اجلاس دو روزه سازمان همكاريهاي اقتصادي آسيا- اقيانوسيه، اپك APEC، بهانهاي شد تا بعد دو سال تنش بين چين و ژاپن، رهبران اين دو كشور فرصتي براي ديدار و گفتوگو داشته باشند.
ديدار شيجينپينگ، رئيسجمهور و رهبر حزب كمونيست چين، با شينزو آبه، نخست وزير ژاپن، در حالي صورت گرفت كه هيئتهاي بلندپايه دو طرف پيش از اين با هم ديدار كرده بودند و زمينه را براي ملاقات اين دو فراهم كرده بودند چراكه با وجود دو سال تنش بين دو طرف، ديدار بدون زمينهسازي ممكن نبود.
گذشته از اين نكته، بايد توجه داشت كه اجلاس اپك در پكن برگزار شد و ورود نخست وزير ژاپن به مركز چين به معناي آمادگي او براي اين ديدار بود و البته رهبران چين هم نميخواستند فرصت ديدار با شينزوآبه و كاهش تنش با ژاپن را از دست بدهند. در هر صورت، ديدار اين دو به معناي نخستين گام در جهت كاهش تنش و حتي حركت به سوي آشتي بين دو طرف تلقي شده و به نظر ميرسد كه اين هدف براي هر دو طرف و به خصوص طرف چيني اهميت دارد.
شايد مهمترين انگيزه دو طرف براي ديدار و كاهش تنش دليل اقتصادي دارد. اختلافات بين دو طرف دو سال پيش و با اقدام دولت ژاپن براي خريد سه جزيره در مجمعالجزاير درياي شرقي چين از مالكين خصوصي آنها شروع شد كه چين اين مجمعالجزاير را در قلمرو خود ميداند و اقدام ژاپن براي خريد آن سه جزيره را دستاندازي به قلمرو خود تعبير كرد. مسئله با موج مليگرايي در هر دو طرف به سرعت بالا گرفت تا آن حد كه چينيهاي خشمگين با شعار مرگ بر امپرياليسم ژاپني به مراكز وابسته به ژاپنيها در پكن و شانگهاي و هنگكنگ حمله كردند و از طرف ژاپني، توكيو شاهد تظاهرات ضد چيني بود.
اين وجه خشم و اعتراضات مليگرايانه به سرعت تأثير اقتصادي خود را نشان داد و بسياري از كارخانههاي مهم ژاپني توليدات خود را متوقف كردند و دفاترشان را در چين بستند. تأثير اقتصادي اين موضوع بر دو قدرت بزرگ اقتصادي آسيا با حجم مبادلات قريب به 340 ميليارد دلار مسئلهاي قابل كتمان نيست. براي مثال، تنش بين دو طرف باعث شد تا بلافاصله ارزش سهام شركتهاي خودروسازي ژاپني مثل تويوتا، هوندا و نيسان در بورس توكيو به شدت كاهش بيابد چراكه اين شركتها مجبور شده بودند واحدهاي توليدي خود را در چين ببندند.
از طرف مقابل، چينيها هم به دليل اين تنش در خطر از دست دادن چهارمين بازار بزرگ خود بودند. معلوم است كه ضرر و زيان ناشي از تنش براي هر دو كشور قابل تحمل نبود و آنها بايد با گذشت زمان محدود و كاهش احساسات مليگرايانه به دنبال فرصتي براي كاهش تنش باشند كه اجلاس آپك چنين فرصتي را فراهم كرد. وجه ديگر انگيزه اقتصادي در برنامهها و اهدافي است كه هر دو طرف دارند و ادامه تنش مشكل جدي در اين موضوع بود.
اپك سازماني است كه كشورهاي حاشيه اقيانوس آرام را در برگرفته و از اين جهت يكي از مهمترين گروه اقتصادي جهان است كه تعداد قابل توجهي از قدرتهاي اقتصادي جهان در آن حضور دارند چراكه 21 كشور عضو با 40 درصد جمعيت جهاني، بيش از 55 درصد عملكرد اقتصادي جهان را در دست دارند. اهميت اين گروه تا آن اندازه هست كه هند با وجود بيتمايلي سابق براي عضويت در اين گروه و قرار نداشتن در حاشيه اقيانوس آرام اما حالا حاضر شده در تصميم خود تجديد نظر كرده و حداقل به عنوان عضو ناظر در آن شركت كند. گروهي با اين وسعت و قدرت اقتصادي براي كشورهاي اصلي و تعيينكننده در آن اهميت ويژهاي داشته باشند تا با اعمال نفوذ در آن و به دست آوردن نقش رهبري منافع و اهداف گسترده خود را تأمين كنند. دو كشور چين و امريكا در حال حاضر چنين وضعيتي دارند چون هر دو كشور براي برخي از كشورهاي عضو اپك براي به دستآوردن توافقنامه فرامنطقهاي تلاش ميكنند.
امريكا تلاش ميكند تا با 11 كشور بدون حضور چين توافقنامه تجارت آزاد آسيا و اقيانوسيه امضا كند و از طرف مقابل، چين هم تلاش مشابهي با 15 كشور عضو براي پيمان همكاري منطقهاي دارد كه البته امريكا در ميان اين كشورها نيست. در اين ميان، ژاپن يكي از قدرتهاي مهم اقتصادي است كه ميتواند در تلاش اين دو كشور نقش تعيينكنندهاي داشته باشد. امريكا از اتحاد سنتي بعد جنگ جهاني دوم خود با ژاپن استفاده ميكند تا اين كشور را به سوي خود بكشد و البته توانست از همين امر هم استفاده بكند و نگذاشت تا ژاپن در نشست پكن در مورد تاسيس بانك سرمايهگذاري آسيا شركت كند.
اگر تنش دو سال اخير با ژاپن مانعي براي چينيها بود تا نتوانند اين قدرت مهم اقتصادي را به سمت خود بكشند، حالا با ديدار دو رهبر و اميد به آشتي چشماندازي از برطرف شدن اين مانع نمودار شده و رهبران پكن ميتوانند در تقابل اساسي خود با امريكا اميدي به همكاري ژاپنيها داشته باشند. تحقق اين اميد به معناي برقرار شدن آرامش بر درياي شرقي چين است اما بايد ديد امريكا نزديكي ژاپن به چين را تحمل ميكنند يا آنكه ترجيح ميدهد تنش بر درياي شرقي چين حاكم باشد تا آنكه متحد چندين سالهاش به رقيب امروزي نزديك بشود.
