دوباره و باز هم دوباره و اين كار هرچند ثانيه يك بار تكرار ميشود و به گمانم در هر يك دقيقه حداقل ده بار اين كار را تكرار ميكند؛ يعني ريههاي سالمش را ميسپارد به دودهاي خطرناك قليان و سلامتياش را به دست باد.
اينجا يكي از پاركهاي شهر است در عصر يكي از جمعههاي تابستان و دورتادور اين پارك خانوادههايي نشستهاند كه بعد از يك هفته كار براي استراحت به دامان طبيعت و فضاي سبز پناه آوردهاند.
هرچند در اين فضاي مفرح و دوستداشتني پارك و در كنار بوي خوش چمن و صداي دلنشين آبنما و فواره افرادي هستند كه اين فرصت را غنيمت شمرده و به ورزش كردن يا بازي مشغول هستند اما در اين ميان تعدادي از افراد هم پيدا ميشوند كه به جاي استفاده از اين فضاي دلنشين و هواي پاك و زيبا خود را با قليان سرگرم كردهاند و دستي دستي خود را براي پذيرش انواع بيماريهاي خطرناك از جمله سرطان آماده ميكنند.
شايد حالا ديگر مصرف قليان در كشور وضعيت بحراني پيدا كرده باشد و ديگر نتوان به توصيههاي پزشكي، توزيع بروشور، نصب بنرهاي هشداردهنده و برنامههاي تلويزيوني اكتفا كرد؛ چراكه نگرانيها از گرايش افراد براي مصرف قليان در كشور افزايش يافته مخصوصا زماني كه بررسي نشان ميدهد سن استفاده از قليان در كشور كاهش يافته و در كنار مردها تعداد زيادي از خانمها نيز به مصرف قليان گرايش پيدا كردهاند.
قليان بدتر از سيگار
پزشكان بر اين عقيده هستند كه مصرف قليان مخصوصا قليانهاي ميوهاي از مصرف سيگار ضرر بيشتري براي سلامتي بدن دارد و نوع مواد به كار رفته در قليانهاي ميوهاي موادي هستند كه مورد تأييد وزارت بهداشت نيست. شايد براي همين است كه وزارت بهداشت هر چند وقت يك بار عزم خود را براي جمعآوري قليان خصوصا قليانهاي ميوهاي از كافههاي سنتي يا سفره خانهها و مراكز عمومي و تفريحي مانند پاركها و. . . جزم ميكند كه البته هربار هم با مخالفت جدي دستگاههاي مختلف روبه رو ميشود. اما موضوع مصرف انواع قليانهاي ميوهاي با طعمهاي مختلف مسئله كوچكي نيست كه دوستداران سلامت و مسئولان وزارت بهداشت به سادگي از كنار آن عبور كنند و براي همين حتي وزارت بهداشت چندي پيش پرده از مشكلات عديده قليانهاي ميوهاي برداشت و اعلام كرد در برخي از مواد استفاده شده در قليانهاي ميوهاي تركيباتي از انواع موادمخدر وجود دارد كه سلامتي انسان را به خطر مياندازد.
آنهايي كه سلامتي افراد جامعه برايشان اهميت دارد و اعتقاد دارند انسان سالم محور توسعه است در اين ميان و در هيچ دورهاي ساكت ننشسته و فارغ از مسائل سياسي در هر دولت به بيان ديدگاهها و نظرات خود پرداخته و هشدارهاي لازم را دادهاند.
شايد بارزترين شاهد اين ادعا، نگراني بيش از 4 هزار پزشكي باشد كه با ارسال نامهاي به رئيسجمهور، نسبت به خطرات مصرف قليان هشدار دادهاند و از وي خواستند تا به هر نحو ممكن شده از عرضه قليان در سطح قهوه خانهها، سفرهخانههاي سنتي و. . . جلوگيري كند؛ زيرا بررسيها نشان ميدهد كه خطرات مصرف قليان به مراتب بيشتر از كشيدن سيگار است. هرچند مصرف هر نوع مواد دخاني، با بيماريهاي خطرناكي همراه است كه از جمله آنها ميتواند به بروز انواع سرطانها اشاره كرد.
سرطان ارمغان قليان
بر اساس آنچه در نامه اين پزشكان آمده است: «سرعت رشد ابتلا به سرطان در كشور به شكل قابل توجهي افزايش يافته است و كشور ما بالاترين روند رشد ابتلا به سرطان را در دنيا داراست، 30 تا 35 درصد علت سرطانها به عوامل خطري باز ميگردد كه علت اصلي آن دخانيات است و 30 درصد مرگهاي ناشي از سرطان مستقيما با دخانيات در ارتباط است. هر چند مبارزه با دخانيات به يك خواست جهاني بدل گشته و حتي قانون جامع كنترل و مبارزه ملي با دخانيات در كشور تصويب و ابلاغ شده است، اما متأسفانه گامهاي عملي و متقني كه توانسته باشد مانعي بر توسعه مصرف سيگار و قليان در كشور به ويژه در بين جوانان باشد، هنوز مورد انتظار خيرخواهان عرصه سلامت كشور است. قليان تفريحي است كه هر روز فاصله جوانان را با مرگ و نيستي كمتر ميكند و آنان را به ورطه فلاكت ميكشاند.»
در بخش ديگري از نامه پزشكان به رئيسجمهور آمده است: «هر چند اين تحفه استعماري در طول تاريخ در زندگي اجتماعي ايرانيان ريشه دوانيده است و ليكن امروزه توسعه اين ناهنجاري با توجه به مضرات فوقالعادهاي كه براي سلامت آحاد جامعه ايجاد نموده است به عنوان يك معضل اجتماعي شناخته ميشود و ميتوان گفت قليان دروازه ورود نوجوانان به مصرف ساير مواد دخاني است و شيوع مصرف قليان در بين حدود 37 درصد از نوجوانان و جوانان كشور، خطري جدي براي سلامت اين نسل است.»
نكته تأسفبار اينجاست كه بر اساس گزارش سازمان جهاني بهداشت نيز سالانه پنج ميليون نفر به دليل مصرف قليان ميميرند و آخرين آمار منتشر شده از سوي وزارت بهداشت نيز گوياي آن است سالانه در مجموع 35 هزار تن تنباكو در كشور دود ميشود.
بد نيست بدانيد ميزان منواكسيد كربن وارد شده به بدن انسان در اثر استعمال قليان 6 برابر سيگار و ميزان عامل سرطاني قليان 46 برابر بيشتر از سيگار است.
ديگر عوامل سرطاني مانند آرسنيك در قليان چهار برابر سيگار و سرب در قليان 202 برابر سيگار است. بيماريهاي عفوني واگيردار در اثر استفاده مشترك از شيلنگ قليان و افزودن الكل يا داروهاي روانگردان به تنباكوي قليان، افزايش شديد نيكوتين پلاسما و ضربان قلب و خطر ابتلا به سرطان دهان، مثانه و ابتلا به آسم، حساسيت آلرژيك و سل ريوي از ديگر رهاوردهاي اين تحفه استعماري است.
پزشكان در نامه خود آوردهاند: «جناب آقاي رئيسجمهور؛ در شرايطي كه مصرف سالانه 60 ميليارد نخ سيگار در كشور، سلامت و اقتصاد جامعه را به يغما ميبرد و به رغم تمام مصائبي كه اين عامل دخاني ايجاد نموده است، بحث استعمال قليان و رواج آن در بين دختران و پسران جوان نقل محافل و رسانههاي گوناگون است و مديران دو سازمان متولي وزارت بهداشت و نيروي انتظامي نسبت به عواقب شكلگيري آمارهايي درباره استعمال دخانيات به ويژه قليان در ميان اين قشر از جامعه هشدارمي دهند اما پاسخ مناسبي در اين خصوص دريافت نميشود.»
قوانيني فقط براي تصويب
در اين ميان قوانيني نيز تصويب شده كه گويا فقط تصويب شده و هيچ گاه پاي اين قوانين از صفحه كاغذ فراتر نرفته است.
به عنوان مثال، قانون جامع كنترل و مبارزه ملي با دخانيات مصوب سال 1385 و آئين نامه اجرائي آن مصوب سال 1386 كه در آن ممنوعيت عرضه قليان در اماكن عمومي از جمله قهوهخانهها با صراحت مورد تأكيد قرار گرفته است يكي از همين قوانين است كه گويا فقط تصويب شده و هيچ گاه عملي نشد يا هر بار كه قرار شد اين قانون عملي شود دهها سد جلوي آن قد علم كردند و اجازه اجراي اين قانون داده نشد.
جالب اينجاست كه در اين ميان با هر مسئولي كه صحبت ميشود با مصرف قليان و سيگار و گسترش آن در جامعه مخالف است. وزير بهداشت يكي از همين مسئولاني است كه با مصرف قليان مخالف است. وي در نشست مشترك با وزير صنعت، معدن و تجارت كه اخيرا برگزار شد، كاهش دسترسي به سيگار و قليان را خواستار شد و گفت: با توليد و مصرف دخانيات به ويژه سيگار و قليان مخالفيم.
وي افزود: افراد جامعه وقتي در اثر استعمال سيگار و قليان مريض ميشوند بيماريهاي صعبالعلاج، معلوليت و آسيبهاي اجتماعي حاصل از مرگ و مير افراد افزايش مييابد كه اين هزينههاي عمومي سلامت را نيز بالا ميبرد كه بخشي از اين موارد قابل جبران هم نيست.
با اين حال هنوز مشخص نيست چرا به رغم هشدار پزشكان و مخالفت صريح وزارت بهداشت با مصرف قليان و سيگار در جامعه همچنان شاهد مصرف قليان خصوصا قليانهاي ميوهاي در مكانهاي مختلف از جمله قهوهخانهها، كافههاي سنتي، سفرهخانهها، پاركها و فضاهاي عمومي هستيم؟
فروشگاههاي عرضه سرطان
بررسيها نشان ميدهد ميزان مصرف قليان در جامعه در سالهاي اخير افزايش يافته و سن استفاده از اين تحفه مرگبار استعمار روبه كاهش است و در اين ميان متأسفانه شاهد افزايش فروشگاههاي عرضه زغال، تنباكو، وسايل قليان و توتون هستيم. فروشگاههايي كه در حقيقت خواسته يا ناخواسته توزيعكننده و عرضهكننده سرطان هستند. فروشگاههايي كه در سطح شهر تعدادشان هم كم نيست و مشتريهاي اين فروشگاهها بيشتر نوجوانان و جواناني هستند كه از روي ناآگاهي و غفلت و تنها از سر كنجكاوي يا عادت و براي تفريح به مصرف قليان گرايش پيدا كردهاند. يا دختر خانمها و بانوان جواني كه بايد محور و اساس خانواده و زندگي افراد در جامعه باشند متأسفانه از روي غفلت به مصرف قليان و سيگار روي آوردهاند.
بيماريهايي كه اين افراد را تهديد ميكند شوخيبردار نيست انواع بيماريهاي صعبالعلاج از جمله سرطان پيامد ناخوش مصرف دخانيات و قليان در بين افراد است.
بسياري از افرادي كه از قليانهاي ميوهاي استفاده ميكنند دچار افت فشار و سردردهاي چند روزه ميشوند چراكه كشيدن قليان ميوهاي موجب سردرد، عدم تمركز و به هم خوردن تعادل بدن آنها ميشود.
در اين ميان برخي از پزشكان نيز بر اين اعتقاد هستند كه تنباكوهاي تحت عناوين ميوهاي، عطري و اسانسدار نه تنها بيضرر نيستند بلكه عوارض به مراتب بيشتري نسبت به تنباكوي ساده دارند زيرا مواد آروماتيك (تركيبات حلقهاي) موجود در آنها بر اثر حرارت زياد خاصيت سرطانزايي و سمي فوقالعادهاي پيدا ميكنند.
به اعتقاد پزشكان، اسانسهاي مواد معطر استفاده شده در تنباكوهاي معطر يا ميوهاي حاوي هزاران ماده سمي و كشنده است و از آنجا كه تنباكو حاوي فلزات سنگيني چون آرسنيك، كروم، سرب و كبالت است در اثر حرارت ديدن آن در مجاورت زغال، مقادير زيادي از اين فلزات سنگين آزاد ميشود كه سبب بروز بيماريهاي مزمن و خطرناك ميشود و دود ناشي از مواد دخاني بيش از 4000 ماده سمي و 70 ماده سرطانزا دارد.
خطر در كمين قليانيها
حالا كه اين گزارش را مينويسم دوباره ياد امير محمد ميافتم كه همين هفته گذشته بود كه شنيدم در بخش مراقبتهاي ويژه بيمارستان بستري شده است. وقتي براي عيادت امير محمد به بيمارستان رفتم با ديدن وضعيت بيماري او كه حالا در كماست به شدت متاثر شدم و با ديدن اشكهاي مادر اميرمحمد و چشمهاي نگران اين مادر كه با چروكي عميق بر صورت به بدن نحيف پسر جوانش كه مثل يك جسم بيجان روي تخت بيمارستان افتاده بود نگاه ميكرد حسابي دلم سوخت.
هركسي حرفي ميزد و درباره علت بيماري اميرمحمد چيزي ميگفت اما در اين ميان صحبتهاي پزشك معالج اين دوست قديمي مرا به فكر عميقي فرو برد، دكتر ميگفت منتظريم جواب آزمايشها را بگيريم اما معالجه اوليه ما نشان ميدهد بيماري اين جوان نوعي مسموميت ناشي از موادمخدر يا مواد روانگردان است. با شنيدن نام موادمخدر و روانگردان حسابي تعجب كردم و وقتي براي دكتر توضيح دادم كه اميرمحمد معتاد نيست جواب داد: من هم حدسم همين است مخصوصا اينكه وقتي با خانواده و دوستانش صحبت كردم آنها نيز اين موضوع را تأييد كردند كه او معتاد نبوده و به هيچ وجه به مصرف موادمخدر گرايش نداشته است. براي همين حدس ما اين است كه ممكن است بيماري اميرمحمد به خاطر استعمال قليان ميوهاي باشد چراكه در تنباكوهاي قليانهاي ميوهاي متأسفانه موادي به كار رفته است كه تركيباتي از مواد مخدر در آنها مشاهده شده است. البته منتظريم تا جواب آزمايشها بيايد. . .
به فكر فرو رفتهام. بقيه حرفهاي دكتر را نميشنوم يعني قليان ميوهاي اين قدر خطرناك است كه ميتواند يك جوان سالم و سرحال را به بخش مراقبتهاي ويژه بيمارستان بكشد؟ حالم زياد خوب نيست. تحمل اين فضا برايم سخت است. از بيمارستان ميزنم بيرون، روي يك نيمكت در پيادهرو كنار بيمارستان مينشينم. هنوز نگاه نگران و چروكهاي عميق چهره مادر اميرمحمد پيش رويم است.
