دلش ميخواهد تنها باشد. خودش باشد و خودش و به تنهايي در درياي غم و اندوه غوطهور و چهبسا غرق شود اما هرقدر تنهاتر ميشود و هر قدر بيشتر در لاك اندوه فرو ميرود، بيشتر در اين گرداب گرفتار ميشود و براي رهايي از چنين گرداب خودساختهاي نميتواند هيچ حركتي داشته باشد، حتي ترجيح ميدهد دست يارياش را به سوي كسي دراز نكند. ديگران، اطرافيان و دوستاني كه فكر ميكند دوستش ندارند و تنهايش گذاشتهاند گاهي به او تذكر ميدهند كه چقدر «افسرده» شده اما خيلي وقتها اين كلمه برايش آزاردهنده است و اصلاً دوست ندارد به روانپزشك مراجعه كند تا به او بگويند «ديوانه»!
اين بيماري غمانگيز
انگار اين بيماري با غم و اندوه گره خورده و مبتلايان به آن اغلب با شادي بيگانهاند. مطابق آمارها 21 تا 25درصد مردم كشورمان به انواعي از بيماريهاي رواني و افسردگي مبتلا هستند و اين مسئله موجب ميشود تا چيزي حدود 20 ميليون نفر از جمعيت كشورمان زندگي شادي نداشته باشند. با اين وجود، افسردگي هم مثل تمامي بيماريهاي رواني درمانپذير است، البته به شرط آنكه افراد مبتلا به اين عارضه بيماري خود را بپذيرند و به پزشك مراجعه كنند و تحت درمان قرار بگيرند.
هر چند در كشور ما اغلب مراجعه به روانشناس و روانپزشك حتي خيلي بيشتر از بسياري كارها و رفتار ناپسند و ضدارزش تابو دارد و خيلي وقتها حتي اگر افراد بخواهند سراغ روانپزشك و روانشناس بروند و تحت درمان قرار بگيرند براي فرار از چنين انگي دوا و درمانشان را از ديگران پنهان ميكنند تا كسي متوجه مراجعه آنان به اين نوع پزشك نشود اما راه درمان اين بيماري مراجعه به متخصص است. اين بيماري ميتواند روي سبك زندگي ما اثري مستقيم داشته و حتي ارتباطات اجتماعي، شغلي و تحصيلي و خانوادگي ما را دچار دگرگوني كند و در يك كلام روي موفقيتمان اثري بازدارنده دارد، به همين خاطر هم خوب است با علائم، اثرات و تبعات و راه و روش درمان اين بيماري آشنا شويم.
غمي عميق و تلخ اما بيدليل!
بيترديد براي آنكه بدانيم افسرده هستيم يا نه بايد علائم اين بيماري را بشناسيم. دكتر سيدمهدي صميمي، روانپزشك و مسئول كميته خلقي روانپزشكان علمي ايران در پاسخ به اين سؤال كه علائم افسردگي چيست و در واقع از كجا بفهميم افسردهايم، ميگويد: علائمي مانند خلق يا روحيه غمگين به ميزاني كه فرد را براي مدت قابل توجه و در شدت زياد گرفتار كند، از علائم افسردگي است، البته هر وقت و به هر دليلي غمگين بوديد دليل نميشود كه افسرده هم باشيد. بنا به تأكيد اين روانپزشك احساس غم ناشي از افسردگي، متفاوت از احساس غمگيني گذرايي است كه در اثر اتفاقات ناگوار براي فرد ميافتد.
وي دومين نشانه اين بيماري را كاهش علاقه به اموري كه اغلب براي فرد لذتبخش است، ميداند. كاهش انرژي، كاهش يا افزايش اشتها، اشكال در خواب به انواع مختلف، كمخوابي و پرخوابي، افكار مغشوش از جمله افكار درباره مرگ، تمايل به مرگ يا خودكشي، از جمله علائم ديگري است كه دكتر صميمي به عنوان نشانههايي از بيماري افسردگي به آن اشاره ميكند.
به باور اين روانپزشك بخشي از شناخت ابتلا به افسردگي در بين مردم در واقع شناخت «خودافسردگي» است، يعني فرد اگر علائم و حالات ناشي از افسردگي را بشناسد، متوجه ميشود كه تجربه غمگينياش غيرعادي است، بنابراين ميتواند ابتلاي خود به افسردگي را تشخيص دهد. علاوه بر اين اطلاعاتي كه خانواده و اطرافيان به ما ميدهند باعث ميشود تا اگر دچار اين بيماري هستيم، ميتوانيم متوجه ابتلايمان به افسردگي شويم. صميمي تصريح ميكند: خيلي وقتها ممكن است بيماران افسرده خودشان احساس افسردگي نداشته باشند، ولي حالات افسردگي در رفتار و ارتباطشان با ديگران مشهود است و خانواده، دوستان و همكاران با تشخيص اين حالات ميتوانند فرد را متوجه بيمارياش كنند.
زندگي غمگين افسردهها
وقتي دائماً غمگين باشيد، افسرده و بيحوصله هم ميشويد. كار، تحصيل، هنر، ارتباطات اجتماعي، ارتباطگيري با اعضاي خانواده، همسر و فرزندان همه و همه حوصله ميخواهد و دل و دماغ اما افسردگي اين حال و حوصله را از شما ميگيرد و طبيعتاً اين مسئله ميتواند تبعات ناخوشايندي را در زندگي فردي و اجتماعيتان برجاي بگذارد. دكتر صميمي با تأكيد بر اينكه حدود يكسوم از افرادي كه ميدانند داراي اختلال افسردگي هستند به پزشك مراجعه ميكنند، درباره آثار و تبعات اين بيماري براي افراد ميگويد:حداقل اثر افسردگي بر زندگي افراد كاهش قابل ملاحظه كارايي فرد در تمامي زمينههاست كه در نهايت موجب كاهش اميد به زندگي ميشود. اين كاهش اميد به زندگي هم به طور مستقيم و غيرمستقيم بر سلامت و طول عمر افراد اثرگذار است. بنا به تأكيد اين روانپزشك از نظر علمي اثبات شده افراد افسردهاي كه به بيماريهاي جسمي مبتلا ميشوند حتي در صورت پيگيري و درمان، احتمال مرگشان بيشتر است.
بازم تو ژنتيك!
مدرنيته، زندگي ماشيني و ملزومات زندگي صنعتي امروز در كنار استرسها و تنشهايي كه به دلايل مختلف اقتصادي، اجتماعي و سياسي در جامعه فعلي وجود دارد، انگار بروز و ظهور بيماري افسردگي را بيشتر و بيشتر كرده است. به باور مسئول كميته خلقي انجمن روانپزشكان علمي ايران با وجود تحقيقات جستهگريختهاي كه درباره شيوع افسردگي در سالهاي اخير داشتهايم، ولي به نظر ميرسد شيوع افسردگي طي سالهاي اخير تغييرات زيادي در كشور نداشته است. علاوه بر اين تفاوت قابل ملاحظهاي ميان شيوع آمار افسردگي در ايران با ساير كشورها وجود ندارد. بنا به تأكيد وي افسردگي يك بيماري رواني است و چندان تحت تأثير شرايط جامعه قرار نميگيرد و اهميت اصلي را شرايط دروني فرد تعيين ميكند. فردي كه مستعد افسردگي است گاهي بدون دليل بيروني دچار افسردگي ميشود زيرا استعداد ژنتيكي درباره اين بيماري دارد.
هر ناشادي افسرده نيست
صميمي خاطرنشان كرد: شايد در يك جامعه، شادابي زيادي وجود نداشته باشد، ولي اين مساوي با افسردگي نيست. افسردگي بيماري مشخصي است و نداشتن شادابي و روحيه شاداب، با اين بيماري فرق ميكند. به گفته وي شاد و ناشاد بودن، يك بحث است و افسردگي بحثي ديگر. صميمي ميافزايد: طبيعتاً افراد افسرده ناشادند، ولي همه ناشادها، هميشه افسرده نيستند بلكه بخش زيادي از ناشادي، به عدمرضايت دروني فرد برميگردد. مسائلي مانند احساس عدمامنيت و عدم رفاه باعث ناشادي ميشود، ولي مساوي با ابتلا به بيماري افسردگي نيست.
وي در عين حال در برابر اين سؤال كه نقش عوامل بيروني در بيمارياي كه با غم سر و كار دارد چيست؟ تأكيد ميكند: مطابق برخي از تحقيقات يكسوم افراد جامعه از نظر ژنتيكي مستعد افسردگي هستند، با وجود اين همه افراد مستعد افسردگي به اين بيماري دچار نميشوند. صميمي خاطرنشان ميكند: عوامل محيطي آشكارساز بيماري افرادي است كه مستعد افسردگي هستند و در اثر اين عوامل است كه آتش افسردگي در درون فرد شعلهور ميشود.
ارثيه غمگين افسردگي
ژنتيكي بودن افسردگي يعني اينكه بيماري ميتواند مثل رنگ چشم و پوست و قد و قواره و چهره ما امري وراثتي باشد و اگر پدر و مادر يا يكي از آنان به اين بيماري مبتلا باشند فرزندانشان هم ژن اين بيماري را به ارث ببرند. به گفته دكتر صميمي علاوه بر اين فرزنداني كه پدر و مادر افسرده دارند يا يكي از والدينشان افسرده است، طبيعتاً از مراقبت و خدمات كافي مانند شرايطي كه والدينشان سالم باشند برخوردار نيستند و اين مسئله در كنار بحث وراثت و ژنتيك وجود دارد.
افسردگي؛ صحنهگردان اختلاف خانوادگي
از سوي ديگر اما بيماري افسردگي روي ارتباطات افراد هم اثر مستقيم دارد و از آنجا كه مهمترين بخش ارتباطات ما ارتباط با اعضاي خانواده و در خانواده ارتباط با همسر است، مقصر بسياري از جداييها افسردگي است كه زوجها را براي جدايي به دادگاه خانواده ميكشاند. مسئول كميته خلقي روانپزشكان علمي ايران در اين باره ميگويد: بر اساس تحقيقات بين افرادي كه در دادگاههاي خانواده مراجعه ميكنند و زندگيشان منجر به طلاق شده، ميتوان به عينه مشاهده كرد كه افسردگي نقش برجستهاي دارد. وي در اين باره توضيح ميدهد: به بيان ديگر در بين مراجعان به دادگاه خانوادهها، مقدار افسردگي از ميزاني كه در جمعيت عمومي كشور است، بيشتر مشاهده ميشود.
افسردگي با دو فرضيه در جدايي زوجها و بالا بردن آمار طلاق در جامعه ايفاي نقش ميكند؛ يك فرض اين است كه اختلافات خانوادگي موجب شكلگيري و بروز بيماري افسردگي ميشود اما فرض دومي هم وجود دارد كه ميگويد ابتلاي زوجين يا يكي از آنان به بيماري افسردگي است كه موجب سردي روابط زناشويي شده و اختلافات خانوادگي را آنچنان دامن ميزند كه زن و شوهر را به مرحله جدايي ميكشاند. صرفنظر از اينكه كدام يك از اين دو فرضيه درستتر است به طور كلي افسردگي، روابط زناشويي، كاري و اجتماعي افراد را به شدت دچار مشكل ميكند.
درمان اميدواركننده بيماري غمانگيز
نميدانم تا اينجاي مطلب و با مطالعه علائم و نشانههاي افسردگي درباره سلامت يا افسرده بودن خودتان يا يكي از اطرافيانتان به چه نتيجهاي رسيدهايد اما اگر احساس افسردگي داريد اصلاً نگران نباشيد چون افسردگي هم مانند بسياري بيماريهاي ديگر قابل درمان است. مسئول كميته خلقي انجمن روانپزشكان ايران درباره راهكارهاي درمان افسردگي ميگويد: درمان اين بيماري شامل درمانهاي دارويي و غيردارويي است كه سهم عمده درمان آنرا دارودرماني تشكيل ميدهد. بنا به تأكيد اين روانپزشك در زمينه درمان بيماري افسردگي و داروهاي مورد نياز آن پيشرفتهاي زيادي صورت گرفته است. وي در كنار درمان دارويي به درمانهاي شناختي و رفتاري اشاره ميكند كه در بهبود اين بيماري مؤثرند.
صميمي با اشاره به دوره درماني اين بيماري ميافزايد: بسياري از بيماريها نيازمند دوره درماني بلندمدت هستند اما از نظر پزشكي كاهش علائم حين درمان هم بهبود به حساب ميآيد. بنا به تأكيد اين روانپزشك افسردگي از جمله بيماريهايي است كه پس از درمان تا حد زيادي ميتواند عود نكند. وي در عين حال تأكيد ميكند: هر فعاليت لذتبخشي ميتواند به درمان اين بيماري در افراد كمك كند و قابل توصيه است اما از نظر علمي اثبات شده كه ورزش ميتواند تأثير مثبتي در درمان بيماري افسردگي داشته باشد.
افراد افسرده هم ميتوانند موفق باشند
شايد شما تمامي علائم و نشانههاي بيماري افسردگي را داشته باشيد و با وجود احساس غم، كاهش انرژي و افكار مغشوش در جامعه و در محيط اطرافتان در زمينههاي مختلف به عنوان فرد موفقي شناخته شويد يا ممكن است شخص يا اشخاصي را بشناسيد كه تمامي نشانههاي افسردگي را دارند اما در كار، تحصيل يا زندگي موفق به نظر ميرسند. مشاهده چنين چيزي اين سؤال را به ذهنمان متبادر ميكند كه با وجود آثار و تبعات منفي بيماري افسردگي بر زندگي و روابط اجتماعي آيا يك بيمار افسرده ميتواند موفق هم باشد يا موفقيت و افسردگي همچون قطبهاي همنام دو آهنربا همديگر را دفع ميكنند؟ دكتر صميمي در پاسخ به اين سؤال تأكيد ميكند: بيماران افسرده هم ميتوانند مانند همه آدمها فرد موفقي باشند اما به طور يقين يك فرد موفق با بيماري افسردگي چنانچه درمان شود ميتواند بازدهي و موفقيتي بسيار بيشتر از موفقيت كنونياش داشته باشد زيرا نبايد فراموش كرد اين بيماري روحي ميتواند به كاهش بازدهي و كارايي افراد منجر شود. پس اين موضوع بهترين انگيزه است تا بيتوجه به انگي كه ممكن است با مراجعه به روانپزشك بر ما بزنند براي سلامتي خودمان ارزش قائل شده و فرصت يك زندگي شاد را از خود نگيريم.
