10 سالي ميشود كه به كار تذهيب قرآن كريم مشغول است و علاوه بر آن تعداد بسيار زيادي از آثار فاخر خوشنويسي را تذهيب كرده است. او به هنر، تذهيب و فعاليتش در اين حوزه هنري عشق ميورزد و با ذوق و عطشي وصفناپذير اين كار را انجام ميدهد. ميگويد همسر و پدرش هم از جنس هنر هستند و او عمري است كه با هنرمندان و صاحبان سبك زيسته است. پريسا پگاه، جوان هنرمند و موفق كشورمان يكي از همين جوانان دور و برمان است. هنرمندي صاحبنام و فارغالتحصيل رشته نقاشي كه در اكثر جشنوارهها و نمايشگاههاي بينالمللي خوشنويسي حضور يافته و تذهيب چند جلد كتاب فاخر را نيز بر عهده داشته است. او همچنين پژوهشهايي در زمينه نقاشي ايراني دارد و در آيندهاي نزديك آنها را به صورت مقاله منتشر خواهد كرد. با او درباره خودش، كارهايش، زندگي و دلمشغوليهايش به گفتوگو نشستيم.
حرفه اصلي شما چيست و چطور به آن روي آورديد؟
حرفه و كار اصلي من تذهيب است و آن را به واسطه شغل پدرم و تشويق او از نوجواني شروع كردم.
در خصوص ارتباط ميان نقاشي، طراحي و تذهيب چه مواردي را قابل ارائه ميدانيد؟
تذهيب مجموعه نقوش اسليمي برداشت شده از طبيعت است كه ظرافت خاصي دارد. اين هنر ظرافتي خاص، دستي ماهر و هنرمندي ظريف ميطلبد. آزادي و وسعت كاري كه در طراحي و نقاشي مدرن هست در تذهيب نيست. همين امر تذهيب را به مراتب فرمگراتر و حساستر ميكند به طوري كه كوچكترين خطايي در كار باعث خراب شدن اثر ميشود در حالي كه در نقاشي و طراحي، گستره پوشش خطا بيشتر است. هر چقدر اثر انتزاعيتر باشد ابزار بيان ايده كمتر است، به همين دليل تذهيب يك هنر انتزاعي است.
در هنر مدرن امروز كشورمان چقدر از ايده، فكر و تكنيك استفاده ميشود؟
در هنر مدرن محدوديتي براي استفاده از ايده، تكنيك، فكر و ابزار وجود ندارد. هنرمندان امروز كشور ما در تلاش براي جهاني كردن اين ايدهها هستند و سعي دارند در ايران آثاري در سطح جهاني ارائه دهند. آنها در اين زمينه موفق نيز بودهاند. اين به تنهايي نشاندهنده استفاده درست از تكنيك و فكرهاي ناب و جديد است.
كساني كه با ذوق و علاقه در اين حرفه حضور دارند و تلاش ميكنند حمايت ميشوند؟
درست است كه در چند سال گذشته نمايشگاهها و جشنوارههاي متعددي براي هنرهاي سنتي در ايران برگزار شده است اما هنوز به صورت حرفهاي نتوانستيم از كشورهاي ديگر سبقت بگيريم. اكثر سفارشها و حمايتها از سوي ساير كشورها بوده است كه تأثير زيادي نيز بر فرم و محتواي آثار ايراني داشته. بهتر است مسئولان مربوطه در حوزه فرهنگ با سفارش كتب نفيس ايراني و اسلامي به هنرمندان سنتي و به خصوص جوانان، زمينه را براي گسترش و تحكيم اين هنرها فراهم كنند. هنرهاي اين چنيني در همه طول تاريخ به واسطه سفارش بزرگان و سياستمداران خلق و نگهداري ميشد و امروز نيز به حمايت نهادهاي فرهنگي نياز دارد.
از انواع سبكهاي تذهيب از ديرباز تاكنون و از سبك كارهايي كه در حرفه خود به كار ميبريد بگوييد.
علاقه شخصي خودم به تذهيب بداهه است. اوج تذهيب در دوره صفويه بوده و پس از آن در دوره قاجار نيز آثار نفيسي خلق شده و ما امروز با آنها فاصله زيادي داريم چه در طراحي و چه در اجرا. تذهيب در دورههاي مختلف سبكها و تكنيكهاي مختلفي داشته است.
ناآگاهي در خصوص ارزش هنر چه آسيبهايي را به پيكره هنر اصيل ايران وارد ميسازد؟
به دليل عدم آموزش صحيح و پايهاي در مدارس و دانشگاهها اكثر مردم حتي نميدانند تذهيب چيست يا با ديدن هر اثري آن را هنري و صاحبش را هنرمند ميشناسند. هنر و هنرمند تعريفي دارد كه جامعه آن را ميسازد و سطح سواد جامعه سطح كيفي آثار و هنرمندان را شكل ميدهد. البته اين از ذوق مردم ايران است كه بيتفاوت نيستند اما متأسفانه سواد بصريشان آن طور كه بايد و شايد در خصوص هنر رشد نيافته و باعث شده كه عمده آثار امروزي در حد بازاري باقي بماند.
چه مقايسهاي بين هنر تذهيب با ساير هنرها همچون هنرهاي دستي يا تجسمي وجود دارد؟
هنرهاي دستي و تجسمي غير از جنبه زيباييشناسي و هنري خصوصيتهاي كاربردي زيادي نيز دارند اما عمده خصوصيت تذهيب جنبه زيباييشناسي و هنري و تزئيني آن است. البته چند سالي است كه تلاش شده جنبه تجريدي و مستقلي به هنر تذهيب داده شود كه مؤثر نيز بوده و به دليل اين تفاوت كاربرد نميتوان زياد تذهيب را با هنرهاي كاربردي و دستي مقايسه كرد چراكه هر كدام پيشينه، فرهنگ و تخصص خود را دارند.
در هنر تذهيب چه مدت كار و چه كارها و آثاري را تذهيب كردهايد؟
به واسطه اينكه تذهيب با خوشنويسي گره خورده هميشه با آيات قرآني، احاديث و اشعار ناب فارسي مأنوس بودهام. كتابت و تذهيب هر كتاب نفيس حمايتي زياد و زماني طولاني ميطلبد. به واسطه كمبود حمايت از اين دست آثار در كشور به ندرت خلق ميشود. ساليان متوالي است كه در تلاش براي كسب حمايت به منظور كتابت و تذهيب اولين قرآن شكسته نستعليق جهان هستيم كه انشاءالله موفق خواهيم شد. با اين وجود در خلل اين سالها كتابهاي نفيسي چون قرآن كريم و رباعيات خيام و... را تذهيب كردهام و همچنان به اين كار مشغولم.
از عقايد و عوامل محرك خود براي يادگيري، تحقيق و بررسي در اين حرفه و هنر بگوييد.
تذهيب كاري به بزرگي ميرعماد است كه خوشنويسي او را تذهيب ميكند و اين نشانه دانش تذهيبكاران از علوم، فلسفه، تكنيك، هنر و ادبيات بوده است. تحقيق و بررسي بر نقاشي ايراني و تذهيب و به خصوص كتب ادبي و فلسفي را به واسطه تشويق و ممارست همسرم آغاز كردم. عواملي كه ميتواند در طراحي نقوش و انتخاب رنگ و تركيببندي در تذهيب در كنار فرم ادبي متن تأثيرگذار باشد و جنبه تكراري به خود نگيرد و حتي يك تابلوي تذهيب را به تنهايي تبديل به اثري مستقل و هنري كند.
جايگاه تذهيب در هنر گذشته و امروز ايران و جهان كجاست؟
جهان، هنر ايران قديم را بسيار ارج مينهد. اين وظيفه ما است كه كيفيت هنري آثار امروز را با شأن و منزلت گذشته حفظ كرده و ارتقا دهيم، البته كه چنين نيست و كوششي مضاعف ميطلبد. در ايران آموزشهاي حرفهاي محدود و نبود امكانات مشهود است. علاقهمندان به اين رشته كم نيستند ولي هنوز اكثريت افراد از اين هنر به كلي بياطلاع هستند. به ويژه در شهرستانها كه اين ضايعه به شدت ديده ميشود. رواج سبكهاي ديجيتال و چاپهاي بيكيفيت و گاهي ناشيانه از رونق آن كاسته و حتي عمده طرحهاي موجود در بازار كه حتي رسانههايي مثل تلويزيون از آن به عنوان نقوش اسليمي استفاده ميكنند آثاري تركي، مصري و رومي هستند كه همه و همه رونق اصالت آثار را به خطر مياندازند.
تذهيب و ديگر هنرهاي سنتي كه شما با آنها زندگي كردهايد تأثيري بر زندگي امروز و حتي سبك زندگي ايراني اسلامي ما دارند؟ آموختن آن را به نوجوانان توصيه ميكنيد؟
هنرهاي سنتي ايراني در خود آرامش و معنويت خاصي دارند آن هم در اين زمانه ناهنجار. در زندگيهاي خالي از احساسات اين روزهاي ما، نگاه كردن به يك اثر هنري سنتي بيننده را از هياهوي زندگي ماشيني و صنعتي كمي دور ميكند. حال اگر شخصي خودش هنرمند سنتي باشد بيشك آرامش و آزادگي مطبوعي خواهد داشت. بنابراين نه تنها به عنوان يك هنرمند و نقاش بلكه به عنوان يك ايراني همه را به آموختن هنرهاي سنتي تشويق ميكنم.
به عنوان يك هنرمند و نقاش و تذهيبكار چيره دست، جامعه هنريمان را چگونه ميبينيد؟
به واسطه عدم نمايش و حضور آثار هنري كلاسيك و مدرن جهان در ايران و به خصوص براي ما جوانان زمينهاي مناسب جهت مقايسه جامعه هنري ما و جوامع هنري ديگر وجود ندارد. اين وضع وقتي سختتر ميشود كه در شهرستان نيز زندگي كنيم. پيشكسوتان اين مسير سخت را پيمودهاند و اين ارتباطات را درك ميكنند. اميدوارم مجالي به ما جوانان داده شود.
بزرگترين رؤيايتان چيست؟
مجموعهاي نفيس از قرآن مجيد و كتابهاي شاعران بزرگ ايران را تذهيب كنم كه در مكاني مناسب و براي ديد عموم نگهداري شود نه در مجموعههاي خصوصي.
تابه حال آثار خود را براي فروش هم گذاشتهايد؟
به طور كامل همه آثارم از جمله كتاب و تابلوها تاكنون به فروش رسيدهاند و اميدوارم در آينده نزديك مجموعه اين آثارم به صورت كتابي منتشر شود.
در هنر چه چيزي داراي اهميت است و يك هنرمند موفق چه خصوصيتي بايد داشته باشد؟
زمينههاي فرهنگي، تاريخي، جغرافيايي و سبك، ايده و تكنيك همه و همه گوشهاي از نكاتي است كه در يك اثر هنري داراي اهميت است. همانطور كه هنرمند بايد سطح سواد و شعور اجتماعي را بالا ببرد جامعه نيز بايد از هنرمند توقع تلاش براي آرامش و آزادگي را داشته باشد تا آثاري ماندگار خلق شود. هماهنگي بين جامعه و هنرمند ويژگي منحصر به فردي است كه در يك اثر هنري بايد ديده شود. هنر حرف زمان يا حتي جلوتر از زمانه است و تنها چيزي هم كه بايد در وجود يك هنرمند باشد اخلاق نيك او است.
چه موارد و نكاتي در جان تابلوي تذهيب شده نهفته است كه در رساندن مفهوم و مضمون آن به مخاطب تأثيرگذار است؟
ظرافت، دقت و همخواني رنگها و تركيبها با ادبيات همراهش در عين پيچيدگي آرامشي را به مخاطب ميدهد كه به عقيده من تمام تلاش انسان امروز براي رسيدن به همان آرامش است. يك تابلوي تذهيب چه به تنهايي و چه همراه با خوشنويسي شباهتها و تفاوتهايي دارد كه توجه به آنها درك عمومي از مفهوم كار را تغيير ميدهد.
از اينكه يك هنرمند، نقاش و تذهيبكار قرآن كريم هستيد چه حسي داريد؟
هرگز از يك هنرمند سنتي انتظار نميرود كه رفتار و كرداري خارج از دايره انسانيت و آزادگي داشته باشد. آرامش آثارش بايد در زندگياش جريان داشته باشد تا قابل باور شود. اين نكات مسئوليت زندگيام را سختتر ميكند. هنرمند تذهيب ظرافت، ريزبيني، تمركز و حساسيت آثارش را در وجودش به همراه دارد و همه با يك برخورد اين مسئله را درمييابند. اين خصوصيات بايد صرف آرامش و انسانيت شود كه بسيار دشوارتر از زندگي عادي است. البته خودم هم پس از فراز و فرودهاي زيادي به اين نتيجه رسيدم.
