اقدامات تروريستي و ضد دولتي اويغورهــاي سينكيانگ كه هر از چندگاهي در اين منطقه تكرار ميشود، دولت پكن را با چالش جدي مواجه كرده است. چالشي كه با توجه به قدرت درحال رشد چين در جهان، ميتواند مشكلاتي را براي ابرقدرتي اين كشور ايجاد كند.
اقدامات تروريستي برخي اويغورها در منطقه سينكيانگ در غرب چين كه با پكن در حال تنش هستند، به كابوسي براي رهبران اين كشور تبديل شده است. اقدام تروريستي اخير كه همزمان با اجلاس مهم سيكا (كنفرانس تعامل و اعتمادسازي آسيا) با حضور روساي جمهور ايران و روسيه در چين به وقوع پيوست، نشان داد كه اوضاع مرزهاي غربي اين كشور همچنان ناآرام است. در اين حملات تروريستي كه 22 مي رخ داد، دهها نفر كشته و زخمي شدند. اين اقدام باتوجه به ابعاد گستردهاش با واكنشهاي جهاني مواجه شد. اين بار نيز دولتمردان پكن روند ناآراميها در سينكيانگ را برنتابيدند و دستهاي پشت پرده را در پديدار شدن ناآراميها در اين منطقه دخيل دانستند. چين پرده ترديدها را كنار زده و اعلام كرد، آنچه در سين كيانگ و در آستانه چهارمين سالگرد سركوب شورشها رقم خورده، حركت جدايي طلبي است و پكن با جداييطلبي و هر اقدامي كه باعث تحريك و ترغيب جدايي طلبان شود بهشدت برخورد ميكند. وجود 8 ميليون مسلمان در منطقه خودمختار سين كيانگ، همواره ذهن دولتمردان پكن را به خود مشغول داشته است. چين تروريستهاي اين منطقه را وابسته به گروه تركستان شرقي ميداند كه هدفشان استقلال سين كيانگ از خاك چين است و همواره براي مقابله با آنها وارد عمل شده است. اقدامات خشونت طلبانه چين عليه اويغورهاي سين كيانگ سبب شده تا آنها به اقداماتي اينچنيني عليه دولت پكن روي بياورند. در سركوب اويغورها در سال 2009 بيش از 200 نفر از مسلمانان سين كيانگ توسط نيروهاي دولتي كشته شدند و اين اقدام زمينه را براي بروز ناآراميهاي بعدي در اين منطقه فراهم ساخت. سياست خشونت طلبانه پكن عليه مسلمانان اين كشور همواره با واكنش كشورهاي مسلمان مواجه شده است و آنها سياستهاي پكن را نمونه آشكار نقض حقوق بشر ميدانند. مسلمانان ساكن استان سين كيانگ دولت چين را به تلاش براي نابودي خصوصيات فرهنگي خود متهم كردهاند و به همين خاطر برخي سازمانهاي تندرو اين بخش خواستار جدايي سين كيانگ و ايجاد كشور مستقل تركستان در اين منطقه شدهاند.
ترس پكن از تكرار اعتراضات عربي در منطقه
شورش اويغورهاي سين كيانگ در دهه اخير، ادعاي دولتمردان چين را مبني بر تجارت آزاد در كنار رفاه و آزادي، به شدت به چالش كشيده است. پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي درسال 1991 ميلادي و تاسيس كشورهاي جديد آسياي مركزي، منطقه خودمختار سينكيانگ، پايگاه اصلي و مركز تركتباران مسلمان شد. كشورهاي تازه استقلال يافته آسياي مركزي هر يك به طور مستقل از پتانسيلهاي بيشتري براي گردهم آوردن تركتباران اويغور برخوردار بودند. به همين خاطر پس از فروپاشي شوروي، نگراني پكن نسبت به مرزهاي غربي خود بيش از پيش تشديد شد. همسايگي اين منطقه با كشورهاي آسياي مركزي چين را بر آن داشته است تا از اين منطقه به عنوان فراهم كننده نفوذ بيشتر در آسياي مركزي بهره ببرد و به شدت با هرگونه جداييطلبي قومي و بنياد گرايي مذهبي برخورد كند. چنانچه در طول چند دهه گذشته نيز اين برخوردها همچنان ادامه يافته است. در همين چارچوب، تاسيس سازمان امنيتي شانگهاي در 2001 نيز بخشي از استراتژي چين براي مقابله با تهديدات ناشي از سوي كشورهاي منطقه بود. از سويي اقدامات ضد دولتي مردم سين كيانگ را ميتوان به خشونت دولت عليه مردم اين منطقه مرتبط دانست. اويغورها در مقايسه با قوم هان، از درجه اجتماعي پايينتري برخوردارند و شغلهاي خوب و پردرآمد در اختيار افراد قبيله هان قرار ميگيرد. اويغورها به عنوان شهروند درجه دو در سين كيانگ زندگي ميكنند. با توجه به وجود منابع عظيم نفت و گاز در اين منطقه، اويغورها خود را مستحق زندگي بهتري ميدانند. در همين حال تفكر غلطي در ميان بعضي از مردم «هان» وجود دارد كه اويغورها را انسانهايي غيرمفيد ميدانند. قوم هان بر اين باورند كه اويغورها نازپرورده دولت مركزي چين هستند و بايد با آنها مقابله كرد. علاوه بر اين، پكن بيشتر تلاش كرده تا به نوعي مردم تركستان را با عناصر تروريست در پاكستان و افغانستان پيوند دهد. چين معتقد است اويغورهاي سين كيانگ با القاعده و عناصر تروريستي ارتباط دارند و بر اساس گزارش مقامات پكن، بيش از هزار نفر از اويغورها در كنار طالبان با نيروهاي ائتلافي سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) در افغانستان ميجنگند. موضوع خروج نيروهاي ناتو از افغانستان در سال 2014 و بازگشت اقدامات تروريستي به كابوسي براي دولتمردان پكن تبديل شده است. مقامات رسمي چين به طور خاص از خطر انتقال جنگ افغانستان يا تكرار اعتراضات عربي در آسياي مركزي و مرزهاي غربي خود نگران هستند و سعي دارند تا با برنامهريزيهاي گسترده از وقوع چنين حوادثي در كنار مرزهاي چين جلوگيري كنند.
نقش امريكا در حوادث سينكيانگ
هرچند كارشناسان بر اين باورند كه ادعاي مقامات چين مبني بر ارتباط درگيريهاي سين كيانگ به خارج از مرزهاي اين كشور و طرح اين موضوع كه درگيريهاي اين منطقه از پيش برنامهريزي شده است، خيال بچگانهاي بيش نيست، اما نميتوان نقش قدرتهاي خارجي در اين حوادث را ناديده گرفت. آنچه واضح است، اينكه با توجه به رقابت چين و امريكا در عرصه بينالمللي نميتوان از نقش امريكا در دست داشتن حوادث سينكيانگ غافل ماند. مقامات واشنگتن همواره سعي ميكنند تا از نقاط ضعف رقباي خود در عرصه جهاني استفاده كرده و آنها را با چالشهاي داخلي مواجه كنند تا با اين اقدام بتوانند رقيب را ضعيف كرده و منافع خود را به پيش ببرند. امريكا براي به چالش كشاندن قدرت چين، در حوزه داخلي اين كشور نيز به انحاي مختلف مانند پيش كشيدن موضوع عدم رعايت حقوق بشر و آزادي بيان در چين و مخالفت با نوع برخورد پكن با مردم سين كيانگ دخالت ميكند. واشنگتن و رسانههاي غربي، پكن را به خاطر سركوب اويغورهاي سين كيانگ مورد سرزنش قرار ميدهند. همچنين برخي گروههاي حقوق بشري نيز در هم آوايي با اين رسانهها مدعي هستند كه چين مبارزات مشروع اويغورها را با هر وسيلهاي سركوب ميكند و حتي براي محو و نابودي فرهنگ بومي در سين كيانگ خيز بلندي برداشته است. تلاش ايالات متحده براي افزايش حضور در آسياي مركزي پس از فروپاشي شوروي سبب شده روسيه و چين، به نوعي تفاهم موضوعي دست يابند. حتي به باور گروهي از تحليلگران، سازمان شانگهاي با حضور چين و روسيه، از ابتداي شكلگيري در اصل يك سازمان ضد امريكايي بوده و در بيانيههاي رسمي خود سياستهاي امريكا را محكوم كرده است. بعضي كارشناسان معتقدند ممكن است ايالات متحده بخواهد در مذاكره با طالبان تعدادي از آنها را به سين كيانگ بفرستد تا براي دولت چين ايجاد چالش نمايند. پيشتر نيز خبرهايي از تلاش براي ناآرام كردن غرب چين در رسانههاي مختلف منتشر شده بود. بدون شك كشورهاي غربي، با سوء استفاده از اعضاي القاعده ميكوشند آنها را تحت عناويني مانند جهادگر، به چين بفرستد تا دولت اين كشور را با مشكل مواجه كنند. با توجه به اينكه اخيراً همكاري چين و روسيه در زمينه اقتصادي و به خصوص عرصه گازي گسترش يافته، نگراني واشنگتن از سوي رقباي خود بيش از پيش تشديد شده است. از سوي ديگر، قدرت نمايي چين در درياي چين شرقي بر سر جزاير مورد منافشه با ژاپن، كره جنوبي و ويتنام واكنش مقامات كاخ سفيد را نسبت به سياستهاي منطقهاي پكن برانگيخته است. ميتوان گفت سفر اخير باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا به كشورهاي شرق آسيا در ماه گذشته ميلادي نيز بيدليل با سياستهاي پكن در منطقه نيست. علاوه بر اين، تلاش چين براي ايجاد ساختار جديد همكاري امنيت با مثلث روسيه، ايران و چين كه به نوعي مانور قدرتطلبي در مقابل غرب به شمار ميرود، ميتواند انگيزه خوبي براي كاخ سفيد باشد تا به مداخله در سين كيانگ بپردازد.
در مجموع ميتوان گفت هرچند دولت چين ميتواند با تشديد فشارها و سركوبهاي بيشتر به راحتي به اغتشاشات در سين كيانگ پايان دهد، اما آرامش حاكم بر فضاي سياسي چين شكننده خواهد بود و پكن بايد به سرعت به فكر راهكارهايي براي برون رفت از چالشهاي كنوني باشد، وگرنه براي ادامه حيات سياسي خود با مشكلات اساسي روبهرو خواهد بود. زيرا خشونت بيشتر پكن عليه مسلمانان اين كشور، با توجه به رقابت چين با قدرتهاي ديگر در عرصه بينالمللي ميتواند مواضع حقوق بشري آنها را نسبت به سياستهاي چين برانگيزد. علاوه بر اين، ميتوان گفت شورشهاي صورت گرفته در چين مستقيماً با اوضاع اقتصادي اين كشور گره خورده است و در صورت آرام نشدن اوضاع يا تكرار حوادثي از اين دست، فرار سرمايهگذاران خارجي از چين نيز دور از انتظار نخواهد بود، كه اين امر به كاهش قدرت اقتصادي اين كشور در جهان منجر ميشود. هر چند دولت چين تلاش ميكند با مرتبط كردن ناآراميها به شبكههاي تروريستي خارجي، حمايت جامعه بينالمللي را جلب كند و مانع از واكنش امريكا و اروپا و كشورهاي اسلامي چون تركيه، ايران و عربستان شود اما آنچه مشهود است اينكه اقدامات خشونت بارعليه اقليت اويغورهاي اين كشور ميتواند چالشي جدي براي اين قدرت نوظهور باشد. شايد بتوان گفت حزب كمونيست چين هنوز به آن درجه از درايت سياسي نرسيده كه بتواند بين ميليونها مسلمان اويغور سين كيانگ با مشتي تروريست خطكشي كند اما وضعيت مسلمانان ايجاب ميكند كه چين گامها را براي رفع تبعيض و برابرخواهي در سين كيانگ بردارد.
