در دنياي امروز به دنبال بهبود وضعيت بهداشت عمومي، بيماريهاي عفوني و واگير شيوع كمتري پيدا كردهاند و از طرفي با تغيير شرايط زندگي مثل كمتحركي و تغييرات رژيم غذايي، افزايش مصرف غذاهاي آماده كه اغلب كالري غذايي بالايي دارند؛ شيوع اضافه وزن و چاقي منجر به افزايش چشمگير بيماريهاي مزمني نظير بيماريهاي قلبي- عروقي و ديابت يا همان بيماري شيرين شده است. از سوي ديگر سالمند شدن جمعيت و افزايش اميد به زندگي نيز شمار اين گروه از بيماريها را كه اغلب در سنين بالا بروز ميكند، بيشتر كرده است.
براي آشنايي بيشتر با بيماري ديابت و راههاي پيشگيري از آن، با دكتر مرجان قطبي، مسئول مراقبت تخصصي برنامه كشوري ديابت گفت و گويي كوتاه كردهايم كه در ادامه ميخوانيد.
به گفته وي، درحال حاضر ديابت چهارمين علت مرگ و مير در بيشتر كشورهاي دنيا از جمله منطقه خاورميانه است و در كشور ما هم از هر 10 نفر بالاي 30 سال ساكن در مناطق شهري، حداقل يك نفر مبتلا به ديابت نوع 2 است. نكته مهم درخصوص اين بيماري، بدون علامت بودن آن در مراحل اوليه است و اغلب افراد ديابتي نوع 2 در آزمايشات اتفاقي كه به دلايل ديگر انجام ميشود؛ شناسايي ميشوند و اگر برخي علايم بيماري مثل پرخوري، پرنوشي و پرادراري را داشته باشند ممكن است به درجاتي از عوارض مزمن مبتلا شده باشند.
عوارض چشمي، مهمترين عوارض مزمن ديابت
عوارض چشمي: (رتينوپاتي ديابتي) از علل اصلي بروز نابينايي در سنين بالاي 20 سال است كه در حدود يك سوم بيماران ديابتي بالاي 40 سال ديده ميشود.
عوارض حسي حركتي: حدود 60 تا 70درصد بيماران ديابتي به درجاتي از اختلال حس مبتلا ميشوند كه موجب بروز زخم پا ميشود. از خصوصيات زخم پاي ديابتي عدم تناسب ظاهر زخم با عمق و ابعاد واقعي آن است زيرا به دليل خونرساني نامناسب و همينطور اختلال حس درد، زخم پاي ديابتي به اعماق استخوان گسترش يافته موجب توسعه عفونت مقاوم به درمان خواهد شد كه در اغلب موارد نياز به قطع عضو دارد.
عوارض كليوي: يكي از شايعترين علل نارسايي كليه و دياليز، ديابت درمان نشده است. درصورتي كه قند خون بيمار به خوبي كنترل نشود در عرض 15- 10 سال از شروع بيماري ديابت حدود يك سوم بيماران دچار عوارض كليوي ميشوند و حدود 5 درصد آنها نياز به دياليز پيدا ميكنند. تقريباً نيمي از افراد دياليزي را بيماران ديابتي تشكيل ميدهند كه اگر همراه با فشار خون بالا باشد ميزان آن به مراتب بيشتر است. بيماران ديابتي كه نياز به دياليز پيدا كنند به طور متوسط حدود دو سال عمر ميكنند.
بيماريهاي قلبي- عروقي و سكته قلبي در افراد ديابتي در مقايسه با ساير افراد جامعه 2 تا 4 برابر بيشتر است. عوارض قلبي- عروقي يكي از علل اصلي مرگ در مبتلايان به ديابت است و در برخي از كشورها مسئول بيش از 50 درصد مرگها ميباشد.
هزينه بيماريهاي ناشي از ديابت
مطابق مطالعه سال 1390 حدود 9 درصد كل هزينههاي سلامت در ايران براي كنترل بيماران ديابتي نوع 2 مصرف ميشود. متوسط سرانه هزينههاي پزشكي برابر با 843 دلار در سال بوده است كه بيشترين سهم آن با 412 دلار (49 درصد) مربوط به عوارض ديابت بوده است. عوارض ناشي از ديابت نوع 2 مسئول حدود يك ميليارد دلار از هزينههاي سلامت در ايران است كه بيش از 4 درصد كل هزينههاي بهداشتي كشور است. سرانه هزينههاي مستقيم در بيماراني كه مبتلا به يك يا چند عارضه هستند دو برابر بيش از بيماراني است كه عارضهاي ندارند.
ديابت؛ مجموعهاي از عوامل زمينهساز بيماريهاي مهم ديگر
با توجه به عوارض مزمني كه اشاره شد و هر يك گروه مهمي از بيماريها را تشكيل ميدهند، امروزه از ديابت به عنوان يك بيماري ياد نميكنند بلكه آن را مجموعهاي از عوامل زمينهساز بيماريهاي مهم ديگر ميدانند. بر همين اساس بايد به خاطر داشته باشيم، ديابت يك بيماري مزمن است كه درمان قطعي ندارد ولي نياز به درمان مستمر و مراقبت دائمي دارد. با كنترل مناسب قند خون ميتوان از عوارض مزمن بيماري پيشگيري كرد. توصيه ميشود قند خون ناشتا كمتر از mg/dl 140، فشارخون زير 80/130 و ميزان هموگلوبين A1c كمتر از 7 درصد باشد. درصورتي كه قند خون بيمار به طور متناوب بالا باشد، علامت خاصي ندارد در حالي كه بيماري اثرات خود را در مهمترين اعضاي حياتي بدن يعني قلب، كليهها، چشم، عروق خوني و اعصاب محيطي به جا ميگذارد و زماني كه اين اعضا دچار عوارض بيماري شوند، درمان بسيار پيچيده، پرهزينه و گاهي غيرقابل برگشت خواهد بود.
قند خون بيمار با مراجعه نامنظم به پزشك، مصرف نامنظم دارو و اندازهگيري گاهگاهي قند خون كنترل نميشود. مراقبت بيماري نياز به همكاري همهجانبه بيمار با تيم درماني دارد. بيمار بايد در مورد بيماري خود آموزش ببيند و تحت نظر مستقيم پرستار ديابت و مشاور تغذيه باشد. اين خدمات در مراكز بهداشتي درماني ارائه ميشوند.
بيمار براي اطمينان از كفايت درمان خود بايد تحت نظر و مراقبت مستمر مركز بهداشتي درماني باشد به طوري كه هر سه ماه به پزشك ديابت در مركز بهداشتي درماني مراجعه كند و با نظر پزشك ديابت سالي يك بار براي بررسي عوارض بيماري به پزشك متخصص ارجاع شود.
درصورت مراجعه مستقيم بيمار به بيمارستان و به منظور مراقبت مستمر بيماري، پس از تكميل خدمات بيمارستاني بيمار بايد مجدداً به مركز بهداشتي درماني مراجعه كند و توصيههاي پزشكي بيمارستاني، نتايج آزمايشات و ساير اقدامات تشخيصي و درماني را براي پزشك ديابت ببرد تا در پرونده پزشكي وي ثبت شود و اقدامات درماني بعدي براساس آنها انجام شود. درصورتي كه بيمار به هر دليلي بستري شد؛ بايد درخصوص تمامي داروهاي مصرفي، شرايط تغذيه و فعاليت فيزيكي خود اطلاعات دقيقي به تيم درمانگر بدهد.
