رواج بحثهاي قوميتي در ايران اگرچه داستان تازهاي نيست اما فعاليت بلامانع شماري از نشريات جداييطلب در نوار مرزي ايران كه ساز موازي با اين قبيل بحثها را زده و سعي در تبدار كردن اين جريان دارند از موضوعات بسيار نگرانكننده حوزه رسانه است. شايد به همين خاطر معاونت مطبوعاتي و اطلاعرساني وزارت ارشاد بندي از مفاد بسته حمايتي اخير خود از رسانه را به اين موضوع اختصاص داده است؛ بندي كه هر چند بيشتر جنبه تشويقي دارد تا جنبه تنبيهي و بازدارنده !
برخي رسانهها در يك ماه اخير مدام نسبت به شدت گرفتن انتشار و توزيع مطالب مشكوك و ضد ملي در برخي نواحي مرزي كشور هشدار ميدهند. دو هفتهنامه «آغري» كه نام خود را نيز از يكي از ايالتهاي تركيه وام گرفته است از جمله اين نشريات است كه گفته ميشود اقدام به تبليغ ارزشهاي كشور تركيه و تبليغ تفاوت آذربايجان با ايران ميكند. در حالي كه رسانههايي چون سايت «آذريها» در يك ماه اخير مدام نسبت به فعاليت مخرب و واگرايانه اين قبيل نشريات هشدار ميدهند، هنوز پاسخ و عكسالعمل مؤكدي از سوي مسئولان امر در خصوص اين رسانهها، دايره فعاليت يا نظارت بر آنها مشاهده نشده است. به ادعاي سايت آذريها اما نشريه آغري در فواصل زماني نامنظم به شكل روزنامه و با مجوز پخش در ماكو منتشر شده، در عين حال به صورت غيرقانوني در تبريز نيز پخش ميشود (با توجه به مجوز اداري) و در كمال تعجب نيز به شكل يارانه مطبوعات از كمك مالي دولت بهره ميبرد. بر اساس اين گزارش دوهفتهنامه آغري در شش ماه نخست سال 92 با 11 شماره و ميانگين 16 صفحه حدود 5 ميليون و 230 هزار تومان يارانه دريافت كرده است.
آذريها در توصيف بخشي از فعاليتهاي واگرايانه اين نشريه مينويسد: «آغري اعلام كرده است كه نزديك به صد مشترك فقط در يك منطقه مرزي جذب كرده است. اين نشريه تنها به تحريف تاريخ ايران و آذربايجان اكتفا نكرده و سعي در تحريك كردها از طريق تغيير نام رسمي شهرهاي كردنشين مانند مهاباد، سنندج، نقده، مياندوآب و. . . نيز كرده است. به نظر ميرسد چنين روشي در راستاي اهداف تركيه براي كشاندن مسئله كرد به كشورهاي همسايه انجام ميشود. اين نشريه از نام جعلي خليج براي درياي خليج فارس استفاده كرده و به ساير طرق نيز با اصرار سعي در نشان دادن عناد خود با تماميت ارضي ايران دارد.»
تبليغ جاهليت قومي و قرار دادن مبناي خير و شر انسان بر اساس انتسابش به يك قوميت خاص از مسائلي است كه معمولاً در دل نشريات قومگراي نواحي مرزي كشور دنبال ميشود. در مقابل اقدامات واگرايانه اين قبيل نشريات، بازتاب نگراني را ميتوان در انتشار بسته حمايتي معاونت مطبوعاتي و اطلاعرساني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي از رسانهها در سال 93 مشاهده كرد. در بند 6 شاخص اولويتهاي موضوعي اين بسته حمايتي آمده است: «پرهيز از واگرايي و تحكيم همبستگي ملي توسط روزنامهها و هفتهنامههايي كه با گستره توزيع استانهاي مرزي منتشر ميشوند.» به عبارتي ديگر، بر اساس مفاد اين بسته حمايتي، معاونت مطبوعاتي در صدد آن است كه يارانه نشريات تخصصي فعال در زمينه ترويج همبستگي ملي در نواحي مرزي كشور را به ميزان سه برابر افزايش دهد.
از اين حيث به نظر ميرسد كه اين بسته حمايتي بيشتر جنبه تشويقي براي نشريات وطنگرا داشته باشد تا جنبه قهر و تنبيهي براي آن دست از نشرياتي كه در مسير واگرايي حركت ميكنند. بر اساس اين گزارش، معاونت مطبوعاتي اعلام كرده است كه همه موارد يادشده در بسته حمايتي و همچنين ساير ضرايب حمايتي يا تنبيهي مندرج در دستورالعمل نحوه توزيع يارانه مطبوعات، قابل جمع با يكديگر هستند. از قضا ماحصل اين جمع و تفريقها نهايتاً در فرمول محاسبه يارانه مطبوعات كه ضريب كيفي نيز يكي از مؤلفههاي آن است به كار گرفته خواهد شد.
اين مؤلفه تنها معيار كيفي در فرمول محاسبه يارانه مطبوعات است كه مشخص نيست آيا فعاليتهاي جداييطلبانه برخي نشريات از موارد تخلف آن محسوب ميشوند يا خير. بر اساس بند 19 دستورالعمل نحوه توزيع يارانه مطبوعات توجه به فصل دوم قانون مطبوعات (رسالت مطبوعاتي )، رويكرد ارزشي، ميزان محتواي اختصاصي، رعايت الگوهاي حرفهاي، التزام به اخلاق حرفهاي و جذابيت بصري (گرافيك و كيفيت چاپ) به عنوان شاخصهاي كيفي مدنظر قرار گرفتهاند كه شايد از ميان تمام اين گزينهها بتوان حركت زيرپوستي در مسير مخرب جدايي طلبي را تنها مصداق نقض «رويكرد غير ارزشي» اين دستورالعمل دانست!
آنطور كه مسلم است انتشار و توزيع نشريات جداييطلب در ميان مردم مرزنشين كشورمان ميتواند پيامدهاي جدي به دنبال داشته باشد. معاونت مطبوعاتي در ماههاي اخير تلاش زيادي براي شفافسازي فعاليت هاي خود داشته است اما اينكه اين معاونت بخواهد در آينده نزديك سياستهاي تنبيهي خود را در قبال نشريات متخلف و جداييطلب نيز در كنار سياستهاي تشويقياش اعلان و شفافسازي كند، نياز به تأمل، نگاه به ويراستهاي اصلاح شده دستورالعمل نحوه توزيع يارانه مطبوعات دارد كه تاكنون دوبار ويرايش شده است.
