فيلم جنجالي ابراهيم حاتميكيا پس از كانديدا شدن در هشت رشته در سي و دومين جشنواره فيلم فجر توانست سيمرغ بلورين بهترين تدوين، بهترين جلوههاي ويژه ميداني، بازيگر نقش مكمل مرد، بهترين جلوههاي ويژه بصري و همچمنين جايزه ويژه نگاه ملي را از آن خود كند. اين روزها با گذشت نزديك به يك ماه از آغاز اكران اين فيلم پاي صحبت محمد حسين نيرومند، دكتر محمد صادق كوشكي، حسين سلطان محمدي و خسرو دهقان كارشناسان سينما نشستهايم تا از مؤلفههاي آخرين ساخته ابراهيم حاتميكيا كه به نوعي بدعتي نو در بخش تكنيكال ژانر جنگ هم تلقي ميشود، بپرسيم.
به حاتميكيا تبريك ميگويم
محمد حسين نيرومند، كارشناس سينمايي در گفتوگو با «جوان» با اشاره به آخرين ساخته ابراهيم حاتمي ميگويد: خوشحالم كه پس از مدتها شاهد فيلم دفاع مقدسي در خوري در سينماهاي كشور بوديم، چون متأسفانه سالهاي سال است كه توجه چنداني به شأن و جايگاه دفاع مقدس در عرصه سينما نميشود و فيلمهايي كه در اين عرصه به مرحله توليد ميرسند در شأن و جايگاه اين رويداد عظيم تاريخ ايران نيستند و فكر ميكنم «چ» از معدود فيلمهايي است كه اين شأن را دارا بوده و توانسته اين نسبت را ادا كند.
وي ميافزايد: از سوي ديگر اين فيلم توانسته به اندازهاي كه سينما توانايي بازگو كردن چنين شخصيت بزرگي چون چمران را دارد، حق مطلب را ادا كند و به باور من «چ» در قد و قواره سينماي ايران و جهان جايگاه درخوري را دارد و از اين جهت بايد به حاتميكيا تبريك گفت.
نيرومند با تأكيد به اينكه فيلم چمران در برابر زندگي و رشادتهاي شهيد چمران مانند نسبت همان حرف «چ» در برابر كلمه چمران است، تأكيد ميكند: نبايد از فيلم «چ» انتظار داشت كه تمام ابعاد رشادتهاي زندگي شهيد چمران را پوشش دهد و انتخاب واقعه پاوه كمك كرده است كه اين فيلم ويژگي سينمايي داشته باشد و به قالب سينما هم نزديكتر باشد و بتواند مفهوم مورد نظر را به مخاطب القا كند. وي ادامه ميدهد: توليدات دفاع مقدسي ما بيشتر مناسب مديوم قصه و داستان است و ضعف ما اين است كه اين آثار كمتر از پتانسيلهاي مديوم سينما برخوردار ميشود و «چ» از معدود فيلمهايي است كه با مديوم سينما هماهنگ است. اين منتقد سينما اذعان ميكند: متأسفانه كينهورزيهايي در خصوص اين فيلم اعمال شده است، در حالي كه «چ» فيلمي از نظر اشل در حد استانداردهاي سينماي ايران است و به باور من چنين بحثهاي حاشيه و جناحي نبايد در نقد جاي داشته باشند.
«چ» فيلمي درباره امام است نه چمران!
دكتر محمد صادق كوشكي، كارشناس سينما و رسانه هم در اين خصوص به «جوان» ميگويد: به باور من «چ» بر خلاف تصور رايج كه فكر ميكند، فيلمي در خصوص شهيد چمران و ماجراي پاوه است، فيلمي است درباره امام و كل اين فيلم در تلاش است تا نقش و تأثير امام را در جريان انقلاب در قاب حادثه پاوه به نمايش بگذارد. وي ميافزايد: بر خلاف شيوههاي رايج آثار توليدي مستند يا داستاني با محوريت امام، «چ» به بهانه حادثه پاوه و با پس زمينه شهيد چمران، جايگاه و نقش حضرت امام را نشان ميدهد و به باور من اين از معدود آثاري است كه نقش امام را در فضاي انقلاب به نمايش گذاشته و بزرگترين امتيار فيلم «چ» هم همين است.
كوشكي در خصوص قياس «چ» در برابر ساير آثار دفاع مقدس سينماي حاتميكيا ادامه ميدهد: هر فيلمي در زمان خود ساخته ميشود و امتيازات خاص خود را با در نظر گرفتن زمان توليد دارد. من فيلم چمران را به نوعي مقايسه ميكنم با فيلم وصل نيكان، با فيلم مهاجر يا حتي با فيلم از كرخه تا راين و به باور من صداقت و خلوص و صفايي كه در سه كار ابتدايي ديده ميشود در «چ» كمرنگ شده و در عوض، تكنيك در فيلم «چ» بسيار بالاتر از آثار ابتدايي است. به گفته وي، هر چند خط فكري حاكم بر همه اين كارها يك خط است و حاتميكيا به عنوان فرزند انقلاب و يك رزمنده معتقد به انقلاب، مسير فيلمسازياش را ابتدا به امروز طي كرده و آثار ارزشمند و قابل تقديري را در اين مسير توليد كرده اما طبيعي است كه هنرمند در مسير تحول فكري و ذهنياش، آثار منطبق با فضاي حاكم بر جامعه توليد كند و طبيعي است كه وصل نيكان صفاتي داشته باشد كه هماهنگ با مقتضيات سال 69 و 70 است و پس از گذشته بيش از دو دهه آن فضا در كارهاي حاتميكيا كمرنگتر شده است و در عوض حاتميكيا در «چ» تجربهاي را به نمايش گذاشته است كه اين تجربه در زمان ساخت مهاجر و ديدهبان و وصل نيكان كمعمقتر بود.
«چ» نماد اصالت صلح است
حسين سلطان محمدي منتقد سينما و رسانه هم درباره تأثيرگذاري فيلم «چ» ميگويد: فيلم «چ» يادآور يكي از چهرههاي شاخص دفاع مقدس است. در اين مقطع فعلي كه يك نسل از انتهاي جنگ ميگذرد و افراد جديدي به عرصه اجتماع آمدهاند، به همين دليل نيازمند يادآوري جدي چنين شخصيتهايي هستيم. شخصيتهايي كه ريشه در تاريخ انقلاب اسلامي دارند كه همراهي و پيوستشان به انقلاب اسلامي، واجد ويژگيهاي بسيار خوبي براي يادآوري به نسل امروز است.
وي ادامه ميدهد: فيلم در دوران خوبي ساخته شده و چهره بسيار مناسبي را براي پرداختن انتخاب كرده است؛ شخصيتي كه به زعم اينكه زندگي مرفه و جايگاه علمي در امريكا داشت از همه دلمشغوليهايش ميگذرد و از آنجا به لبنان و پس از آن به جنگ تحميلي ايران و عراق ميآيد. براي نسل امروزي كه به دنبال جايگاههاي علمي در برخي از كشورهاي خارجي هستند، توصيف چنين شخصيتهايي نشان ميدهد كه ميتوان از آن به اصطلاح مدينه فاضله دل كند و براي رسيدن به معنويت تا پاي جان پيش رفت و اين الگوي بسيار مناسبي براي جوانان امروز است.
سلطان محمدي تصريح ميكند: سيره امام در اين برش 48 ساعتي از زندگي شهيد چمران در پاوه سال 58، در فيلم حاتميكيا متجلي است، اينكه به هيچ عنوان جنگ براي امام اولويت نداشت و هدفشان رسيدن به صلح بود و تا حد امكان تلاش كردند تا مانع درگيري بشوند، رفتاري كه در شهيد چمران در طول اين فيلم ديده ميشود كه مذاكرات بسيار براي صلح و جلوگيري از جنگ انجام ميدهد و تنها در شرايط خاص اسلحه دست ميگيرد و دفاع ميكند و مراقب مردم است.
جو غير سينمايي اطراف «چ» ايجاد شده
خسرو دهقان ديگر منتقد سينمايي در گفتوگو با «جوان» با اشاره به جو نامناسبي كه اين روزها در خصوص فيلم «چ» به وجود آمده است، ميگويد: من حرفهاي بسياري دارم كه در خصوص فيلم بگويم اما متأسفانه فضايي غيرسينمايي در اطراف فيلم به وجود آمده است و از هر نظري كه من در اين ميان بدهم، تعبيرها و تفسيرهاي متفاوتي ميشود. وي تأكيد ميكند: من ترجيح ميدهم فضا آرامتر شود و بيتوجه به حاشيهها، به بطن كار بپردازيم. به نظر من فضا براي نقد بايد مساعد باشد تا منتقدان بتوانند به راحتي در خصوص آثار سينمايي اظهارنظر كنند.
در پايان از اظهارنظر كارشناسان رسانه اين گونه ميتوان نتيجه گرفت كه فيلم «چ» حاتميكيا بدعتي نو در عرصه فيلمسازي جنگ بوده و در اين روزگاري كه سينماي جنگ در تهديد تندبادهاي فراموشي قرار گرفته است، حاتميكيا با آخرين ساختهاش توانست خون تازهاي را در رگ ژانر جنگي سينماي كشور جاري سازد.
