باز هم مجالي دست داد به تلافي يك سال فراموشي و بيتفاوتي بار ديگر سر بر آستان پرمهر سلاله معصوميت و مظلوميت بگذاريم و اقرار كنيم كه از عزاداري سال گذشته تا امسال، هيچ تغييري نكردهايم و اميدمان به محرم امسال بود تا بلكه به حرمت قطرات اشكي هر چند كمارزش بار گناه يك عمر سبك شود. دلها به لرزه ميافتد، بغض بيداد ميكند و داغ قيامي عظيم اما مظلومانه تا ابد دل را ميسوزاند. محرم ماه خون و اشك است و اين اشكها به دهه اول و دوم خلاصه نميشود؛ گاه اين بغض تمام روزهاي محرم كه هيچ حتي روزهاي ماه صفر هم با ما همراه خواهد بود. مديحهسرايي براي اهلبيت(ع) از همان روزهايي كه داغ حسين بر دل زينب(س) سنگيني ميكرد جان گرفت و ساليان زيادي ميگذرد از آغاز اولين مديحه. مديحههايي كه امروز با گذشتن از تاسوعا و عاشوراي حسيني وقتي در آن صحبت اسارت اهلبيت(ع) و روشنگري حضرت زينب سلامالله عليها ميشود باز انگار زخم روزهاي گذشته تازه ميشود، اشك امانمان را ميبرد. فرصت روزهاي محرم را غنيمت شمرديم و براي آشنا شدن با ويژگي روزهاي خاص محرم با «علي فرماني» يكي از پيرغلامان و مداحان اهلبيت(ع) گفت و گو كرديم تا برايمان از سبك و سياق مداحي و آيين ابراز ارادت خالصانه به اهلبيت(ع) بگويد.
مداحي را از چه زماني و چرا آغاز كرديد؟
از همان زمان كودكي علاقه خاصي به اين كار داشتم ولي از سال 71 بود كه به صورت جدي وارد اين كار شدم و در اين مسير حركت كردم، از نظر من مداحي را ما نيستيم كه انتخاب ميكنيم بلكه اين ائمه هستند كه ما را براي اين كار انتخاب ميكنند پس بايد دقت كنيم در زماني كه مداحي ميكنيم چه مسائلي را بيان كنيم تا مبادا باعث ايجاد شبهه در ذهن مردم شويم. من هميشه به اين اصل ايمان داشتهام كه مداح را خود اهلبيت(ع) انتخاب ميكنند و به واسطه همين انتخاب است كه وظيفه خطيري بر عهده اوست.
از زماني كه مداحي را آغاز كردهايد تاكنون چه تغييراتي در اين حوزه اتفاق افتاده است؟
زمان ما بيشتر شعرها از زمان پدرانمان باقي مانده بود و نسل به نسل ميچرخيد اگرچه اين اتفاق چون نشان ميداد شاعر در زمينه اهلبيت(ع) نداريم، اتفاق خوبي نبود اما مطمئن بوديم كه شعرها از كيفيت خوبي برخوردار و عاري از انحرافات بود اما متأسفانه در سالهاي اخير برخي از مداحان با بهرهگيري از موسيقيهاي غربي و متنهاي سبك و بيمعني فقط در تلاشند تا با سرعت پيشرفت كنند اما همان قدر كه سريع مورد توجه قرار ميگيرند با همان سرعت هم اين سبكها از رده خارج ميشود.
از نظر شما وظيفه يك مداح چيست؟
بايد مداحان بدانند متني كه مورد استفاده قرار ميگيرد چه مضموني دارد و به گفته شاعر «ني به مي لب آشنا كن، ني بسوزان منبري، امر حق را كن اطاعت، مردمآزاري نكن».
وظيفه مداح امر به معروف و نهي از منكر است نه اينكه با مطالبي كه بيان ميكنيم اشاعه فساد بشود، بايد در متنهايشان ائمه را به مردم بشناسانند و از سبكهايي استفاده كنند كه اصيل باشد يا اگر هم سعي در ايجاد سبكي نو دارند اين سبك علاوه بر خلاقانه و بهروز بودن ماندگار شود.
در انتخاب اشعار بايد دقت، حوصله و سليقه به خرج داد تا اشعاري مورد استفاده قرار بگيرد كه روي ذهن مخاطب تأثير مثبت بگذارد و مردم را به دين ترغيب كند نه اينكه از دين زده كند. در قالب اشعار بايد مضاميني نهفته باشد كه باعث اشاعه فرهنگ اصيل اسلامي باشد و جوانان را جذب كند، از طرف ديگر مداح بايد در رفتار و كردارش هم دقت داشته باشد كه مبادا رفتاري از آنها سر بزند كه باعث شود مردم بدبين شوند. مداح نبايد فقط دردهاي كربلا را نشان بدهد بلكه بايد سيره عملي ائمه را به تصوير بكشد.
مداح بايد درسهاي زندگي ائمه را در قالب شعر و مديحه بيان كند و از مقاتل صحيح و مستند استفاده كند. مداح بايد اخلاص داشته باشد و فقط به جلب رضايت خدا فكر كند اگر رضايت خدا در كاري لحاظ بشود رضايت بنده خدا هم جلب ميشود، مداح بايد اخلاق را رعايت كند و نسبت به بزرگان ادب و احترام داشته باشد، بايد فراخور حال مستمع مديحهسرايي كند، مداح بايد براي خودش خلوت داشته باشد براي روضههايي كه ميخواند لااقل يك بار خودش گريه كرده باشد. يك مداح بايد به ظاهرش نيز توجه كند. مداح اهلبيت(ع) بايد خوشلباس باشد.
يك مداح بايد از آموزههاي قرآن بهره بگيرد و مأنوس با دعا باشد و فقط به صرف خواندن يك شعر نميشود مداح خوبي بود، بايد محتواي مطالبي كه ميخواند را بداند و عمل كند، مبادا حرفهاي ما با عمل ما مطابقت نداشته باشد، ائمه با عملشان مسائل را به مردم نشان ميدادند مداحان نيز به عنوان افرادي كه به نام ائمه و به واسطه ائمه كار ميكنند بايد همين شيوه را در پيش بگيرند.
مشوقين اصلي شما چه كساني بودهاند؟
در تمام سالهايي كه مداحي ميكنم پدرم با وجود اينكه مداح نبود اما به عنوان مشوق و استاد من برايم زحمت كشيده است، همچنين در مجمعالذاكرين استاد «علي رسولي» مهمترين مشوق و استاد من بوده است، آقاي گلدوستها نيز كسي است كه از زمان كودكي در اين مسير از هيچ راهنمايي و حمايتي دريغ نكرده است.
برخي از مداحان به سمت كسب درآمد از اين راه هستند، نظر شما در اين مورد چيست؟
امام حسين(ع) تمام هستي و زندگي خود را براي اسلام هزينه كرده است و يزيد، امام حسين را فداي مال و ثروت دنيوي كرد، مبادا كه ما هم راه يزيد را در پيش بگيريم، بايد تكليف خود را مشخص كنيم يا مداحي شغل هست يا نيست، به نظر من نبايد شغل باشد چراكه آن وقت مداح شبيه كاسبي ميشود كه هر روز كركره مغازهاش را بالا ميكشد براي كسب درآمد بيشتر و اين جايگاه يك مداح را زير سؤال ميبرد، حالا اگر براي مثال هديهاي به مداحي داده شود حكمش هديه است اما تعيين كردن نرخي مشخص براي حضور در مراسم ائمه كار درستي نيست، امام حسين و ائمه پلههاي پيشرفت دنياي ما نيستند بلكه بايد آخرت خود را با در پيش گرفتن سيره عمليشان بسازيم و آباد كنيم.
نقطه اوج و هدف يك مداح كجاست؟
درك پيام سيدالشهدا(ع) براي من نقطه اوج است، يعني راهي را در پيش بگيرم كه با قرار گرفتن در مسير امام حسين باشد و من و دنيا و آخرتم را بسازد و رفتارم باعث القاي حس دينزدگي در ميان مخاطبان نشود.
