در حالي كه به گفته رئيس بنياد ملي بازيهاي رايانهاي20 برابر بودجه بنياد ملي بازيهاي رايانهاي ايران براي پروژههاي مطالعاتي يك بازي با آموزش سبك زندگي غربي از سوي شركت صهيونيستي (EA (electronic arts سرمايهگذاري ميشود، در كشور ما هنوز چندان توجهي به اين رسانه تأثيرگذار نميشود و اندك بودجه موجود در اين حوزه نيز صرف توليد بازيهايي شده كه درست شبيه نمونههاي وارداتي بر اساس فرهنگ غربي ساخته شدهاند.
امروز شايد حتي ديگر دنياي رسانههاي يكسويهاي همچون سينما و انيميشن نيز به پايان رسيده باشد. دنياي غرب براي تغيير ذائقه و سبك زندگي مردم ديگر كشورها از رسانهاي بسيار كارآمدتر استفاده ميكند؛ رسانهاي كه بر خلاف سينما و انيميشن مخاطبش منفعل نيست، بلكه مخاطب در جريان بازي رايانهاي زندگي ميكند، انتخاب ميكند، ميجنگد، پيروز ميشود و در خلال تمام اين فعاليتها كم كم متوجه ميشود چقدر نگاهش به زندگي تغيير كرده و ناخودآگاه مجري سبك زندگي القا شده در جريان بازيهاي رايانهاي شده است.
سيل بازيهاي وارداتي به كشور و در دسترس و ارزان بودن آنها، خود بيانگر يك برنامهريزي گسترده براي تغيير سبك زندگي مردم كشور آن هم از طريق مخاطبان اصلي اين بازيها يعني جوانان و نوجوانان است.
بازيهاي رايانهاي زير پوست جامعه تزريق ميشوند
مهندس مهدي حقوردي، كارشناس بازيهاي رايانهاي در گفتوگو با «جوان» درباره اين بازيها ميگويد: در برابر بازيهاي رايانهاي سه رويكرد وجود دارد. رويكرد نخست رويكرد سرگرمي است كه اين درست همان نقطه آسيبپذيري ما از بازيهاي رايانهاي است، زيرا هم مردم و هم مسئولان بازيهاي رايانهاي را در حكم يك سرگرمي ميدانند.
وي رويكرد دوم را رويكرد صنعتمحور ميداند؛ رويكردي كه علاوه بر سرگرمي نگاه اقتصادي نيز به اين بازيها دارد و به وجه درآمدزايي آنها نيز مينگرد. به باور حقوردي، رويكرد اصلي و مهم در اين زمينه، رويكرد رسانهاي بازيهاي رايانهاي است.
وي تأكيد ميكند: رويكرد خود غربيها به بازيهاي رايانهاي رويكرد رسانهاي است. آن هم يك رسانه تعاملي كه نسبت به رسانههاي پيش از خود مانند سينما و انيميشن بسيار اثرگذارتر است و اثرات آن زير پوست جامعه اتفاق ميافتد و خود را در نسلهاي آينده نشان ميدهد؛ نسلي كه تغييرات سبك زندگياش را آشكارا ميتوان ملاحظه كرد.
باربي مقدمه سيمزي كه سبك زندگي آموزش ميدهد
اين كارشناس بازيهاي رايانهاي مباحث سبك زندگي در بازيهاي رايانهاي را يكي از اصليترين موضوعات مورد توجه سازندگان اين بازيها ميداند و درباره مصاديق آن ميگويد: بازيهاي مختلفي وجود دارند كه ممكن است به طور مستقيم از آنها تحت عنوان بازيهاي مؤثر بر سبك زندگي ياد نشود اما در اين بازيها به كاربر خود سبك زندگي را آموزش ميدهند.
حقوردي در اين باره مجموعه بازيهاي «باربي» را مثال ميزند كه ويژه دختربچهها طراحي شده است و به شكل فلش ارائه ميشود. وي در اين رابطه ميافزايد: در نگاه اول شايد اين بازي چندان دغدغهساز نباشد اما در عمل نوعي از زندگي، پوشش و آرايش را به دختربچهها ياد ميدهد كه زمينه ساز بازيهاي بعدي مانند «سيمز» است. وي همچنين از بازي «GTL» به عنوان بازي مخصوص آقايان ياد ميكند كه در پي آن خشونت و حتي فرهنگ ليبراليستي غرب به طور كاملاً غيرمستقيم به كاربر آموزش داده ميشود. به باور وي، بروز پديده بدحجابي يا بيحجابي در جامعه و اينكه دختر جوان بدحجاب در كنار مادري با پوشش برتر و حجاب چادر ديده ميشود، مصداق بارزي از اثرگذاري پنهان بازيهاي رايانهاي است.
ترويج اصالت لذت با بازي
اما مشكل اصلي كشور ما در حوزه بازيهاي رايانهاي چيست؟ حقوردي معتقد است مشكل ما در اين حوزه تنها به بودجه باز نميگردد، بلكه بايد نگاه متوليان و مسئولان از سرگرمي بودن بازي رايانهاي تعديل شود. بنا به تأكيد وي، در حال حاضر نگاه مسئولان و متوليان به اين بازيها به عنوان سرگرمي و حتي هنر است در حالي كه بازيهاي رايانهاي رسانه هستند و با پذيرش اين نكته ميتوان ضرورت حمايتهاي مادي و معنوي از اين رسانه تأثيرگذار را دريافت. به باور وي، هر چند به كار در حوزه بازيهاي رايانهاي نقد جدي وارد است اما بايد گفت همين مقدار بودجهاي هم كه براي ساخت بازيهاي رايانهاي در اختيار بوده مديريت نشده است و بازيهايي كه از لحاظ گرافيكي بازيهاي خوب و قوي هستند، بر اساس فرهنگ غربي ساخته شده است.
به عبارت ديگر ما در بازينويسي ديدگاهها و ارزشهاي اسلامي، انقلابي و عرف جامعه را لحاظ نكردهايم و اگر هم يك بازي بخواهد پيام و ارزشي را منتقل كند به صورت مستقيم اين پيام را بيان ميكند كه به طور يقين از تأثيرگذاري لازم برخوراد نبوده است.
به گفته اين كارشناس بازيهاي رايانهاي، در دنيا يكي از مهمترين موضوعات در ساخت بازي رايانهاي مباحث فلسفي است كه كتب، همايشها و نشستهاي متعددي براي اين موضوع برگزار شده است. اغلب بازيهاي رايانهاي در تلاشند تا در بين گيمرهاي جوان و نوجوان فرهنگ هدونيسم يا اصالت لذت را ترويج بدهند، آن هم از اين طريق كه ما مجازيم در دنيا هر كاري را تجربه كنيم، چه مشروع و چه نامشروع و اين به جز آموزش سبك زندگي غربي چه معناي ديگري ميتواند داشته باشد.
بنا به تأكيد حقوردي، از اين ظرفيت بازيهاي رايانهاي در انتقال مفاهيم آخرالزماني، منجيگرايي و القاي فرهنگ يهود و صهيونيستي نيز استفاده ميشود.
سرمايهگذاري ميلياردي براي تغيير سبك زندگي كشورهاي مسلمان
در اين حوزه كشورهاي غربي سرمايهگذاريهاي ميلياردي كرده و روي مباحث مطالعاتي اجتماعي، علوم انساني، علوم اجتماعي و فني به صورت جدي كار ميكنند. از سوي ديگر اما نبود قوانين كپي رايت در كشور موجب تغيير و ارتقاي ذائقه كاربر شده و او به راحتي بازيهاي ايراني را كه طبيعتاً به اندازه بازيهاي غربي پيشرفته نيست، نميپذيرد. علاوه بر آن، ما در بحث پخش و يافتن مخاطب مشكل داريم. با وجود اين و با عنايت به تغييران نرم و خزنده سبك زندگي نبايد از ظرفيت بازيهاي رايانهاي غافل شد و بايد حواسمان به اين رسانه كارآمد دنياي امروز باشد.
