منتقدان سينمايي گاردين و آبزرور انتخاب كردند
فهرستي كه در آن فيلمهايي از پولانسكي،اسكورسيزي، هيچكاك، وايلدر،
كوروساوا، هانكه و... به چشم ميخورد. در واقع از هر كارگردان فقط يك فيلم
انتخاب شده است. ژانر فيلمهاي جنايي يكي از محبوبترين گونههاي سينمايي
هستند كه به خلاف ژانرهايي چون وسترن و موزيكال هنوز از دور خارج
نشدهاند. هر چند سينماي جنايي امروز از گذشته پرافتخارش فاصله گرفته است.
به همين دليل تنها يك فيلم از هزاره سوم به فهرست منتقدان گاردين و آبزرور
راه يافته است. آنچه پيشرو داريد مروري است به 10 فيلم برگزيده سينماي
جنايي.
1 - محله چينيها: نوآر درخشان رومن پولانسكي كه وقايعاش در لوسآنجلس دهه
30 ميلادي ميگذرد تقريبا از تمام ويژگيهاي ژانر برخوردار است. دنياي
تيرهاي كه پولانسكي آن را به تصوير كشيده با هالهاي از رمز و راز
جلوههاي تباهي و شرارت را در قابي به مخاطب عرضه ميكند كه گويي تماشاگر
كابوسي را به نظاره نشسته است. بازيهاي جك نيكلسون، في داناوي و جان
هيوستن جزو امتيازهاي محله چينيها است و سكانس بريده شدن بيني نيكلسون
توسط پولانسكي جزو فصلهاي فراموشنشدني فيلم است. محله چينيها بخشي از
موفقيت خود را مديون توانايي كارگردان در فضاسازي است. حال و هواي حاكم بر
محله چينيها بعدها بارها مورد تقليد قرار گرفت اما جادوي فيلم پولانسكي
تا امروز تكرار نشدهاست. در محله چينيها جك نيكلسون يك كارآگاه خصوصي است
كه در پيگيري ماجراهاي يك خانواده به رسوايي و فسادي بزرگ ميرسد.
2 - نشاني از شر: اورسن ولز در دوران افولش يكي از بهترين فيلمهايش را
جلوي دوربين برد. سالها پس از «همشهري كين» و بعد از چند شكست پياپي
تجاري، ولز كه از تصوير آن نابغه جوان همشهري كين فاصله گرفته بود فيلمي را
كارگرداني كرد كه ميشد در آن نشانههاي نبوغ را مشاهده كرد. ولز علاوه بر
كارگرداني نقش يك پليس فاسد را هم در فيلم بازي كرد و چارلتون هستون و
جنتلي ديگر بازيگران نشاني از شر بودند. فصل افتتاحيه نشاني از شر يك
پلان - سكانس طولاني و نفسگير است كه با توجه به امكانات تكنيكي زمان ساخت
فيلم در 55سال پيش، تنها با نبوغ ولز ميتوانسته امكانپذير شود. نشاني از
شر، داستان درگيري بازرس ويژه مواد مخدر دولت مكزيك با يك كارآگاه آمريكايي
را روايت ميكند. فيلم اقتباسي آزاد از رمان «نشان شر» است؛ رماني كه ولز
مدعي بود هرگز آن را نخوانده است!
3 - سرگيجه: بهترين فيلم تاريخ سينماي ايران از نگاه منتقدان در آخرين
نظرسنجي نشريه سايت اندساوند هم در جايگاه سومين فيلم برتر جنايي قرار
داشت. در كارنامه متنوع و پربار آلفردهيچكاك فيلم سرگيجه تلالو و درخششي
خاص دارد؛ فيلمي كه هم از مؤلفههاي هيچكاكي برخوردار است و هم طعمي متمايز
از ديگر ساختههاي سازندهاش دارد. برداشت استادانه هيچكاك از رمان «از
ميان مردگان» به عنوان تريلري عاشقانه نشانههايي آشكار از مهارت در
داستانگويي و ايجاد حال و هوايي سينمايي را بروز ميدهد. فيلم ماجراي
پليسي را روايت ميكند كه در جريان تعقيب و گريز به علت سرگيجه نميتواند
ماموريتش را به درستي انجام دهد و بازنشسته ميشود. او به درخواست يكي از
دوستانش وظيفه محافظت از همسر او را برعهده ميگيرد و پس از آن اتفاقهاي
عجيبي رخ ميدهد. سرگيجه بهعنوان يك شاهكار سينمايي در زمان ساختش خيلي
مورد توجه قرار نگرفت و در گذر زمان كشف شد. بازي جيمز استوارت و كيم نوآك
در سرگيجه در ديگر فيلمهاي اين بازيگران، تكرار نشد.
4 - برهوت: ترنس ماليك جوان در اين فيلم نفسگير خشونتي را به تصوير ميكشد
كه كاملا از دل درام اثر نشات گرفته است. مارتين شين، سيسي اسپيسك و وارن
اوتس در نقشهاي اصلي ظاهر شدهاند و قصه فيلم در اواخر دهه 50 ميلادي
ميگذرد. منتقدان فيلم برهوت را متاثر از فيلمهاي گدار و نيكلاس ري
ارزيابي كردهاند اما وجود اين تاثيرگذاري فيلم اصالتي دارد كه آن را به
اثري منحصر به فرد تبديل كرده است.
5 - راشامون: اولين فيلم كوروساوا كه در سطح جهان مورد توجه قرار گرفت و
توانست شير طلايي جشنواره ونيز را نيز ببرد. اقتباس از 2 داستان كوتاه
ريونو سوكه آكوتاگاوا كه بهلحاظ نحوه روايت اثري كاملا نوآورانه در زمان
ساختش محسوب ميشد. «راشامون» يك داستان را با 3روايت متفاوت تعريف ميكند.
بازي توشيرو ميفونه هنوز هم تكاندهنده است و توانايي كوروساوا در ساخت
اثري پررمز و راز و پرتعليق كه در عينحال بومي هم هست، خيرهكننده به نظر
ميرسد.
6 - غرامت مضاعف: به همراه «آپارتمان» بهترين فيلم كارنامه پربار بيلي
وايلدر بهشمار ميآيد؛ نويسنده و كارگردان بزرگي كه 2دهه در اوج قرار داشت
و فيلمهايي درخشان را كارگرداني كرد. ميان اين فيلمها كه اغلب هم كمدي
هستند، نوآر «غرامت مضاعف» فضايي كاملاً متفاوت دارد. در دهه 40 ميلادي كه
اوج ساخت فيلمهاي جنايي در هاليوود است، بيشك غرامت مضاعف در صدر
ميايستد. فرد مكموراي، باربارا استانويك و ادوارد جي رابينسون نقشهاي
اصلي را بازي كردهاند. فيلمنامه را ريموند چندلر بر اساس كتاب جيمز كين
نوشته است.
7 - كارتر را بگيريد: محصول 1971به كارگرداني مايك هوگس و با نقشآفريني
مايكل كين است. اين فيلمدرباره گنگستري لندني به نام جك كارتر است كه بعد
از مرگ مشكوك برادرش در حادثه رانندگي براي رسيدگي و تحقيق در اينباره
راهي نيوكاسل ميشود. اين فيلم در رويدادهاي سينمايي جوايز چنداني بهدست
نياورد، اما در سال 2000كمپاني برادران وارنر اقدام به بازسازي اين فيلم با
كارگرداني استفن كي و بازي سيلوستر استالونه در نقش جك كارتر كرد كه شامل
صحنههايي است كه بهصورت مستقيم از نسخه اصلي گرفته شدهاند، اما در نهايت
نتوانست همانند نسخه اصلي در جذب مخاطبان موفق عمل كند.
8 - داستانهاي عامهپسند: برترين ساخته كوئنتين تارانتينو كه وي را به اوج
شهرت رساند، در اين فهرست در رتبه هشتم ديده ميشود. اين فيلم محصول سال
1994با بازيگراني چون جان تراولتا، ساموئل ال. جكسون و اما تورمن با
فيلمنامهاي از تارانتينو شامل 3اپيزود با 3قصه مرتبط با هم است. فيلم نخل
طلاي جشنواره كن را دريافت كرده و در اين اثر بيش از هر چيزي جسارت
كارگردان به چشم ميخورد. تارانتينو در «داستانهاي عامهپسند» تمام اشكال
متعارف روايي سينما را كنار گذاشت و داستان خود را در ساختاري پيچيده با
گذرهاي زماني و مكاني متناوب به پيش برد. شخصيت محوري قسمت پاياني فيلم
همان كسي است كه درميان فيلم شاهد كشته شدنش بودهايم.
9 - پنهان: ساخته ميشائيل هانكه و برنده نخل طلا و گرچه بسياري از
مولفههاي ژانر جنايي را ندارد، اما اثري بسيار قدرتمند و دلهرهآور محسوب
ميشود. اين فيلم محصول سال 2005سينماي فرانسه است كه داستان خانوادهاي
مدرن با بازي ژوليت بينوش و دانيل اوتول را به تصوير ميكشد كه زندگي بسيار
آرام و رضايتبخشي دارند، اما فيلمها و نقاشيهاي سادهاي كه از زماني به
بعد بهطور متناوب بهدست اين خانواده ميرسد، آرامش آنها را به هم
ميريزد.
10 - رفقاي خوب: محصول كمپاني برادران وارنر در سال 1990است كه زندگي واقعي
هنري هيل، گانگستر سابق و خبررسان افبيآي را به تصوير كشيده است. حماسه
گنگستري «رفقاي خوب» يك اثر زندگينامهاي شاهكار است كه با بازي رابرت
دنيرو در كنار جو پشي و ري ليوتا شهرت و اعتبار دوچندان به اثر اسكورسيزي
بخشيد. اين فيلم هنوز بهعنوان يكي از بزرگترين دستاوردهاي كارگرداني
اسكورسيزي بهشمار ميآيد كه بسياري منتقدين آن را نمونه مثالزدني و اوج
هنر تكنيكي سينمايي اسكورسيزي ميدانند. در اين فيلم ري ليوتا در نقش هنري
هيل ايفاي نقش ميكند كه مجذوب دنياي مافيايي شده است و چنانچه در اول فيلم
ميگويد گنگستر شدن را از رئيسجمهور شدن آمريكا بيشتر دوست دارد.
همشهري
