خانواده و مدرسه نخستين نهادهاي اجتماعي مؤثر در شكلگيري شخصيت و آرمان گرايي نوجوانان وجوانان هستند، اما آموزش و پرورش به ويژه ظرف 20 سال گذشته اين باور را ميان جامعه جا انداخته است كه هنوز در كشور ما همه خانوادهها به آن بالندگي و تفكر كافي در شناخت روانكاوانه با فرزندان خود دست نيافتهاند و همچنان نيازمند تعليمات ويژهاند و اين مهم تنها از عهده آموزش و پرورش بر ميآيد (مطالعه ارتباط اين تغيير نوع نگاه و كاركرد خانه در جريان تعليم و تربيت با مباني سكولاريسم قابل تأمل است). در حالي كه آموزش و پرورش وقتي ميتواند به تربيت نسلي توانا، مبتكر و خلاق اهتمام ورزد كه از يگانگي آرا و يكپارچگي رويه ميان مثلث خانه، مدرسه و جامعه سود برده و قوانيني وضع كند كه خروجي آن به اهداف حيات طيبهاي كه در سند تحول بنيادين آمده نزديك شود.
قطعاً 66 سال پيش انجمن اوليا و مربيان تنها با هدف جلب كمكهاي مالي خانوادهها به مدارس در كشور تشكيل نشد؛ با اين وجود امروز تمام ذهنيت خانوادهها و والدين دانشآموزان از جلسات اين انجمن، گرفتن پول از خانوادهها به بهانههاي مختلف است و واكنش والدين در برخورد با دعوتنامه مدرسه فرزندشان نزديك به اين جمله است كه «وقت ندارم؛ چقدر پول ميخواهند؟ بگو برايشان ميفرستم» يا بدون اينكه پاكت دعوتنامه را باز كنند و از موضوع جلسه خبردار شوند، مبلغي داخل پاكتي ميگذارند و به فرزندشان ميدهند تا با خود به مدرسه ببرد.
آموزش و پرورش در آموزش و پرورش تنها مانده!
در طول سالهاي گذشته، اشتغال مادران و حاكم شدن دغدغههاي اقتصادي بر خانوادهها باعث شد تربيت فرزندان تحتتأثير قرار بگيرد و اهميت اين مسئله مغفول واقع شود و با اجباري و رايگان شدن تعليم و تربيت در جوامع، مسئوليت اين امر در عمل به طور كامل به مدارس سپرده شود. اين موضوع كه گريبانگير سيستم آموزش و پرورش بسياري از كشورها شد، نظام تعليم و تربيت را در جوامع مختلف از جمله ايران بر آن داشت تا در روند تعليم و تربيت سهم جدي براي خانوادهها قائل شود و والدين را به مشاركت در امر آموزش و پرورش فرزندانشان تشويق كند. اين جلب مشاركت و ايجاد حساسيت با آموزش خانوادهها و ارتقاي مهارتهاي زندگي همراه بود كه به مرور زمان و افزايش سطح سواد خانوادهها سرعت بيشتري به خود گرفت.
اما كسري بودجه مزمن و متوالي آموزش و پرورش در كشورمان طي صد سال و توزيع نامتوازن ثروت در كشور سبب شد علاوه بر طلب كمك و حمايت مدارس از خانوادهها براي تربيت، جلب حمايت مالي مدارس از سوي والدين دانشآموزان نيز در دستوركار قرار بگيرد و حتي اين جنبه فعاليتهاي انجمن اوليا و مربيان بر ساير جنبههاي آن غلبه كند. به طوري كه كاركرد انجمن اوليا و مربيان و جلسات آن در ميان افكار عمومي منحصر به گرفتن پول براي تأمين نيازهاي مدرسه از جمله پرداخت قبوض و تهيه و تعويض ميز و نيمكت و تخته و... شود و اين آسيب، ضربه سختي به ماهيت و كاركرد انجمن اوليا و مربيان بزند.
اما نكتهاي كه بهتر است در هفته ملي انجمن اوليا و مربيان مورد توجه قرار گيرد اين است كه مديريت كلان و سياستگذاريهاي آموزش و پرورش بتواند در پاكسازي اين وجه و كاركرد جلسات انجمن اوليا و مربيان در مدارس از ذهن جامعه موفق عمل كند و در پاسخ به اين سؤال نيز صادق باشد كه تحت چه شرايطي و تا چه زماني آموزش و پرورش ترجيح ميدهد اهميت و اعتبار جلسات انجمن اوليا و مربيان در مدارس را قرباني رفع نيازهاي گچ و تخته پاككن كند؟!
گسترش مشاركت يكي از اولويتهاي چهارگانه آموزش و پرورش
البته علي اصغر فاني، سرپرست وزارت آموزش و پرورش اين هدف را در مراسم نمادين هفته اوليا و مربيان جزو اولويتهاي چهارگانه آموزش و پرورش براي سال 93 برشمرد.
وي افزود: ساماندهي نيروي انساني، توسعه مشاركت در آموزش و پرورش، عملياتي كردن بودجه وزارتخانه و ارتقاي سطح مديريت در آموزشگاهها چهار اولويت آموزش و پرورش در سال آينده است. سرپرست آموزشوپرورش ادامه داد: با توجه به اينكه توسعه مشاركتها مرتبط با برنامه هفته پيوند اوليا و مربيان است، بايد ابعاد مختلف اين توسعه مشخص شود.
وي خاطرنشان كرد: مشاركت دانشآموزان در امور مدرسه و نقشي كه آنها در اداره امور مدرسه ايفا ميكنند، توسعه مشاركت معلمان در آموزش و پرورش و نقش و جايگاه آنها در برنامهريزي، مديريت و نظارت بر مدرسه از جمله اين مشاركتهاست كه بايد مشخص شود.
فاني تصريح كرد: بعد ديگر اين توسعه، مشاركت اوليا در امور آموزش و پرورش است و تا زماني كه آموزش و پرورش به دنبال گرفتن كمكهاي مالي و مادي باشد، نهتنها اين مشاركت محقق نميشود، بلكه مشاركت اوليا و مربيان نيز شكل نخواهد گرفت.
نقاط ضعف اوليا و مربيان از زبان فاني
سرپرست وزارت آموزش و پرورش با بيان اينكه تجربه 43 سال معلمي من در آموزش و پرورش نشان ميدهد كه براي جلب مشاركت اوليا يا بايد آنها را قانع كنيم يا بايد قانع شويم، گفت: مديري توانمند است كه از مواجه شدن با مردم و اوليا واهمه نداشته باشد و از حضور آنها در برنامههاي مدرسه استقبال كند. وي با تأكيد بر اينكه توسعه مشاركت يكي از سياستهاي اصلي و جدي آموزش و پرورش است، گفت: اوليا بايد در مديريت آموزشگاهها ايفاي نقش كنند.
فاني با انتقاد از برنامههاي آموزش خانواده كه در قالب برنامههاي انجمن اوليا و مربيان برگزار ميشود، خاطر نشان كرد: به رغم اينكه اين آموزشها سالهاست انجام ميشود، ضمن مؤثر بودن داراي نقاط ضعفي نيز هست چراكه آموزش و يادگيري در نظام تعليم و تربيت بايد منجر به تغيير رفتار شود و اگر اين اتفاق رخ نداد، پس يادگيري تعلق نخواهد شد.
سرپرست وزارت آموزش و پرورش از رئيس سازمان مدارس غيردولتي و توسعه مشاركتهاي مردمي آموزش و پرورش خواست تا روشهاي آموزشي را تغيير داده و محتواي اين برنامه را مورد مطالعه و بازبيني قرار دهد.
فاني با تأكيد بر نظارت بر روند مدرسه گفت: مشاركت مردم و اوليا و مربيان بايد همواره توسعه يابد و در آموزش و پرورش نقش اوليا و مربيان مشاركت بالا است نه پول پرداخت كردن است.
وي با تأكيد بر اينكه اوليا بايد در نظارت بر جامعه نقش داشته باشند، عنوان كرد: در آموزش و پرورش برخورد با اوليا و مربيان بايد اعتقادي باشد و نه از سر خود باز كردن. فاني ادامه داد: اما يك برخورد ديگر با اوليا و مربيان اين است كه مدير اعتقاد دارد بدون مشاركت اوليا در حوزه مسئوليت آن كار پيش نميرود.
گفتني است بيش از 96 هزار و 300 انجمن اوليا و مربيان در سطح مدارس و بيش از 730 شوراي انجمن اوليا و مربيان در سطح مدارس كشور وجود دارد. همچنين 12 هزار بانك اطلاعات مدرسين خانواده، 195 مركز راهنمايي و مشاوره و 800 متخصص روانشناس، بخشي از سرمايهها و برنامههاي انجمن اوليا و مربيان است.
