با گذشت بيش از سه دهه از قطع ارتباط ميان ايران و ايالات متحده، باب مذاكره و گفتوگو ميان دو كشور گشوده شد. ديدار آقاي ظريف، وزير خارجه ايران با آقاي جان كري، وزير خارجه امريكا در حاشيه مذاكرات ايران با گروه 1+5 و همچنين گفتوگوي تلفني اوباما با دكتر روحاني، آن قدر مهم بود كه تمام رسانههاي خبري جهان آن را پوشش داده و نوع پرداخت به اخبار اين ديدار و گفتوگوي تلفني، به گونهاي بود كه اخبار و مسائل ديگر به حاشيه رانده شد. بررسي محتوايي سخنرانيها در اجلاس مجمع عمومي سازمان ملل، نشان ميدهد كه تنها دو سخنراني مورد توجه رسانهها و تحليلگران مسائل بينالملل قرار گرفته و رسانهها به تحليل و تفسير آن پرداختهاند:
1- سخنراني آقاي اوباما رئيس جمهور ايالات متحده امريكا
2- سخنراني دكتر روحاني رئيس جمهور ايران
تحليل سخنراني رئيس جمهور امريكا در مجمع، نشاندهنده اين واقعيت است كه جمهوري اسلامي ايران، مهمترين موضوع بينالمللي و اولين مسئله در سياست خارجي ايالات متحده است. به هر حال 34 سال از رويارويي همهجانبه بين جمهوري اسلامي و امريكا ميگذرد و اكنون فضاي جديدي در حال شكل گرفتن در روابط دو كشور است. آيا شرايط جديد پديد آمده، فرصتي براي ايران است يا امريكا؟ به نظر ميرسد پاسخ به اين سؤال، ترسيمكننده شرايط آينده باشد. نگارنده معتقد است شرايط كنوني، يك فرصت براي ايالات متحده است؛ فرصتي كه معلوم نيست در صورت استفاده نشدن از سوي دولتمردان فعلي امريكا، به راحتي و به زودي، دومرتبه تكرار شود. دولتمردان امريكايي و به ويژه دولت اوباما، در صورتي ميتوانند از اين فرصت استفاده كنند كه دچار اشتباه محاسباتي در تحليل رفتار جمهوري اسلامي ايران نشوند. اشتباه بزرگ و راهبردي امريكاييها، اين خواهد بود كه تصور كنند تمايل ايران براي مذاكره، نتيجه تحريمها و فشارهاي اقتصادي غرب بوده است. تأثيرگذاري تحريمها بر اقتصاد ايران و معيشت مردم، غيرقابل انكار است، لكن اتخاذ سياست «نرمش قهرمانانه» در ديپلماسي دولت يازدهم با موافقت رهبر معظم انقلاب اسلامي، دلايل ديگري دارد از قبيل:
1- منطق ايران، همواره منطق گفتوگو و حل و فصل مسائل از طريق مذاكره بوده است. ايران از ابتداي طرح موضوع هستهاي در آژانس بينالمللي انرژي هستهاي و شكلگيري جنجال عليه فعاليتهاي صلحآميز هستهاياش، اعلام كرد آمادگي دارد از طريق مذاكره و شفافسازي، تمامي ابهامات را مرتفع سازد.
2- عدم مذاكره با امريكا طي ساليان اخير، مواضع صريح امريكاييها در انكار حقوق ملت ايران و از جمله حقوق هستهاي بوده است.
3- امريكاييها در ماههاي اخير به دلايل گوناگون، به دنبال مذاكره با ايران بودهاند و بر همين اساس، رئيس جمهور امريكا و وزير خارجه اين كشور، بر پذيرش حقوق هستهاي ايرانيان تأكيد كردهاند. اوباما بنابر اظهارنظر خودش، از زمان به قدرت رسيدن با نگارش نامه براي رهبر فرزانه انقلاب اسلامي، اعلام كرد خواهان حل موضوع هستهاي ايران از طريق گفتوگو است.
4- جمهوري اسلامي در شرايط كنوني، در موضع برتر قرار داشته و نيك ميداند كه امريكاييها در منطقه و جهان، با چه مشكلاتي مواجه هستند.
بنابراين نرمش قهرمانانه جمهوري اسلامي در حوزه ديپلماسي هستهاي، يك فرصت براي غرب است تا بتواند خود را از بنبست خارج نمايد. غربيها در گذشته با يك اشتباه محاسباتي در برابر فعاليتهاي هستهاي ايران، اقدام به اتخاذ سياست تهديد و تحريم كرده و اميد داشتند از اين طريق، از دستيابي جمهوري اسلامي به چرخه سوخت جلوگيري كنند. اكنون ملت ايران داراي چرخه سوخت بوده و به عضويت باشگاه هستهاي جهان درآمده است. هستهاي شدن ايران پس از يك دهه مقاومت در برابر سياست تهديد و تحريم غرب، دليل قاطعي براي شكست اين سياست ميباشد.
بديهي است كه در چنين شرايطي اگر غرب به جاي برداشتن تحريمها و پذيرش حقوق هستهاي ايرانيان، خواستار اقداماتي از سوي جمهوري اسلامي ايران شود كه با منافع ملي و امنيت ملي ملت ايران ناسازگار و در تضاد باشد، بار ديگر مرتكب اشتباه راهبردي خواهد شد. غربيها و خصوصاً امريكاييها، اشتباهي را كه در سال 1383 مرتكب شده و خواستار پايان بخشيدن به تمامي فعاليتهاي هستهاي صلحآميز در ايران شدند، نبايد تكرار كنند. ايران امروز به مراتب از هر جهت در موقعيت اقتدار بيشتري نسبت به سال 1383 قرار دارد و غربيها خود نيز ميدانند كه دچار چه بحرانها و مشكلاتي خصوصاً در منطقه راهبردي غرب آسيا شدهاند.
البته رفتار اوباما رئيس جمهور ايالات متحده، نشان ميدهد كه او تا حدود زيادي به اين معنا پي برده كه سياستهاي زيادهخواهانه و زورگويانه كشورش در قبال ملت ايران، مشكلات فراواني را براي امريكا داشته و او براي رهايي از اين مشكلات، چارهاي جز تغيير رفتار در قبال جمهوري اسلامي ندارد. مشكل جمهوري اسلامي در 34 سال گذشته با امريكا، نگاه خودبرترپنداري و زيادهخواهانه حاكمان اين كشور بوده است.
اكنون كه امريكاييها اعلام كردهاند حاضرند با ايران بر اساس «احترام متقابل» تعامل داشته باشند، بديهي است كه جمهوري اسلامي از اصل اين سياست استقبال نمايد. حال كه با ملاقات ظريف و جان كري از يك طرف و گفتوگوي تلفني اوباما با دكتر روحاني از طرف ديگر، اولين گامها براي حل و فصل مسائل فيمابين برداشته شده، اين امريكاييها هستند كه بايد در عمل ثابت كنند پايبند به اصل «احترام متقابل» بوده و بر اساس اين اصل، حقوق ملت ايران را پذيرفته و از دشمني با ملت ايران از اين پس، دست برخواهند داشت. چنين خواهد شد در صورتي كه امريكاييها دچار اشتباه محاسباتي نشوند.
