روز گذشته مراسم توديع و معارفه معاون بهداشتي وزارت بهداشت فرصتي شد تا نام پزشك خانواده دوباره بر سر زبانها بيفتد؛ طرحي كه به رغم آنكه نسخه خوبي براي اصلاح نظام سلامت و برقراري عدالت در سلامت است، اما تاكنون نتوانسته موفقيت در اجرا را با خود همراه كند.
پزشك خانواده و برقراري نظام اجرا قانوني است اما هم اكنون سالهاست كه اين قانون بر زمين مانده است و برخي نواقص و فراهم نبودن زيرساختهاي لازم سبب شده تا اين برنامه در مسير اجرا وا بماند. شايد همين مسئله هم وزير بهداشت دولت يازدهم را مجاب كرد تا به عنوان نخستين اقدام پس از كسب رأي اعتماد مجلس، اين برنامه را تا اطلاع ثانوي و بر طرف شدن نواقص اجرايي متوقف كند.
نگاه وزير دولت يازدهم
به پزشك خانواده
توجيه سيدحسن قاضيزادههاشمي براي توقف برنامه پزشك خانواده، اينگونه بود: در حال حاضر برنامه پزشك خانواده با مشكلات متعددي براي ارائهدهندگان و گيرندگان خدمات مواجه است و ناهماهنگيهاي بسياري بين وزارت بهداشت و بيمهها در اين خصوص وجود دارد. پس بايد تمامي جوانب اين برنامه مورد بررسي كارشناسي قرار گيرد. وي با تأكيد بر اينكه پزشك خانواده را در استان جديدي آغاز نخواهد كرد، درباره پزشك خانواده تهراني گفته بود:به نظر من تهران بايد آخرين استان در اجراي پزشك خانواده باشد. از نظر قاضيزاده هاشمي در مجموع براي اجراي صحيح اين برنامه حداقل 15 سال وقت لازم است. با وجود اين روز گذشته مراسم توديع و معارفه معاون بهداشتي وزارت بهداشت بهانهاي بود تا يك بار ديگر پزشك خانواده سر زبانها بيفتد.
استراتژي نادرست؛ حاصل رويكرد نادرست
بي ترديد اينكه پزشك خانواده در اجرا لنگ ميزند نشانهاي از نواقص جدي اين برنامه و موانع اجرايي شدن آن است كه سبب ميشود چرخ اين برنامه و تكليف قانوني نچرخد.
حسين ملكافضلي، وزير بهداشت اسبق نيز روز گذشته در مراسم تكريم و معارفه معاون بهداشتي وزير بهداشت درباره برنامه پزشك خانواده و نظام ارجاع گفت: پزشك خانواده در چند سال اخير يكي از مباحث جدي در حوزه سلامت بوده و اگر ما رويكرد درستي نسبت به بحث پزشك خانواده نداشته باشيم، احتمال دارد استراتژي صحيحي را انتخاب نكنيم؛ اتفاقي كه متأسفانه تاكنون صورت گرفته است.
بنابه تأكيد وي اگر ارتقا، پيشگيري و غربالگري را در برنامه پزشك خانواده جدي نگيريم، به جايي نميرسيم و در اين بين بايد جايگاه بخش خصوصي را هم فراموش نكنيم.
حاشيههايي مهمتر از متن
از نگاه وزير اسبق بهداشت، پزشك خانواده زماني ارزش دارد كه در برنامه مراقبتهاي اوليه بهداشتي قرار گيرد. وي در توضيح اين مطلب افزود: 40 سال پيش زماني كه سيستم شبكه مراقبتهاي اوليه آغاز شد، اولويت را در روستاها قرار داديم زيرا وضعيت روستاها چندان مناسب نبود اما امروز بايد شهر و روستا را به يك شكل نگاه كنيم چراكه حاشيه شهرها و مناطق محروم شهري به مراتب وضعيت بدتري از روستاها دارد. بر اين اساس لازم است به مناطق محروم شهري و حاشيه شهرها توجه خاصي داشته باشيم. وزير بهداشت نيز با تأكيد بر وضعيت نامناسب حاشيه شهرها گفت: بنده در روستا هم كار و هم زندگي كردهام الان حاشيه شهرها وضعيت خوبي ندارند به طوري كه حاشيه شهر تهران بدتر از بشاگرد كرمان است. حاشيه شهر مشهد نيز بدتر از تهران و حاشيههاي شهر هرمزگان نيز بدتر از همه اين موارد است.
معاون پژوهشي اسبق وزارت بهداشت گفت: بايد همه از فقير گرفته تا غني از خدمات مربوط برخوردار شوند. ملك افضلي با تأكيد بر اينكه پزشك خانواده نبايد منفعل باشد، تصريح كرد: پزشك خانواده بايد پاسدار سلامت باشد، در غير اين صورت به هيچ جا نميرسد.
لزوم اتخاذ رويكردي جديد
ظاهراً وزير اسبق بهداشت هم بر لزوم اتخاذ رويكرد جديد براي به ثمر رساندن برنامه پزشك خانواده تأكيد دارد به خصوص آنكه امروز بيماريهاي غير واگير به يكي از جديترين چالشهاي نظام سلامت تبديل شدهاند. وي در اين راستا خاطرنشان كرد: در رويكرد جديد، مراقبتهاي اوليه بهداشتي بايد با تعيينكنندههاي اجتماعي سلامت در كنار هم قرار گيرند. با توجه به بيماريهاي غيرواگير، پرداختن به اين موضوع بسيار مهم است. پزشك خانواده بايد همه اجزاي مراقبتهاي اوليه و تعيينكنندههاي اجتماعي سلامت را دربر گيرد. از طرف ديگر بايد جامعه، خانواده و فرد در قبال سلامت خود توانمند شوند، احساس مسئوليت كنند و در برنامههاي جمعي مشاركت داشته باشند. بنا به تصريح ملك افضلي، پزشك خانواده بايد تمام اين مباحث را درك كند و هدايت اين كار را بر عهده گيرد.
ناهماهنگيهاي بين بخشي
پزشك خانواده را ناكام گذاشت
بي ترديد يكي از مهمترين دلايل ناكامي برنامه پزشك خانواده ناهماهنگيهاي بين بخشي است. اين برنامه از همان 17 سال پيش كه براي نخستين بار زمزمههاي اجرايي شدنش مطرح شد با اختلاف نظر وزارتخانههاي رفاه سابق و بهداشت مواجه بود و همين اختلافات باعث شد كه پرداختهاي نامنظم و ديرهنگام حقوق پزشكان خانواده، انگيزه خدمت را از آنان سلب كند و باعث شود تا از اجراي اين برنامه كنار بكشند. مطابق تكليف برنامه پنجم توسعه اما تا پايان اين برنامه بايد تمام شهرهاي كشور تحت پوشش نظام ارجاع و پزشك خانواده قرار گيرد.
اين در حالي است كه يكي از مهمترين پيششرطهاي اجراي اين برنامه، ادغام بيمههاي پايه سلامت و تشكيل يك نظام بيمهاي پايه براي تمام ايرانياني است كه ميخواهند تحت پوشش اين برنامه قرار بگيرند و اين پيششرط كه بايد تا پايان سال اول اجراي برنامه پنجم توسعه اجرايي ميشد با گذشت دو سال از مهلت اجراي قانوني هنوز هم قرار نيست اجرايي شود.
ملك افضلي هم با تأكيد بر اهميت همكاريهاي بين بخشي براي برنامه پزشك افزود: پزشك خانواده عزمي ملي ميخواهد و بايد در هيئت وزيران مطرح شود.
وزير اسبق بهداشت همچنين خاطر نشان كرد: ارجاع، نقطه بسيار مهمي در اين برنامه است. در سيستم ارجاع بايد بخش خصوصي را لحاظ كرد و براي آن تعريف درستي داشت. همچنين بايد نظام اطلاعاتي و آمار صحيحي داشته باشيم.
عدالت در پوشش همگاني شبكه سلامت
از نگاه ملكافضلي توجه به اصل عدالت در پوشش همگاني شبكه سلامت بسيار مهم است. وي افزود: اگر قرار است رويكرد پزشك خانواده را براي تحقق شبكه مراقبتهاي اوليه انتخاب كنيم بايد همه افراد جامعه بدون توجه به خصوصيتي خاص زير پوشش قرار گيرند. پزشك خانواده بايد خواستار سلامت باشد نه گوشهنشيني كه هر وقت مردم مريض شدند به آن مراجعه كنند كه در اين صورت روز به روز هزينهها زيادتر شده و پرداخت از جيب مردم بالاتر خواهد رفت.
با تمام اين نظرات و كارشناسيها آيا دولت يازدهم ميتواند گام درستي در مسير اجراي برنامه پزشك خانواده بر دارد؟
