تهديدي كه ميرفت سوريه و خاورميانه را وارد جنگ جديد سازد در پي استقبال روسيه و سوريه از اظهارات جان كري وزير امور خارجه امريكا متوقف شد و اساساً مسير بحران سوريه را عوض كرد. ماجرا از آنجا آغاز شد كه خبرنگاري در جريان مصاحبه مطبوعاتي جان كري با همتاي انگليسي خود در لندن از وي پرسيد در چه صورتي ميتوان جلوي جنگ را گرفت؟ كه وي پاسخ داد در صورتي كه اسد به برچيدن سلاحهاي شيميايي خود اقدام كند. اين اظهارات بلافاصله از سوي سرگئي لاوروف وزير امور خارجه روسيه و سپس وليد معلم وزير امور خارجه سوريه كه در مسكو حضور داشت مورد استقبال قرار گرفت. نكته قابل تأمل در اين زمينه اين است كه اين امريكا بود كه بعد از ناكامي در عملي كردن تهديد خود براي حمله به سوريه به علت عدم كسب مجوز حمله از كنگره در پي بهانهاي براي عقبنشيني آبرومندانه بود كه سؤال خبرنگار به كمكش آمد (و شايد هم طرح اين سؤال مديريت شده بود) اما در تبليغات رسانهاي به گونهاي وانمود شد كه گويا اين روسيه بود كه براي پيشگيري از جنگ پيش افتاد و به نوعي از مواضع خود عقب نشست اما واقعيت امر اين است كه روسيه و سوريه از اظهارات جان كري استقبال كردند.
طبق اظهارات كارشناسان خلع سلاح سازمان ملل، سوريه داراي تسليحات شيميايي گستردهاي است و از همه انواع آن برخوردار است. علت اين مسئله همان چيزي است كه ولاديمير پوتين رئيسجمهور روسيه به آن اشاره كرد و آن اينكه ماهيت تسليحات شيميايي سوريه تدافعي است و موازنهاي در برابر انواع تسليحات كشتار جمعي اسرائيل اعم از اتمي و شيميايي و ميكروبي آن به شمار ميرفت. حالا جدا از اينكه اعلام موافقت روسيه و سوريه با الحاق دمشق به معاهده منع توليد و استفاده سلاحهاي شيميايي بيترديد با انتظار متقابل آنها با وادار كردن تلآويو به اتخاذ اقدام مشابه همراه خواهد بود، اجراي اين توافق به اعتقاد متخصصان خلع سلاح زمانبر و پيچيده خواهد بود زيرا همچنانكه از طرح روسيه نيز برميآيد روند خلع سلاح شيميايي سوريه در چند مرحله صورت گرفت كه هر كدام پيچيدگيهاي خاص خود را دارد. مرحله اول الحاق به معاهده منع توليد و استفاده سلاحهاي شيميايي است. مرحله دوم اعلام مكانهاي ساخت و ذخيره اين سلاحهاست كه بنا به برخي اطلاعات در نقاط مختلف كشور (150 نقطه) پخش شدهاند. مرحله سوم دادن اجازه به بازرسان سازمان ملل براي بازديد از اماكن اعلام شده است و بالاخره مرحله چهارم نحوه نابودي اين تسليحات است. هر يك از اين مراحل با بحثهايي همراه خواهد بود از جمله اينكه آيا بازرسان به اطلاعات داده شده از سوي سوريه اعتماد خواهند داشت؟ آيا سوريه به بازرسان اعتماد و اطمينان خواهد داشت كه اطلاعات مربوطه را در اختيار اسرائيل قرار ندهند؟ همچنين سوريه و روسيه چه تضمينهايي را در جلوگيري از تهاجم نظامي به سوريه دريافت خواهند كرد؟ اين سؤالها و دهها سؤال بيپاسخ ديگر نشان ميدهد كه روند خلع سلاح شيميايي سوريه در عين طولاني بودن مبهم نيز خواهد بود.
گرچه دولت اوباما ميتواند خود را پيروز ميدان بداند چنانكه يكي از مسئولان بلندپايه امريكايي به شرط ناشناس ماندن به خبرگزاري فرانسه گفته است كه امريكا از همان ابتدا در پي وادار كردن سوريه به پيوستن به معاهده منع توليد و استفاده سلاحهاي شيميايي بوده است اما چنين حس پيروزي در متحدين اسرائيلي و سعودي امريكا ديده نميشود زيرا اين دو در پي وادار كردن امريكا براي دخالت نظامي در جنگ سوريه بودند. عربستان در پي اين بود كه از اين طريق بتواند دولت و نظام بشار را ساقط كند و از پرتو آن ناكاميهاي منطقهاي خود را جبران كند. رژيم صهيونيستي نيز در پي اين بود كه از طريق دخالت نظامي امريكا خود رأساً براي انتقال سلاحهاي شيميايي به خارج اقدام كند و در عين حال آسيبهاي جديد به ساير توانمنديهاي استراتژيك سوريه به خصوص در بخش موشكي وارد سازد. همچنين تلآويو در پي آن بود كه در سالگرد 11 سپتامبر امريكا را دوباره وارد جنگي جديد كند تا از آن به عنوان حاشيه امن براي به حاشيه راندن درخواستهاي موجود براي تشكيل دولت فلسطيني استفاده كند به خصوص آنكه تصور ميكند اين درخواست در نشست سالانه سازمان ملل بار ديگر مطرح خواهد شد. از اينرو اسرائيل و عربستان از توافق امريكا و روسيه درباره تسليحات شيميايي سوريه راضي نيستند و اين در رويكردهاي سياسي و خبري آنها كاملاً آشكار است. عربستان بلافاصله بعد از اين توافق شوراي همكاري خليجفارس و اتحاديه عرب را به نشست فوقالعاده فراخواند و طي آن با مصر كه از اين توافق حمايت كرد، اصطكاك پيدا كرد. در اسرائيل هم لحن رسانهها و محافل مطبوعاتي به شدت عليه اين توافق است و نتانياهو تأكيد كرده كه بايد منتظر ماند كه آيا سوريه اين توافق را اجرا ميكند يا نه.
در مجمع در حالي كه در ابتدا تصور ميشد كه اين امريكا و دولت اوباماست كه در زمين متحدين سعودي و اسرائيلي خود بازي ميكند و احياناً فريب آنها را خورده است اما نتيجه بازي كه با توافق روسيه و امريكا همراه شد، نشان داد كه اين دولت اوباماست كه تلآويو و رياض را فريب داده است و در نهايت آنها را دست خالي رها كرده است. هر چند اين توافق به ضرر سوريه نيز هست اما از آنجا كه خطر براندازي نظام را حداقل در كوتاهمدت دور كرده است ميتواند در مقطع زمان يك دستاورد هم محسوب شود به خصوص آنكه اگر روند خلع سلاح شيميايي سوريه زمينه را براي اقدام مشابه عليه تلآويو فراهم كند.
