مناظره تلويزيوني شبكه يك سيما كه از جمعه گذشته آغاز شده، اين هفته با حضور محمدنبي حبيبي، دبيركل حزب مؤتلفه اسلامي، الياس حضرتي مديرمسئول روزنامه اعتماد، مهدي فضائلي كارشناس مسائل سياسي، غلامعلي دهقان عضو حزب اعتدال و توسعه، محمدرضا خباز نماينده اصلاحطلب مجلس ششم، عباس سليمينمين كارشناس مسائل سياسي و با موضوع بررسي «حزب گرايي» برگزار شد.
در ابتداي اين مناظره، بخشي از سخنان محمود احمدي نژاد رئيسجمهور سابق در سال 84 پخش شد كه طي آن گفته بود: «هيچ حزبي، خانوادهاي و دستهاي نبايد براي خودش امتيازات ويژه قائل باشد. گروهها و احزاب و جريانات و دستهجات محترمند خيلي ممنون، اما اينها حق دخالت در امور اداره كشور را ندارند. حق فشار آوردن به اين و آن را ندارند.»
سپس بخشي از سخنان حسن روحاني رئيسجمهور فعلي پخش شد كه در مراسم توديع و معارفه وزير كشور در تاريخ 28 مردادماه گفت: «بنده از ابتداي نهضت اسلامي در ايران كه در مهر سال 1341 شكل گرفت تا به امروز همه جريانات را به خوبي ميشناسم و معتقدم كه در كشور متأسفانه حزب و جناح به معناي واقعي كلمه نداريم، فعاليتهاي حزبي تنها در زمان انتخابات فعال شده و پس از آن از فعاليتها كاسته ميشود.»
در ادامه برنامه، محمدنبي حبيبي، دبيركل حزب موتلفه اسلامي به عنوان اولين نفر، در موافقت با حزبگرايي و در خصوص اظهارت رئيسجمهور اظهار داشت: تحزب در ايران سابقه طولاني دارد، اينكه گفته ميشود حزبي در ايران نبوده، ادعاي درستي نيست زيرا هم در گذشته يعني قبل از انقلاب و هم بعد از آن، احزاب تأثيرگذاري در كشور وجود داشته و دارد. دبيركل حزب مؤتلفه با اشاره به اينكه بعد از انقلاب حزبهايي در كشور به وجود آمده كه در فضاي عمومي مفيد، مؤثر و گاهي هم مضر بودند، تصريح كرد: يكي از شرايط تحقق جمهوريت نظام، وجود احزاب مؤثر است.
حبيبي سه مشخصه را لازمه هر حزبي دانست و جهانبيني و ايدئولوژي متقن را اولين لازمه عنوان كرد و گفت: مشخصه دوم اين است كه هر حزب بايد براي اداره كشور داراي برنامه باشد و كليگويي نكند، مشخصه سوم هم اين است كه حزب بايد مديراني براي اداره كشور داشته باشد.
الياس حضرتي روزنامهنگار و فعال سياسي نيز در ادامه اين مناظره و در موافقت با فعاليت احزاب گفت: من اينجا ميخواهم يك سؤال اساسي را مطرح كنم مبني بر اينكه بعد از گذشت 34 سال پس از انقلاب ما هنوز اندر خم يك كوچهايم و بايد به اين سؤال پاسخ دهيم كه آيا حزب داريم يا نداريم.
وي كه عضويت در حزب اعتماد ملي را نيز در كارنامه خود دارد، يادآور شد: آقاي روحاني معتقد است حزب نداريم و آقاي حبيبي ميگويد داريم. حضرتي با بيان اينكه توجه به گذشته و بررسي آن مطلوب است، خاطرنشان كرد: ما هم دوستدار نظام بوده و به دنبال ارتقاي آنيم و لازم است گاهي اوقات به گذشته هم نگاهي بيندازيم. وي افزود: بعد از گذشت 34 سال از انقلاب اسلامي، اصليترين موضوع اين است كه ما بايد بررسي كنيم نظام حزبي را كجا قرار دادهايم و احزاب چه وضعيتي دارند.
حضرتي به سابقه فعاليت حزبي محمدنبي حبيبي اشاره كرد و گفت: با توجه به اين سابقه بايد ديد كه جايگاه آقاي حبيبي در نظام سياسي چگونه است؟
اين فعال سياسي، اين سؤال را مطرح كرد كه آيا ما امروز قصد داريم با احزاب طرف شويم يا افراد؟ به نظرم تمايل ما به اين سمت است كه با اشخاص مواجه شويم تا با تشكلهاي برنامهدار و كادرساز. حضرتي با بيان اينكه نميتوان كشور را به اين شكل اداره كرد، افزود: امروز بايد به برخي سؤالات مربوط به حزب و حزبگرايي پاسخ داد تا وضعيت ما مشخص شود.
وي با اشاره به پخش مستقيم مذاكرات مجلس در زمينه رأي اعتماد به كابينه پيشنهادي از سوي رسانه ملي با مطلوب خواندن اين اقدام گفت: امروز كه در منطقه شاهد جنگ و خونريزي هستيم، ما بحثهاي نمايندگان و مذاكرات آنها را به تصوير كشيديم و اقدامات خوبي در اين زمينه انجام داديم اما در نظام حزبي كه مكمل نظام پارلماني است، نقص داريم.
مديرمسئول روزنامه اعتماد با بيان اينكه اقدامات خوبي در زمينه احزاب در ايام پس از انقلاب آغاز شد، ابراز تأسف كرد كه پس از آن اقدامات، ظرفيتسازيهاي لازم صورت نگرفت و پس از شروع جنگ شاهد ركود بوديم. وي همچنين يادآور شد: در دوره اصلاحات اقداماتي در زمينه به اوج رسيدن فعاليت احزاب صورت گرفت اما متأسفانه در طول هشت سال گذشته مشكلاتي پيش آمد كه در دوره جديد بايد اقداماتي در زمينه رفع آنها اجرايي كرد.
محمدرضا خباز، نماينده ادوار مجلس نيز كه او هم عضويت در حزب اعتماد ملي را در كارنامه سياسي خود دارد، به عنوان موافق حزبگرايي، با بيان اينكه ايجاد احزاب و جمعيتها در قانون اساسي به رسميت شناخته شده است، گفت: اگر تاكنون احزاب در كشور رشد نكردند، بايد ديد كه نقص در كجاها وجود دارد. خباز دليل اول عدم رشد احزاب را اينگونه بيان كرد «هنوز جامعه اسلامي ما ذهنيت احزاب قبل از انقلاب را دارد.» نماينده ادوار مجلس يادآور شد: در ايام پس از انقلاب، حزب قوي و قدرتمند «جمهوري اسلامي» تأسيس شد كه بعدها بنا به مصلحتي كه امام خميني(ره) تشخيص داد و فضا به سمت تكحزبي شدن ميرفت، آن حزب تعطيل شد.
خباز به دوم خرداد 76 هم اشاره كرد و افزود: در آن ايام، توجه به احزاب آغاز شد و شاهد ثبتنام 200 حزب بوديم؛ البته هشت سال بعدي دو بار رئيسجمهور گفت با داشتن حوزه و بسيج، نياز به احزاب نداريم. وي اضافه كرد: امروز هم رئيسجمهور ميگويد ما حزبي نداريم كه البته گفته آقاي روحاني به معناي واقعي و عملي درست است زيرا ما به معناي عملي و واقعي كلمه، حزبي نداريم.
اين فعال سياسي با بيان اينكه حزب و پارلمان همزاد يكديگر هستند، خاطرنشان كرد: در اين چند سال در كشور، جناحها جاي احزاب را گرفتهاند كه متأسفانه اين درست نيست.
خباز ادامه داد: برخي از دولتمردان يا حزب ستيزند يا حزبگريز كه اين به مصلحت كشور نيست.
در ادامه اين مناظره، غلامعلي دهقان سخنگوي حزب اعتدال و توسعه به عنوان موافق حزبگرايي، درباره اظهارات روحاني مبني بر نبود احزاب در كشور اظهار داشت: ما بايد بيشتر به آسيبشناسي اين موضوع و عدم نهادينه شدن احزاب پس از مشروطه بپردازيم. دهقان با بيان اينكه سخنان روحاني درباره تحزب بايد كالبدشكافي و آناليز شود، در عين حال گفت: من سخنگوي آقاي روحاني نيستم اما او معتقد است كه ما حزب به معناي واقعي در كشور نداريم كه اين سخن درستي است.
سخنگوي حزب اعتدال و توسعه به سه كاركرد احزاب يعني كاركرد انتخاباتي، آموزشي و كادرسازي اشاره كرد و افزود: منظور ما از حزب، تشكيلات صرف يا يك مجمع نيست چراكه در طول تاريخ گروههاي بسياري بودهاند كه ما نميتوانيم آنها را حزب قلمداد كنيم. وي حزب را يك مقوله وارداتي همچون بحث تفكيك قوا ارزيابي كرد و متذكر شد: ما نميتوانيم پارلمان داشته باشيم اما از حزب برخوردار نشويم؛ ولي واقعيت اين است كه در كارنامه احزاب، كاركرد انتخاباتي برجستهتر است.
در ادامه مناظره آسيبشناسي عملكرد احزاب در ايران، عباس سليمينمين به عنوان منتقد حزبگرايي اظهار داشت: ما وقتي به كالبدشكافي احزاب ميپردازيم، نميتوانيم تنها دستاندركاران احزاب را مقصر قلمداد كنيم، بلكه جاهاي مختلفي در ارتباط با احزاب بايد كاركردي را اتخاذ ميكردند تا ما از احزاب جامعي برخوردار باشيم.
سليمينمين ضمن ابراز تعجب از اظهارات روحاني مبني بر اينكه ما در كشور به معناي واقعي حزب نداريم، ادامه داد: آقاي روحاني در دوراني كه خودش از عوامل احزب بوده، چنين نقدي را وارد نميكرده است، اما امروز و در حالي كه در موضع دولت قرار گرفته، اين اظهارات را بيان ميكند كه جاي تعجب دارد. اين فعال سياسي با انتقاد از مفهوم دولت فراجناحي كه از سوي روحاني مطرح ميشود، تأكيد كرد: من معناي دولت فراجناحي را متوجه نميشوم؛ مگر دولت ميتواند موضعگيري نكند؟ اگر شوراي نگهبان يا نهادهاي نظامي چنين حرفي را بزنند پذيرفته است، چراكه فراجناحياند و موضعگيري نميكنند. بنابراين وقتي به هاشمي و ناطق سهميه داده ميشود، اين ديگر فراجناحي نبوده و امتياز دادن است.
وي با تأكيد بر اينكه ما بايد در اين باره از آقاي روحاني مطالبهاي جدي داشته باشيم كه ميگويد من نه اين هستم و نه آن، ادامه داد: شما بايد خود را معرفي كنيد. نميتوان از شفافسازي فرار كرد.
سليمينمين به مخالفت احمدينژاد با حزبگرايي در كشور نيز اشاره كرد و گفت: ما در عين حال شاهد بوديم كه در آخر دولت احمدينژاد، يك باندي نقش حزب را بازي كرد و به كشور لطماتي را وارد آورد و در حالي كه او منتقد تحزب بود، اما ما در اواخر دولتش شاهد باندگرايي بوديم.
وي تأكيد كرد: حزب براي جامعه يك ضرورت است كه بايد از فرصتطلبي و منفعتطلبي تفكيك شود.
در ادامه اين مناظره، مهدي فضائلي كارشناس مسائل رسانه با بيان اينكه بايد از چند منظر به تحزب بپردازيم، گفت: بعد اول، مسئله شرعي است كه صاحبنظران، احزاب را مغاير با شرع مقدس ندانستهاند و ما در بعد قانوني نيز شاهديم كه اصل 26 قانون اساسي بر فعاليت احزاب تصريح كرده است.
فضائلي افزود: ما به لحاظ عملي و اجرايي با اين واقعيت مواجهيم كه حزب در كشورمان با استقبال مردم و نخبگان مواجه نشده است و حزب جمهوري اسلامي نيز يك استثناست.
اين كارشناس مسائل رسانهاي به تاسيس حزب جمهوري اسلامي در اسفند سال 57 و استقبال مردم از اين حزب كه تا مرز 2 ميليون نفر براي عضويت ثبتنام كرده بودند، اشاره كرد و ادامه داد: اينكه گفته ميشود كل شوراي مركزي برخي احزاب در يك فولكس يا حداكثر يك اتوبوس جا ميشود، بايد ديد علت آن چيست؟ وي در همين زمينه، ناسازگاري احزاب با فرهنگ كشورمان را يكي از دلايل عدم استقبال مردم و برخي از نخبگان عنوان كرد و يادآور شد: ما در الگوي اسلامي - ايراني پيشرفت كه آن را به عنوان پايهگذاري تمدن جديد دنبال ميكنيم، بايد نقش احزاب را بازتعريف و متناسب با ساز و كار فرهنگي كشورمان بازتوليد كنيم و به طور همزمان به محاسن و معايب آن توجه داشته باشيم.
فضائلي تأكيد كرد: بحث تحزب، امروز دغدغه مردم و بخش عمدهاي از نخبگان نيست و تنها دغدغه قشر محدودي از فعالان سياسي است.
در ادامه اين برنامه، محمدنبي حبيبي در پاسخ به سؤال مجري برنامه كه پرسيد آيا وابستگي به احزاب مايه سرشكستگي است، يا افتخار، اظهار داشت: وابستگي به يك حزب پاسخگو نه تنها اشكالي ندارد بلكه مفيد است. برخي آقايان به دلايلي كه براي خودشان حساب شده است، فكر ميكنند عدم وابستگي به حزب، امتياز است.
دبيركل حزب موتلفه اسلامي تصريح كرد: البته اگر وابستگي ما به يك حزب بدون برنامه باشد، وابستگي بدي حساب ميشود.
الياس حضرتي نيز در پاسخ به همين سؤال گفت: ما از اساس، مشكلات ريشهاي داريم. وقتي حزبي به رسميت شناخته نشده و طرف حساب قرار نميگيرد و نميتواند تربيت و انضباط حزبي داشته باشد، خود از مشكلات حزبي به شمار ميرود.
مديرمسئول روزنامه اعتماد بر همين اساس يادآور شد: احزاب در زمان انتخابات به صورت گذرا از برخي افراد كه به طيفشان نزديكتر است حمايت ميكنند. اما آن فرد ممكن است قابليتهاي خود را مد نظر قرار داده باشد و فقط بگويد يك حزب هم از من حمايت كرده است.
محمدرضا خباز نيز در پاسخ به اين سؤال افزود: وقتي اساسنامه و مرامنامه يك حزب، قانوناً به تصويب كميسيون ماده 10 احزاب ميرسد، در واقع اين حزب ثبت شده و يك نهاد سياسي است.
اين نماينده اصلاحطلب ادوار مجلس تصريح كرد: هدف اين حزب بالا بردن سطح سياسي افراد است و در واقع مردم را به سياستورزي سوق ميدهد. دين ما دين سياست است اما بايد از سياستبازي فاصله گرفت.
غلامعلي دهقان نيز در ادامه و در پاسخ به اين سؤال (آيا وابستگي به احزاب مايه سرشكستگي است يا افتخار)، يادآور شد: عضويت در احزاب قانوني و ملي كه از فرداي انقلاب با آن روبهرو بوديم مايه افتخار و مباهات است. عضو حزب اعتدال و توسعه تصريح كرد: در واقع وقتي يك فرد تصميم ميگيرد از فرديت بيرون آمده و به موضوع اجتماعي بپردازد و در اداره كشور نقش داشته باشد، در واقع نمره بهتري خواهد گرفت.
عباس سليمينمين نيز پاسخ اين سؤال را اينگونه داد كه اينكه فردي از جيب خودش براي مردم قبل از رسيدن به قدرت پول خرج كند كار خوبي است حال اينكه به قدرت برسد يا نه.
وي تصريح كرد: اين كار ارزشمندي است كه نظامات سياسي عاقل نيز به اين مجموعهها كه اثبات ميكنند عزم راسخي دارند، كمك كنند.
در ادامه، مهدي فضائلي در پاسخ به اين سؤال يادآور شد: اينكه چرا عدهاي وقتي مسئوليتي دارند حزبي بودن خود را نفي ميكنند به اين دليل است كه اين مسئله يك حسن در جامعه ما تلقي نميشود و قاطبه مردم نسبت به آن ذهنيت مثبتي ندارند.
اين كارشناس مسائل سياسي افزود: اگر كسي در جايگاه رياست جمهوري بگويد من حزبي نيستم، شايد به اين دليل باشد كه افراد حزبي نگاه بستهاي نسبت به موضوعات پيدا ميكنند و تنها نگاه حزب خودشان را دارند.
در ادامه برنامه، مرتضي حيدري مجري مناظره اين سؤال را مطرح كرد كه «راهكارها و توصيهها براي داشتن احزاب واقعي چيست» كه محمدنبي حبيبي در پاسخ به اين سؤال اظهار داشت: معتقدم اگر احزاب با آن سه مشخصه در كشور تشكيل شوند، چند اتفاق خواهد افتاد.
دبيركل حزب موتلفه اسلامي اضافه كرد: در حال حاضر رقابتها در الفاظ وجود دارد كه در دورههاي انتخاباتي و به ويژه انتخابات رياست جمهوري خلاصه ميشود. وي تأكيد كرد: اگر رقابت الفاظ به رقابت برنامهها و مديران معرفي شده احزاب براي اداره كشور تبديل شود، احزاب در برنامه و كادرسازي، تلاش فراوان ميكند.
حبيبي افزود: اگر رقابتها به اين صورت شود، حزبي كه برنده انتخابات شده به دليل اينكه برنامهاش را اعلام و كاملاً شفاف با مردم سخن گفته بايد پاسخگو باشد.
