وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به عنوان تنها دستگاه متولي مديريت توليد و كاربست علم، تحقيقات و فناوري كشور، در اولين واكنش خود به تحريمهاي سريالي اخير انتشار مقالات دانشمندان ايراني در نشريات علمي دنيا، 251 نشريه بينالمللي را نامعتبر اعلام و انتشار مقالات علمي در نشريات رژيم صهيونيستي را ممنوع كرد.
امروز تعيينكنندگي ايران در معادلات جهاني در عرصههاي گوناگون از قالب يك ادعا يا هدف دور از دسترس خارج و به عمل رسيده است. با اين حال و با توجه به پويايي توليد علم، لازم است تصميمات به روز و در عين حال منعطف در حوزه توليد علم و فناوري كشور اتخاذ شود. شرايط كنوني، يكي از برهههايي است كه اتخاذ تصميمات و سياستها و راهبردهاي صحيح در توليد علم و فناوري و گسترش، ايجاد محل ارجاع و بازار جهاني براي آنها ميتواند برتري ايران را در ساير عرصهها از جمله عرصههاي سياسي و ديپلماتيك، اقتصادي، دفاعي و نظامي و حتي فرهنگي قطعي كند. يكي از اين تصميمات و راهبردها، تبديل زبان فارسي به زبان علم دنيا و در اختيار گرفتن مرجعيت علمي كشورمان است كه مقدمات آن با رسيدن به جايگاه اول دنيا در داشتن متوسط نرخ توليد علم فراهم شده است. منتها كشورهاي رقيب – بخوانيد مغرض، انحصارطلب و سلطه طلب – به هر دستاويزي ميآويزند تا يا روند رو به رشد ايران را در توليد علم و ورود به عرصههاي فناورانه را با اهميت و كم اثر جلوه دهند يا مانع توليد علم در ايران شوند يا مانع دستيابي دانشمندان ايراني به علم و فناوري روز دنيا شوند و در نهايت بعد از اينكه اين شعبدهها نتيجه نداد، با تحريم علمي ايران و جلوگيري از فروش محصولات دانش بنيان به كشورمان و ممانعت از انتشار مقالات علمي – پژوهشي در مجلات بينالمللي، دست به دامن حذف ايران از معادلات علمي دنيا شوند.
گارد تهاجمي ايران در جبهه نبرد علمي
قطعاً اين تك، پاتكي متناظر از سوي دانشمندان ايراني از يك سو و مجريان آموزش عالي از سوي ديگر ميطلبد. اعلام ابلاغ اسامي ۲۵۱ نشريه نامعتبر بينالمللي و ممنوعيت انتشار مقالات علمي در نشريات رژيم صهيونيستي از سوي وزارت علوم را ميتوان در كلاس همين پاتك تعريف كرد.
مظفر شريفي، مدير كل دفتر سياستگذاري و برنامهريزي امور پژوهشي وزارت علوم در اين راستا اعلام كرده است: بخش قابل توجهي از دستاوردهاي پژوهشي محققين كشور به صورت مقالات علمي- پژوهشي به زبان انگليسي در نشريات خارج چاپ ميشود كه انتشار اين مقالات در نمايههاي معتبر بينالمللي، تعيين كننده رتبه علمي كشور ما هستند. اما از اين پس و بعد از ابلاغ اسامي نشريات نامعتبر علمي به دانشگاهها و مراكز آموزشي و پژوهشي كشور، چاپ مقالات علمي ايراني در نشريات نامعتبر ممنوعيت دارد. محقق ممكن است مقالهاش را در اين نشريات چاپ كند اما در امتيازدهي و ارتقاي سالانه امتيازي براي او در نظر گرفته نميشود. هر چند اين ممنوعيت براي مقالاتي كه قبل از صدور ليست نشريات نامعتبر چاپ شدهاند، لحاظ نميشود.
ملاك اعتبارسنجي مجلات
علمي – پژوهشي
محمد مهدينژاد نوري، معاون پژوهشي وزارت علوم نيز در گفتوگو با «جوان» در واكنش به اين شائبه كه ممكن است از اعلام اسامي نشريات نامعتبر برداشت شود كه ايران نيز وارد سياسي بازي غربيها در زمينه علم شده است، ميگويد: در طول سالهاي گذشته اخبار متعددي ميرسيد كه تعدادي از نشريات علمي كه دانشمندان ما در آنها اقدام به انتشار مقاله خود ميكنند از سطح كمي و كيفي مطلوبي برخوردار نيستند و براي خيلي از اين نشريات تنها بحث پولي و مالي مطرح است و تعدادي از محققين ما نيز ناخواسته و از روي بياطلاعي از وضعيت اين نشريات، مقالاتشان را در اين نشريات چاپ ميكردند. آن هم در شرايطي كه مقالات آنها بسيار خوب بودند و قابليت چاپ در مجلات بهتر را داشتند. بنابراين كارگروهي براي شناسايي و كيفيت سنجي و اعتبارسنجي مجلات علمي – پژوهشي بينالمللي در معاونت پژوهش و فناوري وزارت علوم تشكيل شد. وي اهداف تشكيل اين كارگروه را اينطور بيان ميكند: بررسي وضعيت نشريات خارجي، ايجاد وحدترويه و يكسانسازي برخورد با اين موضوع در كشور و تهيه يك ليست كامل از نشريات معتبر از وظايف اين كارگروه است كه به طور دائم مجلات علمي – پژوهشي را در سطوح مختلف رصد و پايش ميكند و در حال حاضر به 251 نشريه نامعتبر رسيده كه شامل تعدادي از نشريات منتشر شده از سوي انتشارات الزوير و تيلور و فرانسيس نيز ميشوند كه اخيراً انتشار مقالات دانشمندان ايراني را ممنوع كرده بودند. وي در رابطه با ملاك اعتبارسنجي اين نشريات نيز ميگويد: اساتيد و گروهها و انجمنهاي علمي ارزيابي محتوايي چند شماره آخر هر مجله و نحوه پذيرش مقاله در آن را بر عهده دارند و نتيجه اين بررسيها در برخي موارد نشان ميدهد كه حتي برخي از اين مجلات هويت واقعي ندارند و از سوي نهادهاي مشكوك و بدون تباري حمايت ميشوند و از انتشار مقالات يا جلوگيري از انتشار مقالات دانشمندان برخي از كشورها اهداف غيرعلمي را دنبال ميكنند.
آغاز پروژه تبديل فارسي به زبان علم دنيا
معاون پژوهشي وزير علوم در پاسخ به اين سؤال كه وزارت علوم براي راهاندازي مجلات علمي – پژوهشي فارسي زبان و بينالمللي در راستاي تبديل زبان فارسي به زبان علم دنيا و رفع وابستگي دانشمندان ايراني براي انتشار مقالاتشان به زبان انگليسي در مجلات خارجي نيز تأكيد ميكند: براي اينكه يك مجله علمي، بينالمللي شود بايد در يكي از پايگاههاي استنادي نمايه شود. راهاندازي پايگاه استنادي جهان اسلام (ISC) در همين راستا است. در حال حاضر در اين پايگاه بيش از هزار نشريه خارجي و هزار نشريه داخلي نمايه ميشوند و مورد استناد همه دنيا قرار ميگيرند. اما همانطور كه مقام معظم رهبري هم اشاره كردند و دستور دادند، زبان فارسي بايد تا 50 سال آينده به زبان علم دنيا تبديل شود و براي اين كار بايد ابتدا روي توليد محتوا به زبان فارسي عزمي ميان دانشمندان صورت بگيرد. وي ميافزايد: به هر حال حركت به اين سمت آغاز شده منتها بايد هماهنگيها را در دو سطح داخلي و بينالمللي بيشتر كنيم و نشريات قويتري را به ويژه در حوزه علوم انساني كه بخش بزرگي از توليدات علمي ما را تشكيل ميدهند، راهاندازي كنيم.
راهاندازي انتشارات جهان اسلام
مهدينژاد راهاندازي انتشارات جهان اسلام را از ديگر زيربناها براي خنثيسازي اقدامات سلبي دشمن در مقابل رشد علم ايران بر ميشمرد و ميگويد: انتشارات جهان اسلام با قدرت و اعتباري معادل انتشارات بزرگ و معتبر دنيا مثل الزوير دو سال است كه در ايران آغاز به كار كرده است و در حال حاضر سالانه 800 نشريه علمي- پژوهشي غير از نشريات علمي- پژوهشي منتشر ميكند. منتها براي جذب و انتشار مقالات و نشريات خارجي به زمان نياز دارد. همانطور كه نمونههاي خارجي آن بيش از 100 سال است، سابقه دارند.
وي در ادامه ميافزايد: انتشار توليدات علمي دانشمندان ما در حوزه علوم انساني به زبان انگليسي براي معرفي به دنيا نيز در دستور كار انتشارات علمي جهان اسلام است. علاوه براينكه همچنان مجلات و پايگاههاي زيادي در سراسر دنيا مشتاق انتشار مقالات علمي و پژوهشي ايران هستند و از اين نظر به رغم تحريمهاي اخير احساس مضيقه نميكنيم.
