مدتها پيش وقتي خبر تأسيس يك شبكه مستقل در سيما براي پخش آثار مستند اعلام شد، بسياري بر آن بودند كه مشكلات پيچيده سينماي مستند كشور در آستانه حل شدن است. تجربه شبكه مستقل براي آثار مستند در بسياري از كشورها تجربهاي موفق بود. آن روزها جنب و جوشي در اين بخش سينماي كشور به وجود آمده بود و همه چشم به روزهاي درخشان پيش رو داشتند. گذشت زمان اما اميدواريها را بدل به يأس كرد.
به دلايل گوناگون از كمبود بودجه تا عدم تعامل سازنده با مراكز توليد آثار مستند سبب شد تا با وجود فراهم شدن سختافزار لازم، در عرصه عمل نتيجهاي متفاوت حاصل شود. مشابه اين نتيجه در بخشهاي ديگر نيز رخ داد. در حال حاضر كشور براي بسياري از موضوعات مهم، شبكه تلويزيوني يا راديويي مستقل دارد. با اين حال تلاشي براي ارتقاي كيفيت اين شبكهها صورت نميگيرد. ناگفته نماند كه فراهم آوردن همين مقدار از امكان سختافزاري، كاري بزرگ و تحسينبرانگيز است ولي محدود شدن به آن و بيتوجهي به محتوايي كه بناست از اين شبكهها به مخاطب عام برسد، تمام رشتهها را پنبه خواهد كرد.
چند روز پيش منصور واعظي، دبير كل نهاد كتابخانههاي عمومي از آغاز فعاليت رسمي شبكه تلويزيوني كتاب تا پايان ماه مبارك رمضان خبر داد. يك شبكه راديويي با هدف مشابه چندي پيش راهاندازي شد. نهاد كتابخانهها در سالهاي اخير ابتكارات فراواني را براي تسهيل كتابخواني در سطح جامعه عملي كرده است، با اين حال آمارها رشد چنداني را در اين حوزه نشان نميدهد. چرا؟ به گمان اين قلم درد مشترك در تمام اين اقدامات دلسوزانه و مثبت فرهنگي، عدم برنامهريزي براي مرحله پس از افتتاح آنهاست. برگرديم به مثالي كه در آغاز اين نوشته آمد. ما براي پيشرفت سينماي مستند كشور در نخستين گام به يك شبكه مستقل نيازمند بوديم. با سرمايهگذاري و پيگيري بسيار چنين شد، اما از آنجا كه اين شبكه هنوز نتوانسته نقش خود را در اين ماجرا تثبيت كند، اوضاع تغيير چنداني نكرده و چرخ بر روال گذشته ميچرخد. در اين مرحله بايد مديران بالادستي، اين مراكز را پس از افتتاح به حال خود رها نكنند.
اگر مشكل تأمين بودجه، فراهم كردن نيروي متخصص، ايجاد ارتباطات فراگير داخلي، خارجي و... خلاصه هر كمبود ديگري است بايد به سرعت آن را رفع كنند، اگرنه ما تنها به ويترين رنگارنگ صدا و سيما يك شبكه ديگر افزودهايم بيآنكه بتوانيم توجه مخاطب خاصش را به آن جلب كنيم. مشابه اين رويه در انتظار شبكه تلويزيوني كتاب خواهد بود. آيا شبكه مستقل صداي كتاب چنانچه انتظار ميرفت موفق و مؤثر بود؟ چرا؟ آن تجربهها را در اين اقدام جديد بايد به كار گيريم وگرنه دچار دور باطلي خواهيم شد كه فقط بودجه و امكانات ما را ميبلعد. بايد چنان پيش برويم كه يكسال بعد تأثير معنادار حضور و فعاليت اين شبكه را در رشد جريان كتاب و كتابخواني كشور به وضوح شاهد باشيم.
