شبكه بازرسي و نظارت مردمي كه به اختصار شبنم معرفي شده، طرحي است كه با پيشنهاد و پيگيري ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز، توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت در آبانماه سال ۹۰به اجرا درآمد. اين طرح در حقيقت ايجاد سامانهاي را دنبال ميكند كه در آن همه مردم ميتوانند تنها با داشتن يك گوشي تلفن همراه داراي دوربين و با استفاده از نرمافزاري كه در اختيارشان قرار گرفته است، علاوه بر اطمينان از اصالت كالاي خريداري شده، ياور دولت در شناسايي عوامل توزيع كالاي قاچاق و جعلي باشند. اين طرح به منظور شفافسازي گردش كالا و اطلاع از عدم قاچاق بودن آن تدوين شده و به عبارت ديگر، با نصب يك باركد دو بعدي بر روي كالا ميتوان كالاي اصلي از تقلبي و قاچاق را شناسايي كرد.
روشهاي ديگر براي اطمينان از اصالت كالا، پيامك كردن كد مندرج در برچسب شبنم، استفاده از تلفن گويا و درگاه اينترنتي اين سامانه است. مشتري ميتواند اطلاعات روي كالا را با اطلاعات دريافتي از سامانه تطبيق دهد و در صورت مغايرت، به سيستم بازرسي گزارش دهد. اين طرح پس از يك ونيم سال در مرحله سوم اجرا قرار دارد، غافل از اينكه برچسبهاي شبنم فقط با مبلغ ۴۰ هزار تومان در اختيار قاچاقچيان قرارميگيرد. به عنوان مثال، برچسب شبنم گوشي وارداتي كه اطلاعات آن در سيستم وجود دارد، توسط سودجويان مجدداً در چاپخانه چاپ و برابر اصل ميشود و به قاچاقچيان گوشي فروخته ميشود. به گفته فعالان بازار، مسافراني كه گوشي موبايل وارد كردهاند با پرداخت ۴۰ هزار تومان يك برچسب تقلبي شبنم را خريداري و به راحتي گوشي را در بازار ميفروشند.
جعل نيست، تخلف است
البته مديرعامل شركت انفورماتيك راهبر ايران در گفتوگو با «جوان»، جعل اين برچسبها را تكذيب ميكند و معتقد است كه هيچ جعلي وجود ندارد بلكه ممكن است در برخي مواقع تخلفاتي صورت گيرد. محمود علايي ميافزايد: هر كس يك برچسب جعلي شبنم به اين شركت ارائه كند به عنوان جايزه يك شمش طلا هديه ميگيرد. وي تأكيد ميكند: در يك و نيم سالي كه از اجراي اين طرح ميگذرد ۳۵۰ ميليون برچسب توزيع شده و ۱۲ هزار نفر در شبكه مشغول كارند، طبيعي است كه در برخي از موارد تخلفاتي نيز صورت گيرد.
علايي با تأكيد براينكه تمامي كالاهايي كه توسط مسافران وارد كشور ميشود به راحتي برچسب شبنم الصاق ميشود و نيازي به هزينه ندارد، درباره برخي تخلفات ميگويد: در اوايل اجراي طرح، با اعتمادي كه به واردكنندگان كالاها داشتيم به تعداد كالاهاي وارد شده برچسب در اختيارشان قرار ميداديم، اما برخي از واردكنندگان پيش از الصاق برچسب برروي كالا، آن را به همراه برچسبها به مغازهدار ميفروختند و به اين صورت تعدادي از برچسبها در بازار توزيع شد اما پس از بروز تخلفات، اين كار متوقف شد و از ابتداي امسال برچسبها در محل كالا با حضور ناظر و بازرس اين شركت، برروي كالاها الصاق ميشوند.
علايي در پاسخ به اين پرسش كه اغلب تخلفات در كدام گروه كالايي بود، ميافزايد: در بازرسي كه از كارگزاريها داشتهايم، بيشتر تخلفات در اين مراكز بوده به طوري كه كارمند فعال در يك كارگزاري با گرفتن پول برچسبها را در اختيار افراد سودجو قرار ميدهد كه البته با شناسايي اين افراد و تشكيل پرونده قضايي، مانع بروز تخلفات بيشتر شديم.
مديرعامل شركت انفورماتيك راهبر ايران با تأكيد براينكه اين برچسبها در دو مرحله توليد ميشود، اظهار ميدارد: در بخش توليد برچسب خام، پارامترهاي امنيتي به خوبي رعايت شده اما ممكن است با فتوشاپ بتوانند شبيه اين برچسب را توليد كنند اما در بخش چاپ كد، نميتوانند اين ارقام را جعل كنند مگر اينكه شبكه ما را هك كنند كه تاكنون چنين اتفاقي نيفتاده است.
