يكي از مؤلفههاي اصلي براي تحقق «شهر سالم، شهروند سالم» تعامل و ورود شهرداريها به حوزه فعاليتهاي سلامت و بهداشت شهري شهروندان به ويژه در حوزه آموزش و اطلاعرساني است. پايتخت ۱۰ ميليون نفري ايران به دليل پيچيدگي معضلات و مشكلات آن همواره فشارهاي بسيار جسمي، روحي و رواني بر شهروندان وارد ميسازد و درگير شدن به مسائل روزمره گاه سلامت افراد را در معرض خطر جدي قرار ميدهد.
شيوع بيماريهاي غيرواگير همچون چاقي و ديابت معضلي است كه براساس پژوهشهاي صورت گرفته شهروندان با آن درگير هستند، افزايش اينگونه بيماريها كه در شهرها به خصوص كلانشهرها به صورت مستقيم و غيرمستقيم هزينههاي بسياري بر سبد درآمد خانواده و هزينههاي شهري تحميل ميكند.
روند توجه به اينگونه مسائل كه با سلامت و تندرستي شهروندان در ارتباط است از سال ۱۳۸۵ در پايتخت به صورت جدي پيگيري شده و براساس نتايج به دست آمده توسط پژوهشگران حوزه سلامت شهري، مشخص شد كه برخي از بيماريهاي غيرواگير به صورت مستقيم به سبك زندگي و آن هم سبك زندگي شهري وابسته است به همين منظور با رصد اطلاعات مشخص شد كه نداشتن آموزشهاي لازم و فقدان اطلاعرساني كافي سبب افزايش اين بيماريها در ميان شهروندان شده است. بر اين اساس با تشكيل ستاد «پروژه شهر سالم» ارتقاي سلامت شهروندان مدنظر قرار گرفت.
تشكيل خانه سلامت در محلات پايتخت با هدف بهرهگيري از ظرفيتهاي بين بخشي از امكانات بهداشتي و درماني موجود در محلات از جمله مواردي است كه توانسته است در ارتقاي سلامت شهروندان با تغيير سبك زندگي مؤثر واقع شود. روند اين كار در خانههاي سلامت با به كارگيري كارشناسان سلامت، پزشكان و صاحبنظران حوزههاي آموزش مهارت زندگي دنبال شده و در اين زمينه كانونهايي همچون كانون جهانديدگان، مادر و كودك، اهداي خون، پيشگيري از ديابت، باشگاه چاقي، پيشگيري از دخانيات، معلولان، پزشكان مشاركتجو در محلات و با محوريت سراهاي محله اقدام به ارائه خدمات به شهروندان كردهاند. استقبال سالمندان و مادران به همراه فرزندان آنان از اين كانونها عملاً بحث شهروند سالم را در مسير ارتقاي سلامت قرار داده است، به گونهاي كه در كنار ارائه خدمات در كانونهاي ياد شده، ساير خدمات همچون خدمات مشاورهاي نيز به منظور تغيير سبك زندگي و مهارت زندگي به شهروندان ارائه ميشود. آناليز و استخراج نتايج عملكرد كانونها نشان از موفقيت نسبي در ارتقاي سلامت شهروندان دارد. همين امر سبب شده تا نتايج آن در مجمع كلانشهرهاي كشور مورد توجه مديريت شهري كلانشهرها قرار گيرد و در حال حاضر روند توجه به ارتقاي سلامت شهروندان علاوه بر تهران در ساير كلانشهرها نيز در حال برنامهريزي و پيگيري است.
تهيه نقشه سلامت محلات ۳۷۴ گانه تهران در اين زمينه محمد مهدي گلمكاني، مديركل سلامت شهرداري تهران، همكاري پزشكان محلات و ارائه خدمات به شهروندان را از جمله مؤلفههاي مديريت سلامت شهروندان عنوان كرده است نهادينه كردن واژه پزشك محله، تهيه نقشه سلامت محلات با كمك نخبگان، بانكها و سازمان بهداشت جهاني براي محلات ۳۷۴ گانه از جمله مواردي است كه مديركل سلامت شهرداري بر آن تأكيد دارد. وي ميگويد: هماكنون در حال ثبت و استفاده از اطلاعات موجود پزشكان محلات هستيم تا بتوانيم با استخراج نتايج مربوطه خطرات جدي و شاخصهاي قرمز و نامطلوب را شناسايي و براي درمان و پيشگيري خدمات ارائه دهيم.
بدون شك داناييمحوري بخش اساسي از موضوع توسعه پايدار شهري است و بر اين اساس ارائه اطلاعات و آگاهي بخشي و آگاهي در محلات و در محل زندگي شهروندان ميتواند روند تغيير سبك زندگي شهروندان را اصلاح كند و اين اقدامات در كنار ساير فعاليتهاي صورت گرفته در شهرها ميتواند نشاط و شادماني را براي شهر و شهروندان به ارمغان بياورد و از بار هزينههاي درماني و عوارض كم تحركي شهروندان بكاهد.
