بسيار پيش آمده وقتي كه پاي صحبتهاي رزمندگان مينشينيم، تا حرفشان به جبهههاي غرب ميرسد، با يادآوري مهجوريتها، گمناميها و مظلوميتهاي رزمندگان و شهداي اين خطه از جبهههاي دفاع مقدس، از غرب با عنوان غريب ياد ميكنند اما براي افرادي كه خالصانه در ركاب مولايشان مشغول جهاد و خلق حماسه در آن خطه از كشور بودند همين بس كه امام خميني(ره) فرمودند: «شمايي كه ميرويد در كردستان خدمت ميكنيد، اين فداكاري شما در دنيا عوض ندارد كه شما عوض آن را بگيريد، اصلاً چيزي نيست كه عوض خدمت در كردستان باشد.» از اين رو جمعي از فرماندهان دوران دفاع مقدس برآن شدند تا پرده از مظلوميت رزمندگان، عملياتها و شهداي اين خطه بردارند و به اين ترتيب اقدام به راهاندازي «پروژه شهيدبروجردي» كردند. پروژهاي كه گامي عظيم براي آشنايي علاقهمندان به حوادث و اتفاقات پيش آمده در مرزهاي غربي كشور در قبل و بعد از انقلاب و دفاع مقدس و حتي سالهاي اخير است. براي آشنايي با اين پروژه با سردار حسن رستگارپناه معاون هماهنگكننده دانشگاه جامع امام حسين(ع) و همچنين جانشين مركز مطالعات ملي امنيت پايدار به گفتوگو نشستهايم كه از نظرتان ميگذرد.
براي شروع خودتان را برايمان معرفي كنيد و بفرماييد چطور شد كه افتخار خدمت درغرب كشور نصيبتان شد؟
حسن رستگارپناه متولد ۱۳۳۴ هستم. ورودي ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ سپاه پاسداران اصفهان كه از سال ۱۳۵۹ توفيق خدمت در كردستان را پيدا كردم. شهادت ۵۷ نفر از نيروهاي خدوم سپاه در جاده بانه به سمت سردشت و توجه سپاه پاسداران به اين واقعه دردناك، دليلي شد تا برحسب توجه و علاقهام به خدمت در شرايط دشوار براي مدت ۴۵ روز براي رسيدگي به اوضاع پيش آمده مأموريت يافته و به سنندج اعزام شوم. سپس با تدبير سرلشكر صفوي از فروردين سال ۱۳۵۹ وارد عرصه نبرد در غرب شدم و براي مدت ۲۱ سال در سختترين شرايط جنگ و مبارزه عليه ضد انقلاب انجام وظيفه كردم.
گويي شما و برخي از دوستانتان پروژهاي را براي شناساندن حماسهآفريني رزمندگان در خطه غرب كشور در دست اجرا داريد، اصلاً توجه به اين مناطق بر چه اساسي انجام ميگيرد؟ تاريخ شكوهمند اسلامي سرشار از حماسههاي جاويد در دفاع از ارزشهاي متعالي الهي است. اين حركت رهاييبخش كه در مسير تلاشها و مجاهدتهاي انبياي عظام است تا ظهور امام زمان(عج) ادامه خواهد يافت و در هر زمان با شتابي خاص به پيش ميرود. در اين راستا انقلاب اسلامي ايران به رهبري حضرت امام خميني فرازي است بس شكوهمند كه از بدو پيروزي با تهديدات متعدد داخلي و خارجي به صورت همهجانبه، پيوسته و زنجيروار در ابعاد نظامي، سياسي، فرهنگي و اقتصادي دشمنان اسلام مواجه بوده است.
اگر به حوادث تلخ و شيرين دوران حيات انقلاب اسلامي بنگريم به پيروزيهاي حيرتانگيز و شگفتآوري برخورد خواهيم كرد كه ملت ايران و در خط مقدم، سپاه در دفاع از دين و مقدسات آن، عزت و استقلال سياسي، آزادي، ولايت، سرزمين، اموال اقتصادي كشور، جان و مال و ناموس مردم، حمايت از مظلومان و محرومان، احقاق حق الهي، برقراري امنيت اجتماعي، بهبود اوضاع اقتصادي و فرهنگي به دست آوردهاند كه جلوهاي از اين موفقيت در سرزمين مجاهدتهاي خاموش يعني مناطق غرب و شمال غرب كشور نمودي خاص پيدا كرده است.
حضرت امام خميني(ره) در پيامي كه بيانگر ديدگاه و نگرش مباركشان نسبت به اين مجاهدتها بود، خطاب به رزمندگان منطقه عملياتي قرارگاه حمزه سيدالشهدا(ع) در ۱۵ آبان ماه ۱۳۶۱چنين فرمود: «اسلام و مسلمانان به اين پيروزي چشمگير شما چشم دوختهاند و از ياد هيچ يك از ما نخواهيد رفت. شما فرزندان عزيز ملت هستيد، فتحي كه به دست شما صورت گرفت براي ملت سرافرازي بود.»
امام خامنهاي هم در اين باب فرمودند: «جهاد في سبيلالله، هرچه دشوارتر، بافضيلتتر و درخشانتر و ماندگارتر، شما در كردستان به چنين جهادي در برابر دشمنان خدا كمر بستهايد.»
به عنوان يك رزمنده مطلع، كمي از شرايط خاص كردستان در اوايل انقلاب و دفاع مقدس بگوييد.
حوادث و سير تحولات غرب كشور، از انقلاب اسلامي آغاز، در جنگ تحميلي ادامه و بعد از آن هم استمرار داشت. پس از پيروزي انقلاب اين حوادث از سال ۱۳۵۷ شروع و در ۱۳۵۸ به نقطه اوج خود رسيد. در اين زمان به خاطر بيتدبيري دولت موقت اين آشفتگي به اوج خود رسيد و كردستان به دست ضدانقلاب افتاد. اما با حركت و تلاشي كه شهيد چمران در پاوه انجام داد و ايستادگي و مقاومتي كه نيروهاي باقيمانده ارتش و نيروهاي سپاه انجام دادند موفق شدند كه در كنار يكديگر شهرهاي كردستان را از دست ضد انقلاب خارج سازند. ليكن در ادامه سير حوادث اين منطقه به خاطر حوادثي كه در دولت موقت افتاد بار ديگر كردستان به دست ضد انقلاب گرفتار شد.
اما بعد از آن حركت عظيمي كه شهيد بزرگوارمان شهيد بروجردي از محور كرمانشاه به سمت كامياران شروع كرد نهايتاً توانست شهرها را يكي پس از ديگري از دست ضدانقلاب رها سازد و اين مديون پيوندي است كه آن زمان بين شهيد بزرگوار بروجردي و شهيد سلحشور ارتش شهيد صيادشيرازي و همچنين بزرگمرداني همچون سرلشكر رحيم صفوي، حاجاحمد متوسليان و شهداي گرانقدر بومي كردستان برقرار بود. اين همه دست به دست هم دادند و كردستان بار ديگر از دست ضد انقلاب رها شد ولي به دليل آغاز درگيريهاي جنگ تحميلي فشار جديدي به كردستان وارد شد و نيروهاي توانمند سپاه و ارتش در اين منطقه با توجه به تحميل شرايط جنگي جديد در جنوب، مجبور شدند توان را به سمت جبهههاي جنوب براي مقابله با صدام ببرند و به اين ترتيب شرايط كردستان مجدداً پيچيدهتر شد.
جرقه تشكيل پروژه شهيد بروجردي از كجا زده شد؟ حضرت امام خميني در آخرين صحبتها و توجهات جملهاي را بيان فرمودند با اين مضمون كه در هنگام نبرد مجال پرداختن به همه جهات، قوتها و طرحها و ضعفها و برنامهها و در حقيقت تلفيق استراتژي دفاع همهجانبه نبوده است ولي در شرايط عادي بايد با سعه صدر و به دور از حب و بغضها به اين مسائل پرداخت و از همه گفتهها، تجربهها، استعدادها و طرحها استفاده كرد. بعد از صدور اين فرمان امام خميني(ره) و سپري شدن جنگ و پذيرش قطعنامه نيروهايي كه در غرب كشور بودند، به اين فكر افتادند كه ايده امام را در پيرامون غرب كشور پيگيري نمايند و تقريباً از سال ۱۳۶۹ كارگروهي تحت عنوان پروژه شهيد بروجردي تشكيل شد كه با محوريت برادر سرلشكر ايزدي و ديگران افرادي چون سردار استكي، سردار مقدم و سردار جلالي، من و دوستان ديگري دور هم جمع شديم كه اين فرمان و ايده امام خميني(ره) را در رابطه با غرب كشور و مسائلي كه در آنجا به وقوع پيوسته به نحوي اجرايي و تجربيات را به ثبت برسانيم. از آن تاريخ، دو سه سالي طول كشيد تا گروه «تدوين تاريخ عملياتهاي مناطق كردي» شكل بگيرد. اين گروه در اصل اسم خودش را پروژه شهيد بروجردي گذاشت. از اين رو پروژه شهيد بروجردي به منظور جمعآوري و ثبت تجربيات و دستاوردهاي ارزشمند رزمندگان اسلام در صحنههاي خونبار اين مناطق از بدو پيروزي انقلاب اسلامي شروع به كار نمود. مقدمات كار و طرحريزيهاي اوليه اين پروژه از اواسط سال ۱۳۷۴ آغاز شد. اما به پيشنهاد سردار فرماندهي وقت كل سپاه و با تصويب فرماندهي معظم كل قوا، حضرت آيتالله خامنهاي، رسماً در اواخر سال ۱۳۷۸ با مسئوليت سردار سرلشكر پاسدار دكتر مصطفي ايزدي شروع به كار نمود.
چرا اين تحقيقات و پروژه با نام اين شهيد بزرگوار يعني شهيد محمد بروجردي كه براي همرزمانش با نام مسيح كردستان شناخته ميشد، نامگذاري شده است؟ سردار سرلشكر پاسدار شهيد محمد بروجردي، شخصيتي فرهيخته، متواضع، عارف و مجاهدي شب زندهدار بود كه در مسئوليتهاي فرماندهي سپاه منطقه هفت، قرارگاه نجف و قائممقامي قرارگاه حمزه(ع) بيادعا به وظيفه و تكليف شرعي خود در مقابله با دشمنان اسلام عمل ميكرد و مبتكر راهبرد بينظير عملياتي با ماهيت اسلام ناب محمدي(ص) در مناطق بحراني غرب و شمالغرب بود، بر اين اساس پروژه تدوين تاريخ عمليات رزمندگان اسلام در اين مناطق به نام اين شهيد بزرگوار در مركز مطالعات و تحقيقات توسعه امنيت پايدار مزين شده است.
گويي شخص شما با شهيد بروجردي آشنا بودهايد اين آشنايي از كجا و چگونه صورت گرفت؟ آشنايي من با شهيد بروجردي به قبل از پيروزي انقلاب و همزمان با مبارزات انقلابياش آغاز شد و بعدها و در كردستان ادامه پيدا كرد.
برگرديم به بحث پروژه، اينكه چه اهدافي را دنبال ميكند و چه برنامههايي را در دستور كار دارد؟
از اهداف پروژه ميتوان به تثبيت و ماندگاري تجربيات نظامي و پدافند داخلي به دست آمده، تبيين و تحليل علمي از حوادث نظامي با ايجاد امكان بررسي جامع نقاط قوت و ضعف نيروهاي خودي و دشمن، ثبت وقايع مقابله با بحران، تجزيهطلبي و تهاجم متجاوزين بعثي عراق، انتقال تجربيات و دستاوردهاي معنوي و نظامي براي نسل آينده اشاره كرد.
اگر امكان دارد از نحوه عملكرد پروژه نيز برايمان توضيح بدهيد. در طرح كلي پروژه شهيد بروجردي، سه گروه با عنوان جغرافيا، راهبرد و اقدامات و فعاليت پيشبيني شده است. در گروه راهبرد ميتوان به كميته «تدوين نبرد دوم» يعني پاسداري از انقلاب اسلامي در مقاطع زماني دي ماه ۱۳۵۸ از آزادسازي شهر كامياران تا شهريور ۱۳۶۴ (بستن مرز) اشاره كرد.
در گروه اقدامات و فعاليتها نيز ميتوان به «تدوين عملكرد يگانهاي مانوري سپاه» و «تدوين خلاصه عملياتي» اشاره كرد كه مسئوليت آن به سردار سرتيپ پاسدار جواد استكي محول شده است. ايشان نيز با توجه به اهميت، ارزش و اهداف مأموريت، پس از تشكيل چندين جلسه كارشناسي و مشورتي، بهترين راهكار تشكيل ستاد تحقيقاتي مستقل با شرايط ويژه را تعيين كرد و تأمين امكانات مورد نياز آن را در دستور كار قرار داد. اين ستاد در اصفهان راهاندازي شد و موفق به تجزيه، پيگيري و انجام مأموريت شد.
در نبرد دوم بيشتر به كدام مرحله از مبارزات توجه شده و مورد بررسي قرار ميگيرد؟
نبرد دوم به آن مرحله از دفاع رزمندگان اسلام در مناطق غرب و شمال غرب ميپردازد كه پس از بنبست مذاكرات دولت موقت و هيئتهاي حسن نيت در اواخر دوران فترت به وقوع پيوست. اين مرحله هم همان طور كه قبلاً گفتم از دي سال ۱۳۵۸ يعني آزادسازي كامياران تا پايان شهريور ماه ۱۳۶۴ يعني بستن مرز از عمليات قائم(عج) در منطقه چهل چشمه كردستان تا عمليات فتح يك در مناطق مرزي پيرانشهر و سردشت را دربرميگيرد.
بيترديد حاصل اين تحقيقات و بررسيهاي انجام شده تدوين كتب ارزشمندي است، برايمان از اين كتب بفرماييد. با توجه به تغيير ساختار پروژه در اواخر مرداد ماه ۱۳۸۳ به مركز تحقيقات، روند تدوين به خلاصه عملياتي نبرد دوم تغيير يافت و طرح اصلي در مردادماه سال ۱۳۸۵ توسط مركز مطالعات و تحقيقات توسعه امنيت پايدار دانشكده فرماندهي ستاد و علوم دفاعي سپاه، تحت عنوان مجموعه چهارم، يعني تدوين وقايع عمليات نبرد دوم پس از تصويب ابلاغ شد. اين طرح در مدت يك سال به صورت فشرده با توجه به مدت زمان پنج سال و هشت ماه و تنوع اقدامات و فعاليتها در شش جلد كتاب مستقل با عناوين زير به همراه سيدي مستندات ارائه ميشود.
كتاب اول، مباني نظري تحقيق است كه در فصلهاي اين كتاب خلاصهاي از مباحث راهبرد، شورشگري، ضد شورشگري و عمليات چريكي از ديدگاه نظري و عملي و عوامل به وجود آورنده «نبرد دوم» ارائه ميشود.
كتاب دوم هم به اوضاع و احوال مناطق غرب و شمال غرب در اواخر دوران فترت يا عوامل به وجود آورنده نبرددوم ميپردازد. در فصلهاي اين كتاب خصوصيات جغرافيايي، پيشينه تاريخي، زمينهها و عوامل و چند موضوع ديگر ارائه و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. البته اين كتاب بايد تحت عنوان وضعيت برداشت تلقي شود.
كتاب سوم، ضدانقلاب و اشرار (فعاليتهاي ضدانقلاب)است. در فصلهاي اين كتاب به بررسي اقدامات و فعاليتهاي گروهكهاي ضدانقلاب در مناطق غرب و شمالغرب به منظور روشن نمودن عمق توطئه دشمنان اسلام در تجزيه منطقه و سعي آنها در سرنگوني حكومت نوپاي جمهوري اسلامي ايران پرداخته شده است.
كتاب چهارم با عنوان مقابله با ضدانقلاب و تجزيهطلبي است كه در فصلهاي اين كتاب راهبرد، اقدامات و فعاليتها و روشهاي به كار گرفته شده توسط رزمندگان اسلام در برابر تجزيهطلبي ضدانقلاب ارائه ميشود.
كتاب پنجم يعني تهاجم عراق و مقابله با متجاوزين نيز به توضيح اقدامات و فعاليتها، روشها و تاكتيكهاي متجاوزين بعثي و مقابله رزمندگان اسلام با آنان در مقطع نبرد دوم ميپردازد.
و كتاب ششم تحت عنوان نتايج و دستاوردها (نتيجهگيري) است كه در فصلهاي اين كتاب موارد مشتركي كه در كتابهاي ديگر نيامده مانند فعاليتهاي توسعه، نقشها و مسئوليتها، جلوههاي ويژه، تلفات و شهدا ارائه شده است و بعضي از موضوعات مورد تجزيه و تحليل قرار ميگيرد.
خلاصه عملياتي شامل چه محورها و موضوعاتي است؟ خلاصه عملياتي هم شامل تدوين خلاصه اقدامات بيست ساله نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران از زمان پيروزي انقلاب تا پايان سال ۱۳۷۵ در چهار استان كردستان، آذربايجانغربي، كرمانشاه و ايلام است كه براي رسيدن به نتيجه مطلوب و مستند، ابتدا بايد نيازمنديهاي پژوهش تأمين ميشد. همزمان با تهيه طرح مقدماتي، جمعآوري اطلاعات تكميل طرح تفضيلي اين نيازها نيز با صرف زمان زيادي پيگيري شد.
سردار از تحقيقات و جمعآوري اين اطلاعات و شيوههاي كار برايمان بگوييد. تهيه طرح مقدماتي و سپس تكميلي هر پروژه با سير مراحل تصويب و جمعآوري اطلاعات به روش ميداني و كتابخانهاي حدود ۳۰ ماه به طول انجاميد. در اين مرحله و فرآيند بيش از ۳۵۰ هزار سند مكتوب و مستند، ۱۷۰۰ ساعت نوار صوتي كميسيونها و جلسات زمان عمليات، ۱۶ هزار قطعه عكس و تصويرعملياتي، ۱۲۰۰ ساعت مصاحبه و فيلم ويدئويي جمعآوري شد. با بررسي آنها و ادامه كار براي رسيدن به اهداف پروژه و شناخت نقش سپاه در دفاع از انقلاب اسلامي و ارزشهاي آن، ما را بيش از پيش مصمم كرد، به صورتي كه طبقهبندي موضوعي اسناد طي دوازده ماه به پايان رسيد.
پس از انجام اين مراحل گردآوري و حجم انبوهي از اطلاعات، همچنين قابل استفاده بودن بعضي اسناد چند موضوع، مكانيزه كردن اطلاعات ضرورت پيدا كرد. بر اين اساس تهيه نرمافزار رايانهاي در دستور كار قرار گرفت. با تلاش مستمر و همت چند نفر از برادران سپاه و دانشگاه اصفهان نرمافزاري كمنظير با حداقل هزينه تهيه شد. همزمان با تهيه اين نرمافزار، مدارك جمعآوري شده در مرحله طبقهبندي اطلاعات قرار گرفت. اين امر با بهكارگيري ۱۳۰ نفر از پرسنل و بسيجيان در كميسيون به صورت فشرده در مدت يكسال دستهبندي موضوعي وكدگذاري انجام شد. به طور خلاصه ميتوان گفت كه خروجي كميته نبرد دوم در شش بخش تهيه شده و اكنون خلاصه آن در يك مجموعه شش جلدي قابل ارائه است. لازم به توضيح است، از تاريخ اول مردادماه ۱۳۸۳ تا زمان ارائه اين مجموعه نفرات زيادي با تخصصهاي مورد نياز در تدوين مجموعه چهارم فعاليت داشتند.
از ديگر اقداماتتان براي دستيابي بهتر به اطلاعات و ادامه كار اين پروژه برايمان بگوييد. تلاش براي فراهم كردن مكاني مناسب جهت اجراي مأموريت، پيگيري و جذب پرسنل باتجربه، متخصص، توانا و علاقهمند به تحقيقات، تلاش گسترده براي تأمين امكانات مورد نياز اداري، انجام صدها مأموريت در استانهاي آذربايجانغربي، كردستان، كرمانشاه، تهران، گيلان، خراسان، قزوين، زنجان، فارس و كرمان به منظور جمعآوري اطلاعات و ارتباطات با ردههاي سپاه پاسداران، سازمانها، ادارات، ارگانها و نهادهاي دولتي، مسئولان و پرسنل باسابقه سپاه، ارتش، نيروي انتظامي، جهاد، وزارت كشور و...، تشكيل چندين گردهمايي و سمينار مربوط به پروژه شهيد بروجردي يا شركت در اينگونه جلسات، دعوت از افراد متخصص، مطلع و صاحب نظر درخصوص مسائل غرب و شمالغرب و تحقيقات، همچنين مصاحبه با آنان، كمك به مسئولان كميتهاي ديگر در انجام پروژههاي محوله، انجام بيش از ۶۳۰۰ مكاتبه، شركت در صدها جلسه با حضور سردار ايزدي، سردار محسن رضايي، سردار رحيم صفوي، سردار صالح، سردار فضائلي، اعضاي ستاد پروژه در تهران، صدا و سيما در تهران، كردستان و اصفهان، لشكر ۱۴ امام حسين(ع)، جلسات داخلي و صدها فعاليت ديگر در راستاي اجراي مأموريتهاي محوله از اقدامات ستاد اصفهان است.
از مشكلات و دشواريهايي كه براي ادامه و انجام اين پروژه عظيم برايمان وجود داشت بگوييد.
در مورد پژوهش در پروژه شهيد بروجردي، ميتوان اذعان كرد اشكالات عمدهاي بر تهيه پيشنيازهاي تحقيقات و تأمين عناصر مورد نياز وجود داشته است. اما اهميت موضوع، نگاه معنوي به كار، همت و جديت و مقاومت مسئول پروژه همكاران اصلي و... بسياري از ضعفها و مشكلات را برطرف نمود. اكنون به لطف الهي اميد است با تعيين ساختار جديد در دانشگاه جامع امام حسين(ع)، بسياري از مشكلات مرتفع شود.
و سخن پاياني. اميدواريم توانسته باشيم گامي مثبت در ثبت وقايع و تجربيات گرانبها و باعظمت رزمندگان اسلام در دفاع از انقلاب اسلامي در مناطق غرب و شمال غرب برداشته و راه براي رهجويان حق و عدالت تا حدودي گشوده باشد. استمرار انقلاب اسلامي در گرو گراميداشت راه شهيدان است و امروز اگر كرامت، آزادي، سربلندي و عزت ميخواهيم بايد راه شهيدان را بشناسيم و در اين راه قدم برداريم.
