«مهرداد رئیسی» دوبلر، گوینده و بنیانگذارگروه دوبلاژ «گلوری انترتینمنت» و «انجمن گویندگان جوان» نظرهای جالبی درباره شرایط حال حاضر هنر دوبله کشورمان، کم و کیف آن در سالهای اخیر و. . . دارد. او تاکنون مدیریت دوبله آثاری مانند درجستوجوی نمو، کارخانه هیولاها، شگفتانگیزان، گارفیلد، خانهای در مزرعه، سام آتشنشان، بازی شمشیر نادر، قصههای شب چله، شرک، پاندای کونگفوکار ۱ و ۲، آناستازیا، ملاقات با خانواده رابینسون، وال-ئی، تیزپا، عصر یخبندان، شرک برای همیشه، گیسوکمند، قلب سیمرغ، تهران و... را برعهده داشته است.
با «مهرداد رئیسی»درباره وضعیت و حال و هوای این روزهای دوبله کشورمان به گفتوگو نشستهایم.
بسیاری از بازیگران سریالهای خارجی در کشور ما به وسیله دوبله خوب شناخته شدهاند. با این اوصاف لطفاً نقش هنر دوبله را در القای طنز و افزایش کیفیت اثر توضیح دهید.
طنز با بومیسازی شکل زیبایی پیدا خواهد کرد زیرا بعضی از فیلمهای طنز کشورهای دیگر برای مخاطب فارسی زبان جذابیت چندانی ندارد، بنابراین اگر اصولی مانند بومیسازی، ایرانیزه کردن دیالوگها و لحجهها در دوبله آثار مختلف رعایت شود، تأثیرگذاری بیشتری خواهند داشت. به طور مثال میتوانیم در یک طنز اجتماعی که برای ایرانیان قابل لمس نیست تغییراتی ایجاد کنیم تا برای مخاطب ایرانی قابل درک باشد ویا اسامی راتغییر دهیم تا جایی که به آمبیانس لطمه وارد نشود. گذاشتن تیپهای مختلف گویشهای طنز نیز به این امر کمک میکند. تیپهایي مانند جری لوئیس و نورمن ویزدوم و. . . که هنوز طرفداران بسیاری دارند. اما این خلاقیتها بیشتر در کار طنز بازخورد خوبی دارند و آثار جدی باید کاملاً رئال باشند. یک مدیر دوبلاژ باید خلاقیت لازم را داشته و با تکیه بر تجربه خود اقدام به خلق شخصیت کند.
بسیاری از بازیگران سریالهای خارجی به دلیل داشتن دوبله خوب در ذهنها ماندگار شدند اما در سالهای اخیر شخصیت و یا بازیگر جدیدی به واسطه دوبله به مخاطبان معرفی نشده، دلیل این اتفاق را چه میدانید؟ مدیردوبلاژ و گوینده باید برای ایجاد خلاقیت تلاش بیشتری کنند اما متأسفانه عموم دوستان، دیگر برای کار خود انرژی و یا وقت مناسب صرف نمیکنند. در گذشته مدیران دوبله مسئولیتپذیری بیشتری داشتند و هدفشان تنها دوبله نبود بلکه با قدرت دید وسیع و تلاش بسیار به دنبال خلق آثاری ماندگار در تاریخ دوبله بودند. افرادی مانند مرحوم استاد علی کسمائی، نوذری، لطیفپور، ایرج دوستدار و. . . زحمت بسیاری برای دوبله کشورمان كشيدند.
خلاقیت، احساس مسئولیت و نوآوری از مواردی هستند که بايد از سوی دوبلورها برای دستیابی به یک دوبله فاخر رعایت شود. متأسفانه در سالهای اخیر این نوآوری چندان به چشم نمیآید و به جرئت میتوان گفت آخرین کارهای طنزی که خلاقیت در آنها مشاهده شد فیلمهای طنز «دیدی» کمدین آلمانی بود که برای یک کاراکتر صدا خلق شد.
درحال حاضر با توجه به حجمههای فرهنگی و افزایش گرایش به شبکههای ماهوارهای کارسختتر شده است. البته معتقدم با جذاب و شیرین کردن دوبله آثار میتوانیم مخاطبان بیشتری را پای سریالهای خارجی در رسانه ملی بنشانیم و این اتفاق صرفاً از سوی دوبلورها رخ خواهد داد.
افزایش کیفی دوبله آثار خارجی بر دوش دوبلورهاست نه سازمان صدا سیما. مدیران دوبله با داشتن تجربه کافی بايد دقت بیشتری در انجام کارها داشته باشند. متأسفانه تا زمانی که یک فیلم تنها طی یک روز در واحد دوبلاژ صدا و سیما دوبله میشود نمیتوان انتظار بروز خلاقیت داشت. ساخت یک دوبله طنز ماندگار نیازمند سواد خوب و اشراف به ادبیات فارسی، ضربالمثلها و شناخت جامعه است تا با شناخت سلیقه مخاطب در بومی کردن آثار موفق ظاهر شوند. البته با رعایت اینکه به سمت لودگی حرکت نکنند و هدف فیلم فراموش نشود.
دلایل دیگری مانند نبود انگیزه کافی در میان گویندگان و تغییر شرایطی مانند میزان دستمزدها میتوانند در افت کیفت آثار دوبله تأثیرگذار باشند. هرچند معتقدم دوبلورها اگر شرایط خوبی ندارند، نبايد کار کنند نه اینکه با انجام کاری سطحی ارزش خود را پایین آورند و کیفیت آثار دوبله را خدشهدار کنند.
اگر قرار است کاری را انجام دهیم باید برای مخاطب و مردم احترام قائل بوده و تمام سعی خود را برای خلق اثری ارزشمند بهکار گیریم. انجمن گویندگان جوان، از ابتدای شکلگیری چنین هدفی داشته و سعی کرده آثار خوب و ماندگاري در تاریخ دوبلاژ خلق کند.
عموماً در کارهای طنز از گویش و لهجه یک قوم برداشتهای تمسخرآمیزي میشود، کمی بیشتر درباره این موضوع صحبت کنید. شما این اتفاق را یک فرصت میدانید یا تهدید و تمسخر؟ معتقدم به هیچ عنوان به این اتفاق تهدید و تمسخر اطلاق نخواهد شد، باید به دنبال نیروهای لازم برای انجام بهتر کار بود. استفاده از گویشهای مختلف پیش از انقلاب اسلامی در سریالها، فیلمها و تئاترها وجود داشته است. اتفاق فوق به دلیل آنکه برای مردم جذاب است در این سالها دنبال شده است. اما متأسفانه عدهای با تنگنظری حرفهای دیگری میزنند و من معتقدم این افراد خلاقیت و نوآوری را نمیشناسند، بنابراین زمانی که میبینند برخی دوبلورها این کار را انجام میدهند و مخاطبان نیز استقبال میکنند، مقابله میکنند. مدیران دوبلاژ بايد با دقت بسیار از گویشهای مختلف استفاده کنند تا سوءتفاهمی به وجود نیاید.
استفاده از گویشهای مختلف چند هدف به دنبال دارد. ابتدا اینکه دوبلورها امکان بیشتری برای خلق صدا نسبت به کشورهایي که تنها یک گویش دارند خواهند داشت. همچنین با این کار میتوان گویشهایی که در حال از بین رفتن هستند را زنده نگه داشت و کودکان و نوجوانان را با آنها آشنا کرد. دیگرآنکه میتوان به عنوان یک کار بینالمللی و ماندگار به کشورهای دیگر عرضه کرد.
کیفیت آثار دوبله را در سالهای اخیر چگونه میبینید؟
حضور هرچه بیشتر افراد به سمت دوبله، افزایش رقابت را به دنبال خواهد داشت و این اتفاق به نفع هنر دوبله کشورمان است. معتقدم با تشکیل انجمن دوبلورهای جوان وضعیت دوبله نسبت به ۷و ۸ سال گذشته کمی بهتر شده است اما به جرئت میگویم دوبله ما نسبت به اوایل انقلاب اسلامی و دهه ۵۰ افت کیفی بسیاری داشته است.
هنوز هم میان پیشکسوتان و جوانان عرصه دوبله اختلاف وجود دارد؟ بارها اعلام کردهایم که انجمن گویندگان جوان اختلافی با پیشکسوتان ندارد و یکی از اهداف ما احترام به پیشکسوتان است اما گمان نمیکنم مشکل برخی از آنها با ما به دلایل واهی، بخل و حسادت حل شده باشد. آنها با وجود عدم شناخت، نسبت به وجود انجمن عناد میورزند و در مصاحبههای مختلف این کم لطفی و عدم شناخت را ثابت کردهاند. هرچند در حال حاضر با منحل شدن خانه سینما وجاهت قانونی انجمن این بزرگان زیر سؤال رفته است! چرا که زیر مجموعه خانهسینما بودند.
به عنوان سؤال آخر بفرمائيد چه کارتونی بهترین کارتون زندگی شما است؟ «گربههای اشرافی» بهترین کارتون دوران کودکی من بود.
