تبیان: از عبادتهایی که در ماه شریف شعبان فراوان به آن سفارش شده، روزه است. روزه در این ماه میتواند روزه قضای سالهای گذشته خود انسان یا به نیابت، روزه قضای یکی از عزیزان و بستگانی باشد که از دنیا رفته است یا روزهای مستحبی باشد [۱] که فرد برای رسیدن به اجر الهی آن را میگیرد. در هر صورت، روزه در این ماه از سفارش و ثواب کم نظیری برخوردار است و به هر کدام از این نیتها که باشد آن پاداش ویژه را خواهد داشت.
آنچه در ادامه میآید احادیثی است گهربار در مورد ارزش و پاداش روزه ماه شعبان که از کهنترین منابع روایی استخراج و با دقت خاصی به فارسی روان، ترجمه گردیده است.
دعای ویژه ملائکه برای روزه داران پنج شنبه
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: تَتَزَیَّنُ السَّمَاوَاتُ فِی کُلِّ خَمِیسٍ مِنْ شَعْبَانَ در هر پنج شنبه ماه شعبان آسمانها را تزیین میکنند. ملائکه عرضه میدارند: پروردگارا! روزه داران امروز را ببخش و بیامرز و دعای آنها را اجابت کن. (وسائلالشیعة ۸/۱۰۴)
در ادامه فرمود: هر کس تنها یک روز از این ماه را روزه بگیرد حَرَّمَ اللَّهُ جَسَدَهُ عَلَى النَّارِ؛ خداوند بدن او را بر آتش جهنم حرام میکند. (همان، ۱۰/۴۹۳)
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، شفیع روزه دار شعبان
امام رضا علیه السلام فرمود: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُکْثِرُ الصِّیَامَ فِی شَعْبَانَ؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله در ماه شعبان بسیار روزه میگرفت و اگر همسران آن حضرت روزه قضایی (۱) از ماه رمضان گذشته داشتند آن را تا ماه شعبان به تاخیر میانداختند تا مبادا نیاز حضرت را رد کنند. رسول خدا صلی الله علیه و آله مرتب میفرمود: شعبان ماه من است و برترین ماههای خدا بعد از ماه رمضان است؛ پس هر کس یک روز از آن را روزه بگیرد من در قیامت شفیع او خواهم بود. (فضائلالأشهرالثلاثة، ص ۵۵، ح۳۳)
در روایت دیگری امام صادق علیه السلام فرمود: مَنْ صَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ مِنْ شَعْبَانَ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ؛ هر کس سه روز از شعبان را روزه بگیرد بهشت بر او واجب شده و رسول خدا صلی الله علیه و آله در قیامت شفیع او خواهد بود. (فضائلالأشهرالثلاثة ص ۶۱ ح۴۲)
باز در روایت دیگری رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: شَعْبَانُ شَهْرِی وَ شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ؛ شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه خداست. هر کس روزی از ماه مرا روزه بگیرد من در قیامت شفیع او خواهم بود و هر کس دو روز آن را روزه بگیرد گناهان گذشته او بخشیده میشود و اگر کسی سه روز آن را روزه گرفت به او گفته میشود اعمال خودت را از سر گیر. (الأمالیللصدوق، ص ۱۹، مجلس۶، ح ۱)
روزه شعبان، روزه پیامبران و پیروان آنها
امام باقر علیه السلام فرمود: إِنَّ صَوْمَ شَعْبَانَ صَوْمُ النَّبِیِّینَ وَ صَوْمُ أَتْبَاعِ النَّبِیِّینَ؛ روزه شعبان، روزه پیامبران و پیروان آنهاست. پس هر کس در ماه شعبان روزه بگیرد پس به این ندای رسول خدا صلی الله علیه و آله لبیک گفته که فرمود: خداوند رحمت کند کسی را که مرا در ماهم یاری کند. (المقنعة ص ۳۷)
چهل حاجتی که از روزه دار دوشنبه و پنج شنبه برآورده میشود
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: مَنْ صَامَ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ مِنْ شَعْبَانَ؛ هر کس روز دوشنبه و پنجشنبه شعبان را روزه بگیرد؛ بیست حاجت دنیایی و بیست نیاز آخرتی او برآوره میشود. (إقبالالأعمال ص۶۸)
دست شنا آب
رحمت، آمرزش و لطف ویژه الهی بر روزه داران شعبان
امام رضا علیه السلام فرمود: مَنْ صَامَ أَوَّلَ یَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ وَجَبَتْ لَهُ الرَّحْمَةُ هر کس روز اول شعبان را روزه بگیرد رحمت الهی برایش حتمی میشود و هر کس دو روز از ماه شعبان را روزه بگیرد، به طور قطع در روز قیامت، رحمت، آمرزش و کرم الهی شامل حال او خواهد شد. (فضائلالأشهرالثلاثة، ص ۵، ح۳۱)
رو به راه شدن وضع معیشتی و محفوظ ماندن از شر دشمنان به برکت روزه شعبان
امام صادق علیه السلام فرمود: صِیَامُ شَعْبَانَ ذُخْرٌ لِلْعَبْدِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ؛ روزه شعبان، اندوخته ایست برای روز قیامت. اگر بندهای در ماه شعبان زیاد روزه بگیرد به طور قطع خداوند متعال وضع معیشتی او را رو به راه کرده و او را از شر دشمنانش حفظ میکند. آنگاه فرمود: کمترین پاداشی که نصیب روزه دار یک روزه شعبان میشود این است که بهشت بر او واجب میشود. (الأمالیللصدوق، ص۱۶، مجلس۵، ح۱)
توصیه جدی امام صادق علیه السلام به شیعیان در مورد روزه شعبان
زید شَحّام میگوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: آیا کسی از نیاکان شما در ماه شعبان روزه میگرفت؟ فرمود: نَعَمْ کَانَ آبَائِی یَصُومُونَهُ وَ أَنَا أَصُومُهُ وَ آمُرُ شِیعَتِی بِصَوْمِهِ بله؛ در این ماه هم پدران من روزه میگرفتند هم من روزه میگیرم و هم به شیعیانم توصیه میکنم که از روزه این ماه غفلت نکنند. هر کس از شما شیعیان روزههای ماه شعبان خود را به ماه رمضان ختم کند قطعا خدا دو بهشت به او میدهد و هر شب به هنگام افطار فرشتهای از عرش او را ندا میدهد که تو پاک شدی؛ بهشت گوارای تو باد و تو را همین بس که رسول خدا صلی الله علیه و آله را بعد رحلتش شادمان کردی. (المقنعة، ص۳۷)
روزه شعبان، داروی وسوسههای درونی و آشفتگیهای روحی
امام صادق علیه السلام فرمود امیرالمومنین علیه السلام در جلسهای با اصحابش برای آبادی دین و دنیای مومن چهارصد نکته به آنها آموختند که یکی از آن نکات این است صَوْمُ شَعْبَانَ یَذْهَبُ بِوَسْوَاسِ الصَّدْرِ وَ بَلَابِلِ الْقَلْبِ؛ روزه ماه شعبان وسوسههای درونی و پریشانی خاطر و آشفتگیهای قلبی را از بین میبرد. (الخصال ۲/۶۱۱)
پینوشتها:
(۱) کسی که روزه قضا بر عهده اوست نمیتواند روزه مستحبی بگیرد.
(۲) تعبیر «دو بهشت»، تعبیری است که در سوره الرحمن آیات ۴۶ آمده است: «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ» و براى کسى که از مقام پروردگارش بترسد دو بهشت است. در اینکه این دو بهشت چه هستند مفسران قرآن کریم سخنها گفتهاند اما نظری را که علامه طباطبایی ره آن را میپسندد این نظر است که: یک بهشت را به خاطر استحقاقى که شخص بهشتی دارد به او مىدهند، و یک بهشت دیگر را فقط به عنوان تفضل ارزانیش مىدارند. (المیزان، ۱۹/۱۰۹)
