پنجمین کنگره بینالمللی بهداشت و درمان و مدیریت بحران در حوادث و بلایا روز گذشته با گردهمایی جمعی از صاحب نظران و دستاندرکاران این حوزه از تمامی دستگاهها و برخی مهمانان خارجی، کلید خورد تا با بررسی همهجانبه آنچه برای مدیریت حوادث و بلایا لازم است، یک بار دیگر لزوم عملیکردن شعار «انسجام مدیریت در مدیریت بحران » مورد توجه قرار گیرد.
هنوز هم مواجهشدن با بسیاری از بحران ها عزم و ارادهای بسیجی میطلبد، از همین روی بسیج جامعه پزشکی برای به چالش کشیدن بحران مدیریت بحران پیشقدم شده است.
ایران چند درصد مستعد زلزله است؟
به گفته سید مسعود خاتمی، دبیر کل پنجمین کنگره حوادث و بلایا، ایران از ۴۲ حادثه ثبت شده در دنیا ۳۳ نوعش را تجربه كرده و از منظر تعدد و تنوع حوادث در جایگاه شششم دنیاست.بنا به تاکید این عضو بسیج جامعه پزشکی، ۹۳ درصد از سرزمین ما مستعد زلزله است و به رغم استیلای اقلیم خشک ، بیش از ۵۰ درصد مناطق کشور در معرض سیل قرار دارند، به گونهای که طبق آمار سازمان بهداشت جهانی در ۱۰۰ سال گذشته ایرانی ها ۱۸۰ بلای بزرگ را تجربه کردهاند و البته در ۱۰ سال گذشته آمار جهانی حوادث و بلایا رشد معناداری داشته است.
زلزله قابل پيشبيني است
به باور رئیس پیشین جمعیت هلال احمر واقعیت این است که ما در مدیریت بحران ضعف داریم. وی مصداق این ضعف را در سیل چندی پیش کاشان ذکر کرد؛ سیلی که درست ۵۰ سال قبل در همان منطقه رخ داده بود و بدون در نظر گرفتن خطر سیل خیزی هیچ تدبیری برای وقوع دوباره چنین حادثه ای نشده بود اما سیل دوباره رخ داد. خاتمی گفت: زلزله قابل پيشبيني و پیشگیری است، چراکه مناطق زلزله خیز و گسلهای کشور کاملاً مشخصند و تقریباً روزی نیست که در کشور زلزله نداشته باشیم و تنها عامل غیرقابل پيشبيني شدت زلزلههاست. با این وصف، وجود یک مدیریت قاطع به خصوص در ساعات نخستین حادثه برای به کارگیری صحیح و بجای نیروها، چالشی است که در مدیریت بحران با آن مواجهیم.
بهرهبرداری از زمان طلایی در حوادث
سردار حسین سلامی جانشین فرمانده کل سپاه نیز در سخنانی، برهم خوردن تعادل ذهن و الگوی تصمیمگیری به دلیل روند غیر قابل پيشبيني حوادث را مهمترین چالش در مدیریت بحران دانست. وی گفت: برقراری نظم ذهنی برای اتخاذ تصمیم های منطقی در کوتاهترین زمان ممکن مهمترین راهکار مدیریت بحران است، چراکه در شیب تند عبور لحظهها شاهد از بین رفتن قربانیان حوادث هستیم.
بنا به تأکید سردار سلامی، بحران را باید قبل از وقوع مدیریت کرد زیرا هنگام وقوع سوانح فرصتی برای تصمیمگیری نیست. بنابراین نقش ها باید از قبل مشخص باشد و مدیریت توزین شده ای در سطح ساختارها برقرار شود تا در زمان وقوع بحران با کمترین فوت وقت و در زمان طلایی اقدامات لازم صورت گیرد. مدیریت احساسات ملی و اطلاع رسانی به فراخور آستانه تحمل اجتماعی موضوع دیگری بود که جانشین فرمانده سپاه به آن اشاره داشت.
«رئیس کنگره»غایب!
این کنگره اما یک غایب بزرگ هم داشت. وزیر بهداشت به عنوان رئیس کنگره و سکاندار وزارتخانه متولی سلامت با حضور در جلسه هیئت دولت صندلی ریاست کنگره را خالی گذاشته بود. با این وجود، اما معاون درمان وزارت بهداشت برای پر کردن جای خالی وزیر حضور داشت. به اعتقاد حسن امامی رضوی بعد از حادثه بم و تشکیل ستاد مدیریت بحران کارنامه این حوزه قابل قبول است و طبیعی است که به زعم وی، وزارت بهداشت نیز در این حوزه به وظایفش عمل کرده باشد!
وی کاهش میزان خسارات زلزله ها و حوادث چند سال گذشته نسبت به زلزله بم را شاهد این توفیق دانست، اگرچه خودش هم به فاصله شدت آن زلزله با زلزلههای بعدی اتفاق افتاده در کشور اشاره ای داشت. دوره MPH مدیریت بحران در سلامت و دوره PHD این رشته از اقدامات آموزشی پژوهشی وزارت بهداشت در زمینه مدیریت بحران است که امامی رضوی از آنها یاد کرد.
عزم بینالمللی در رفع نواقص مدیریت بحران
محمدحسین نیکنام، قائم مقام وزیر بهداشت نیز با اشاره به موقعیت حادثهخیز کشورمان، هماهنگی میان گروههای داوطلب کمکرسانی در هنگام حوادث را امری مهم دانست که سازمانهای بینالمللی نیز با توجه به تجربههایی همچون زلزلههائیتی، رفع نواقص این امر را در دستور کار دارند.
۸ بیمارستان مقاوم به زلزله در راه است
حسن ابوالقاسمی، سرپرست دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی اما نگرانی از انسجام مدیریت بحران را امری همیشگی دانست، زیرا به باور وی سختترین بخش کار، انسجام مدیریتی است.
ابوالقاسمی با اشاره ای دوباره به کهنسالی بیمارستانهای کشور، مقاوم سازی و احداث بیمارستانهای جدید را دو راه حل موجود عنوان کرد. به گفته وی، بودجه ساخت هشت بیمارستان ضد زمین لرزه برای سال آینده در دولت تعیین شده و برای تصویب به مجلس رفته است. ابوالقاسمی گفت: اهمیت ساخت بیمارستان مقاوم به زلزله در تهران بیشتر است و هیچ کجای کشور به اندازه تهران نیاز به این کار ندارد.
آیا برای عملیاتی شدن تئوریهای مفید همتی هست؟
همایشها و کنگرهها نیز گاهی مانند قوانین و بایدها و نبایدها به روزمرگی دچار میشوند. پنجمین کنگره بینالمللی بهداشت و درمان و مدیریت بحران در حوادث و بلایا تا هفتم بهمن ماه ادامه دارد و در پنلهایی تخصصی چالش های این حوزه را بررسی خواهد کرد، اما عملیاتی شدن این دکترین امری است که همت ستاد مدیریت بحران و وزارت کشور را می طلبد.
