در حقيقت بايد گفت شاخص اصلي در سنجش تعهد هر جامعه به ارزشهاي اسلامي، احترام و تقيد افراد نسبت به فريضه نماز است. نماز در ايران اسلامي به خصوص بعد از پيروزي انقلاب تا حدود زيادي توانسته است به جايگاه شايسته خود نزديك شود، اما در اين مسير ميزان موفقيت استانهاي مختلف كشور متفاوت است. به عبارت ديگر اگرچه معدل تقيد به نماز و احترام به جايگاه اين فريضه الهي در كشور بالاست، اما همه استانها سهم يكساني در اين معدل ندارند.
پيش قراول نهضت اقامه نماز
در اين ميان يكي از استانهاي كشور ميرود تا پيشگام نهضت اقامه نماز در كشور باشد. دارالعباده يزد با گامهايي شتابان در حال تشكيل يك جامعه اسلامي نمونه است. نماز از جايگاه ويژهاي در اين استان برخوردار است به گونهاي كه اگر مسئله نماز اول وقت در برخي استانها هنوز نيازمند تبيين است، يزديها مدتهاست كه از اين مرحله عبور كردهاند و به جايي رسيدهاند كه اقامه نمازشان در سطح كشور خبرساز شده است.
اصناف و بازار يزد در اقدامي بديع و شايسته با فرارسيدن وقت نماز به صورت يكپارچه دست از كسب و كار و تجارت برميدارند و با نصب پارچهنوشتههايي حاوي احاديث اهل بيت(س) و اين جمله كه «مغازه به مدت ۲۰ دقيقه تعطيل ميباشد» بر سردر واحدهاي تجاريشان، براي اقامه نماز جماعت راهي مسجد ميشوند.
از ترس شرطه يا به عشق خدا؟
تعطيلي بازار براي اقامه نماز اول وقت ناخودآگاه ذهن را به بازار مكه و مدينه ميبرد. جايي كه به زور شرطه و پليس يا از سر عادت، بازاريان كسب و كار و خريد و فروش را تعطيل ميكنند. دربار سعودي هم خوب بلد است از اين عمل بهرهبرداري كند و در اثر تبليغات سعوديها ذهن بسياري از مسلمين شرطي شده است. به همين دليل شايد خيلي تعجبي نداشته باشد كه خبر تعطيلي يكپارچه بازار مركزي يزد براي اقامه نماز، اندكي غيرعادي جلوه كند، اما مشاهده ميداني و عيني ما حكايت از شكوه و وقار بازار مركزي يزد به هنگام اقامه نماز دارد كه در آن عشق به معبود موج ميزند.
اين بار هم پاي يك بسيجي در ميان است!
كاملاً بديهي است كه اين هماهنگي و يكپارچگي با شكوه بدون وجود يك هدايتگر معنوي، يك مهندس فرهنگي و ايدهپرداز خلاق و يك نفس حق و با اخلاص ممكن نيست. طبق معمول پاي يك خطشكن بسيجي در ميان است. آقاي حسنپور، مسئول سازمان بسيج اصناف استان يزد كسي است كه طراحي و اجراي اين طرح را برعهده دارد.
در محل سازمان بسيج اصناف يزد با او همكلام شديم و پرسيديم چطور فكر اين اقدام به ذهنش خطور كرد و شنيديم: «آيه ۳۷ سوره نور كه ميفرمايد: «مردان و زناني كه هيچ تجارت و خريد و فروشي آنها را از ذكر خدا غافل نميكند» جرقه اين طرح را در ذهن ما برانگيخت تا كاري كنيم كه در يزد، خريد و فروش و تجارت مانع عبادت خداوند نباشد. اين آيه در يزد به عنوان آيه اصناف و بازاريان مشهور است.»
پنج دقيقه مانده به اذان ظهر، زمان قرار دسته جمعي اصناف يزد است براي اقامه نماز. احاديث اهل بيت(س) كه با رنگ زرد بر پارچههاي آبيرنگ نقش بسته توجه هر عابري را به خود جلب ميكند.
آقاي حسنپور درخصوص نحوه تحقق اين هماهنگي باشكوه به ما ميگويد: «تقيد و علاقه بالاي مردم و كسبه يزد به مسئله نماز ما را به اين نتيجه رساند كه با هماهنگي و تبيين مناسب ميتوان يك اقدام فرهنگي تأثيرگذار را راهاندازي كرد. در ابتداي امر با علماي بانفوذ استان هماهنگيهايي را به عمل آورديم و از رهنمودهايشان بهرهمند شديم. سپس طرح را براي رؤساي اصناف يزد تشريح كرديم. بعد از آن به سراغ كسبه بازار مركزي يزد رفتيم و طرح را به صورت چهره به چهره برايشان توضيح داديم كه با استقبال گسترده آنها مواجه شديم. آقاي مختاري يكي از هنرمندان بسيجي استان هم زحمت كشيدند و بيش از ۱۰۰۰ متر احاديث اهل بيت(س) را پارچهنويسي كردند تا هنگام نماز، كسبه آنها را بر سردر مغازهشان نصب كنند كه همراهي بينظير دوستان بازاري در نصب اين پارچهنوشتهها شكوه خاصي را براي بازار يزد به ارمغان داشته است.»
شنيدن زواياي اين طرح از زبان بازارياني كه خود در متن آن قرار دارند، لطف ديگري دارد. حضور آقايان نيكرفتار، اهروگي و كهدويي مسئولان صنوف آرايشگاههاي مردانه، تعويض روغن و دستگاههاي ارتباطي و تلفنهمراه كه هر سه از بازاريان خوشنام و معتمدان اصناف يزد هستند در دفتر آقاي حسنپور فرصت مغتنمي است براي انجام يك بحث كارشناسي.
نماز اول وقت و اثر آن بر مشتري
از دست رفتن مشتري و دلخوري آنها ممكن است موجبات نگراني كسبه از تبعات تعطيل كردن مغازهشان را فراهم آورد، اما آقاي اهروگي نظري متفاوت دارد كه در عين صميميت با شور و حرارت ميگويد: «اتفاقاً بر عكس! من خودم به عينه لمس كردم كه استقبال مردم بيشتر ميشود. اولاً مردم وقتي ميبينند كه كاسب اهل نماز و عبادت است خيلي اعتمادشان بيشتر ميشود خصوصاً در شغل ما (تعويض روغني) كه كيفيت كار خيلي قابل اندازهگيري نيست، ثانياً مشتري وقتي ميبيند كه كاسب نمازش را اول وقت ميخواند با خودش ميگويد. چرا من نخوانم؟ به همين خاطر خيلي وقتها مشتري دوشادوش كاسب به نماز جماعت ميرود.» آقاي اهروگي ضمن گفتوگو تأكيد ميكند كه حتماً در گزارشمان بياوريم كه نمازهاي امام(ره) در بيمارستان الهامبخش اصلي اصناف يزد در تقيد به نماز است.
آقاي نيكرفتار هم در اين خصوص بر مسئله بركت و همچنين اصلاح فرهنگ مشتريان تأكيد ميكند: «اصل اول در كاسبي اعتقاد به بركت است. مشتري كه خداوند براي كسي قرار داده امكان ندارد كه سراغ ديگري برود. ضمن اينكه مگر در ۲۰ دقيقه چه اتفاقي ممكن است بيفتد؟ فرهنگ مردم هم بايد تغيير كند. همه بايد بدانند كه در زمان نماز بازار تعطيل است. اصلاً مشتري و كاسب بايد در كنار هم دست از كار و خريد بردارند و به مسجد بروند.»
واكنش جالب بازاريان جوان
آقاي حسنپور در خلال سخنانش استقبال بازاريان جوان از نماز اول وقت را غيرمنتظره توصيف ميكند. از آنجايي كه اكثريت اعضاي صنف نوپاي دستگاههاي ارتباطي و موبايل را جوانان تشكيل ميدهند براي شرح اين استقبال يقيناً كسي را بهتر از آقاي كهدويي كه رئيس اين صنف است، پيدا نخواهيم كرد. آقاي كهدويي ميگويد: «بيشتر از ۹۰ درصد اعضاي صنف ما را جوانان تشكيل ميدهند. از آنجايي كه جوانان روح ملكوتي دارند و شور انقلابي در نهادشان موج ميزند از اين طرح استقبال بسيار زيادي كردند و ما شايد حتي از اصناف ديگر هم كارمان راحتتر بود.»
تحول مادي و معنوي بازار
علاوه بر آثار فردي برگزاري نماز اول وقت در بازار يزد، توجه به جنبههاي عمومي آن نيز حائز اهميت است. براي روشن شدن تأثيرات نماز اول وقت بر كليت بازار يزد به سراغ يكي از بازاريان جوان يزد ميرويم. وي در حالي كه مشغول نصب پارچهنوشته مذكور بر سردر مغازهاش بود به ما ميگويد «شور و نشاط و طراوت جالبي بر بازار حاكم است. مخصوصاً وقتي كه از نماز برميگرديم اين مسئله بيشتر احساس ميشود. علتش هم تأثير نماز و راز و نياز با خداوند است كه همه مشكلات روزمره را از ذهن انسان بيرون ميكند. به لحاظ مادي هم خدا بركت بيشتري به كاسبي ما عطا كرده و به اين خاطر خدا را شاكريم.»
اما از تأثيرات پيوند بازار و نماز اول وقت بر جامعه نيز نبايد غافل شد. حجتالاسلام مدرسي، امام جماعت مسجد فرط بازار يزد در اين خصوص معتقد است: «بازار، سرچشمه ارتزاق مردم است. بايد گفت كه بازار، زيربناي اقتصاد، فرهنگ، اخلاق و سياست ما را تشكيل ميدهد و به هر ميزان كه بازار ما از ربا، كمفروشي، غش در معامله و ساير آسيبها مبري باشد، جامعه نيز از گناهان و زشتيها دور ميشود. بنابراين به مسئله پيوند بازار و نماز جماعت اول وقت اهتمام ويژهاي داشته باشيم.»
الگويي براي تمام ايران
آيا ميشود روزي را تصور كرد كه شاهد اين پديده باشكوه در سراسر كشور باشيم؟ تكليف استانهايي كه از عقبه فرهنگي عميق استاني مثل يزد برخوردار نيستند چيست؟ آقاي حسنپور قوياً معتقد است كه ميتوان اين طرح را در جاي جاي كشور به اجرا درآورد: «مسئله اصلي اين است كه ما جرئت به خرج دهيم و وارد صحنه شويم. همه چيز به اراده ما بستگي دارد. وقتي وارد ميدان نميشويم تصورات غلطي از باورهاي مردم پيدا ميكنيم. من به همه برادران زحمتكشم در بسيج اصناف توصيه ميكنم با توكل بر خدا و اعتماد به نفس وارد عمل شوند و آن وقت ميبينند كه مردم چقدر براي انجام اين اقدامات فرهنگي آمادگي دارند.»
حجتالاسلام مدرسي هم با تأكيد بر بنيه مذهبي قدرتمند مردم در اثر ارشادات امام راحل(ره) و امام حاضر (حفظهالله) ميگويد: «ملت رشيدي كه ۳۰ سال است لياقت پيروي از ولايت فقيه را پيدا كرده، هيچ چيز نميتواند سد راهش شود. يقيناً اگر اين مسئله و اهميت آن به درستي تبيين شود همه بازاريان كشور استقبال ميكنند.»
چرا نماز اول وقت؟ هنگامي كه وقت نماز فرا ميرسد، فرشتهاي بين مردم فرياد ميزند: اي مردم بپا خيزيد! و آتشي كه افروختهايد با نمازتان خاموش كنيد.
نماز اول وقت در نصوص ديني، مورد تأكيد بسيار قرار گرفته و فضايل فراواني براي آن نقل شده است كه تأثيرات خوب روحي، رواني و اجتماعي در پي دارد.
عادت دادن شخص به نظم يكي از اين تأثيرات است. همچنين نماز اول وقت باعث نشاط و آمادگي و حضور قلب بيشتر جهت انس و ارتباط با خدا و تقويت كمالات ميگردد.
نماز اول وقت زمينه را جهت برگزاري جماعتهاي بزرگ و انس و الفت و اتحاد بيشتر مسلمانان مساعد ميكند. وقتي جامعه اسلامي مقيد به خواندن نماز در اول وقت باشند، در هر منطقه غالب مردم همزمان به نماز خواهند ايستاد. اين مسئله آمادگي آنان را براي جماعت و ايجاد صفوف گسترده و پرجمعيت بيشتر ميكند، در حالي كه نماز در غير اول وقت، در بين زمانههاي مختلف پراكنده ميشود و از اجتماع و شكوه عبادي و انس و الفت مؤمنان در مراكز ديني ميكاهد، به علاوه اگر عمل به وظايف و تكاليف ديني، خصوصاً تكاليفي (همچون نماز و روزه و...) كه مقيد به زمان خاصي هستند، دليل بر ترجيح و برتري عاملِ آن نداشت و مكلف ميتوانست در هر زمان و به ميل خود آنها را به جاي آورد، خداوند در قرآن از تعابيري نظير سابقوا الي مغفره من ربكم...، والسابقون السابقون اولئك المقربون و... استفاده نميكرد. پس سبقت گرفتن و قرار دادن درجه مقربون، براي سبقتگيرندگان در قرآن، در عوضِ انجام تكاليف و وظايف الهي در اول وقت آن و پيشي گرفتن از ديگران، گواهي ديگر بر ارزش و فضيلت نماز اول وقت است.
همچنين در روايات آمده است كه نماز اول وقت و مواظبت بر طلوع و غروب خورشيد، سبب راحتي هنگام مرگ ، بر طرف شدن غم و اندوه و نجات از دوزخ ميشود و اميرالمؤمنين چنين پاداشي را براي او ضمانت فرموده است. كسي كه مواظبت كند از نماز اول وقت، روز قيامت سندي در دست خواهد داشت كه با آن داخل بهشت خواهد شد و در اين خصوص نقل شده كه حضرت موسي(ع) به خداوند عرض كردند: پاداش كسي كه نمازش را اول وقت به جا آورد چيست؟ فرمود: خواستههايش را برآورده و بهشتم را براي او مباح ميگردانم.
بعضى از دانشمندان اسلامي براى اثبات فضيلت نماز اول وقت گفتهاند كه در اين وقت «امام زمان ارواحنا فداه» نماز مىخواند و كسانى كه در اين موقع نماز بخوانند، به بركت نماز امام(عج) مقبول درگاه خداوند خواهد شد، زيرا نماز آن حضرت نيز در اول وقت خوانده مىشود و به بركت همين وجه مشترك، نمازهاى ديگران نيز در درگاه خدا فضيلت پيدا مىكند و البته اختلاف افقها تأثيرى در اين موضوع ندارد و به عبارت ديگر، منظور انجام نمازها در يك زمان واحد نيست، بلكه منظور اتحاد در يك «عنوان واحد» يعنى «اداى نماز در اول وقت» است، منتها هر كسى بر حسب افق خودش.
فضايل و فوايد نماز اول وقت
فضايل و فوايد نماز اول وقت و ثمرات آن در دنيا و آخرت، بيش از آن است كه قابل احصا و شمارش باشد، ليكن براي اهتمام بيشتر مؤمنين به اين فضيلت بزرگ، به نمونه هايي از آن اشاره ميشود.
نماز اول وقت، سبب ازدياد رزق و روزي و مايه بركت خانه است.
نماز اول وقت، در پنج وقتِ شبانه روز، تمريني است براي پاسخگويي سريع به نداي پرصلابت منجي عالم يوسف زهرا امام زمان(عج) در روز ظهور، وقتي تكيه بر كعبه زند و با صداي رسايي كه همه عالم بشنوند فرياد برآورده «اَنَا بَقيه الله».
كسي كه نمازش را اوّل وقت بخواند، از غافلين شمرده نخواهد شد.
با بزرگان زمان
از تیمسار شهید صیاد شیرازی نقل است: قبل از شروع یکی از عملیاتها که خودمان را برای طرح برنامه آن آماده میکردیم، خدمت حضرت امام(ره) رسیدیم و به ارائه گزارش پرداختیم. در این جلسه حضرت آیتالله خامنهای، آقای هاشمیرفسنجانی، وزیر دفاع و فرمانده محترم کل سپاه حضور داشتند. گزارشها خدمت حضرت امام(ره) داده شد. در اوج صحبت و گزارش، ایشان بلند شدند و به اتاق دیگر رفتند. پس از این حرکت، اولین کسی که صحبت کرد، آقای هاشمیرفسنجانی بود، ایشان گفت: آقا، کسالتی عارض شده؟ چون تنها چیزی که به ذهن میآمد، این بود. امام(ره) در پاسخ فرمودند: خیر! وقت نماز است. با یک قاطعیتی بیان کردند که احساس میکردیم، مثل اینکه ما تا حالا نماز نخواندهایم. سجاده امام(ره) پهن بود، آن بزرگوار به مقدمات نماز پرداختند و ما هم رفتیم وضو گرفتیم و پشت سر ایشان در یکی دو صف ایستادیم و نماز را به جماعت برگزار کردیم. این صحنه تمام شد؛ ولی آثار رفتاری و اخلاقی امام(ره) و روحیه تعبد ایشان، به نظر من یک اثر جاودانی بر جای گذاشت.
