جوان آنلاین: فیلم سینمایی «نور» داستان گروهی از کودکان مبتلا به سرطان است که در شرایط دشوار جسمی و روحی، همچنان برای رسیدن به آرزوهایشان تلاش می‌کنند. فیلم تلاش دارد در کنار روایت دشواری‌های بیماری، از امید، اراده و همدلی بگوید و نقش خانواده و کادر درمان را در زندگی این کودکان به تصویر بکشد. این اثر به تهیه‌کنندگی کامران مجیدی و کارگردانی علی سرآهنگ، که در سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم کودکان و نوجوانان اصفهان هم حضور داشت، داستان کودکانی را روایت می‌کند که با وجود شرایط دشوار جسمی و روحی، امید و اراده خود را از دست نمی‌دهند. «جوان» با کارگردان و تهیه‌کننده این اثر گفتوگو کرده است.
شما سال‌هاست در حوزه کودک و نوجوان فعالیت دارید. از اولین تجربه‌تان در این حوزه بگویید.
کامران مجیدی: اولین کار کودکی که انجام دادم حدود سال ۱۳۸۷ بود؛ فیلمی به نام «دوربین فیلم‌برداری» بود که براساس یکی از قصه‌های مجموعه «پلوخورش» نوشته هوشنگ مرادی کرمانی ساخته شد. این کار فیلم بلندی بود که برای مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی تولید کردم و بازیگرانی مانند بابک حمیدیان و مهران غفوریان هم در آن حضور داشتند و جوایزی نیز دریافت کرد. بعد از آن «خدا جوجه‌لک‌لک‌ها را دوست دارد» را برای تلویزیون کار کردم که جایزه بهترین فیلم جشنواره جام‌جم را گرفت و فیلم‌های دیگری که آنها هم مورد توجه واقع شد.
چه چیزی باعث شده بعد از این سال‌ها هنوز به سینمای کودک و نوجوان علاقه داشته باشید؟
مجیدی: کار کودک و نوجوان همیشه یکی از دغدغه‌های من بوده است. سال‌ها پیش در تلویزیون هم در این حوزه فعالیت داشتم و به دلیل علاقه خانوادگی، همیشه این موضوع برایم جذاب بوده است. اولین کار سینمایی من «لاک قرمز» بود که اگرچه مستقیماً فیلم کودک محسوب نمی‌شد، اما گوشه‌چشمی به مسائل مربوط به کودک و نوجوان داشت. همچنان هم این دغدغه را دارم و یکی دو قصه بزرگ در حوزه کودک و نوجوان دارم که امیدوارم شرایط برای ساخت آنها در آینده فراهم شود.
«نور» اولین تجربه شما در سینمای کودک و نوجوان است؟ قبل از آن چه کار‌هایی انجام داده بودید؟
علی سرآهنگ: پیش از این در آثار مختلفی همکاری داشتم؛ مثلاً طرح و فیلمنامه فیلم «ملاقات خصوصی» را با مهدی شمس نوشتیم. یا سریال «نیکان» را ساخته‌ام که از شبکه سه پخش شد. «نور» نخستین فیلم سینمایی من با موضوع کودک و نوجوان است.
آقای مجیدی، ایده ساخت «نور» از کجا آمد؟
یکی از بخش‌هایی که برای من در این پروژه جذاب بود، پرداختن به موضوع کودک و نوجوان بود. به نظرم موضوعات مربوط به کودکان و نوجوانان می‌تواند نوعی وجه مشترک میان فرهنگ‌ها و اقلیم‌های مختلف باشد. دوست داشتم تجربه‌ای در ارتباط با کودکان خارج از اقلیم ایران داشته باشم و از همین‌جا ایده اولیه شکل گرفت. چند سال پیش در کشور عراق تحقیقاتی داشتم و در رفت‌وآمد‌ها و گفت‌و‌گو‌هایی که با کودکان و فعالان این حوزه انجام دادیم، متوجه شدم تولیدات کودک و نوجوان در آنجا بسیار محدود است و بیشتر در حد کار‌های ساده و پلاتویی دنبال می‌شود. همین موضوع باعث شد به این فکر کنیم که کاری مشترک میان ایران و عراق و با حضور کودکان و عوامل دو کشور تولید کنیم. این تجربه برای ما بسیار خوب بود و متوجه شدیم میان کودکان ایران و کودکانی که در آن اقلیم زندگی می‌کنند، قرابت و اشتراک زیادی وجود دارد. حاصل این تجربه، پروژه «نور» شد.
خود داستان «نور» درباره چیست؟
سرآهنگ: «نور» قصه کودکانی است که به سرطان مبتلا هستند و در بیمارستان، در شرایط جسمی و روحی بسیار آسیب‌پذیر قرار دارند، اما روحیه خود را از دست نداده‌اند و تلاش می‌کنند با اراده‌ای قوی به آرزوهایشان برسند. آنها در طول این مسیر با چالش‌ها و موانعی مواجه می‌شوند و در نهایت با کمک کادر درمان بیمارستان و اطرافیانشان تلاش می‌کنند بر این موانع غلبه کنند و به هدف خود برسند. به نظرم برای نوجوان امروز، اراده موضوع بسیار مهمی است. وقتی اراده وجود داشته باشد، انسان تصمیم می‌گیرد کاری را انجام دهد و با پشتکار و تلاش به هدف و آرزویی که دارد برسد. احساس می‌کنم این ویژگی در زندگی امروز نوجوانان اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
برای اینکه فضای این بچه‌ها را درست بشناسید، چقدر درباره زندگی آنها و خانواده‌هایشان تحقیق کردید؟
سرآهنگ: پیش از اینکه وارد تولید شویم، نویسندگان ما درباره این موضوع تحقیق و پژوهش کردند. قبل از هر کاری به سراغ افرادی رفتیم که با این مسئله درگیر بودند و تلاش کردیم شرایط زندگی این کودکان و خانواده‌هایشان را بهتر بشناسیم. خانواده‌ها و کادر درمان تلاش می‌کنند امید و روحیه را در کودکان حفظ کنند. حتی تشویق آنها برای دنبال کردن آرزوهایشان بخشی از این روند است. یکی از بچه‌هایی که درباره‌اش تحقیق کردیم، آرزو داشت بازیگر شود و ما هم او را برای بازی انتخاب کردیم.
تصویری که از بیمارستان در فیلم می‌بینیم چقدر به فضای واقعی این مراکز نزدیک است؟
سرآهنگ: فضای بیمارستان در فیلم الزاماً یک فضای رعب‌آور و ترسناک نیست. بخش مهمی از کار کادر درمان این است که به کودکان امید و روحیه بدهند. در چنین بیمارستان‌هایی امکاناتی برای بازی و نقاشی کودکان در نظر گرفته شده و تلاش می‌شود محیط برای آنها قابل تحمل‌تر باشد.
در انتخاب بازیگران کودک هم سراغ بچه‌هایی رفتید که با فضای واقعی بیمارستان آشنا بودند؟
سرآهنگ: دو شخصیت اصلی ما بازیگر حرفه‌ای بودند و نقش‌های اصلی را ایفا کردند. شخصیت «نور» هم دختری است که با مشکل شدید بینایی مواجه است. در کنار آنها، تلاش کردیم از کودکانی که در بیمارستان حضور داشتند نیز در بخش‌هایی استفاده کنیم و آنها را وارد فضای بازی کنیم. این اتفاق برای ما تجربه خوبی بود و خوشبختانه توانستیم با کمک آنها فضای موردنظر را به فیلم نزدیک کنیم.
کار با بچه‌ها برای شما چه سختی‌هایی داشت؟
سرآهنگ: کار کردن با بچه‌ها هم سخت است و هم لذت‌بخش. بچه‌ها به‌شدت باهوش و زرنگ هستند و گاهی کاری می‌کنند که خود آدم هم غافلگیر می‌شود. ممکن است از آنها یک واکنش مشخص بخواهید، اما واکنش دیگری نشان دهند که حتی بهتر از چیزی باشد که تصور کرده‌اید. آنها بازیگران بزرگسال نیستند و باید با آنها مدارا می‌کردیم. در عین حال، اگر بازیگران کودک درست انتخاب شوند، می‌توانند اتفاق‌های بسیار خوبی در فیلم رقم بزنند. برای من تجربه کار با کودکان در «نور» تجربه‌ای لذت‌بخش بود.
آقای مجیدی، چرا با وجود این همه مخاطب کودک و نوجوان، تولید فیلم در این حوزه سخت است؟
سینمای کودک و نوجوان سینمای مظلومی است و به همین دلیل بسیاری از تهیه‌کنندگان تمایل ندارند وارد این حوزه شوند. در حالی که اگر به گذشته نگاه کنیم، آثار ماندگاری مانند «گلنار» ساخته شد که بخشی از موفقیت‌های آنها به نهاد‌ها بازمی‌گشت. به نظرم امروز با توجه به شرایط سینما، ظهور پلتفرم‌ها و گسترش فضای مجازی، شرایط نسبت به گذشته تغییر کرده است. مخاطب امروز خوراک جدیدتری می‌خواهد و حتی مدت زمان توجه مخاطب نسبت به گذشته تغییر کرده است. بنابراین سیاست‌گذاری در حوزه کودک و نوجوان باید متناسب با این شرایط جدید باشد. باید کارگروه‌های تخصصی تشکیل شود و بررسی شود که چگونه می‌توان رغبت فیلم‌سازان را برای ورود به حوزه کودک و نوجوان افزایش داد. این حوزه نیازمند برنامه‌ریزی و حمایت جدی‌تری است.
جشنواره کودک چه کمکی می‌تواند به سینمای کودک و نوجوان داشته باشد؟
مجیدی: وجود جشنواره‌ای که به شکل اختصاصی به سینمای کودک و نوجوان می‌پردازد، قطعاً برای فیلم‌سازان و کسانی که علاقه‌مند به این حوزه هستند، انگیزه ایجاد می‌کند. وقتی فیلم در جشنواره دیده شود، این اتفاق می‌تواند برای اکران و سایر مسائل مربوط به اثر هم مثمرثمر باشد. به نظرم همین که چراغ جشنواره فیلم کودک و نوجوان روشن است، اتفاق خوبی است و می‌تواند به تولید آثار این حوزه کمک کند. البته یک نقد هم وجود دارد و آن اینکه نباید تولید فیلم‌ها را به دقیقه نود موکول کنیم. گاهی تعدادی پروژه در فاصله کوتاهی تا جشنواره تولید می‌شوند. بهتر است قصه‌ها و پروژه‌ها در طول سال شناسایی و روی آنها کار شود تا آثار با فرصت و فراغ بال بیشتری تولید شوند.
حضور «نور» در جشنواره فیلم کودک برای شما چه اهمیتی داشت؟
سرآهنگ: من هم خوشحالم که «نور» در جشنواره فیلم کودک و نوجوان پذیرفته شد. همیشه دوست داشتم فیلمی داشته باشم که در این جشنواره حضور پیدا کند و لطف خدا شامل حال ما شد که با «نور» در جشنواره حاضر باشیم. به نظرم کار کردن برای نوجوان، به‌خصوص نوجوان امروز، یکی از سخت‌ترین کارهاست. نوجوانان آینده‌ساز هستند و یک فیلم می‌تواند روی مسیر زندگی یک نفر تأثیر بگذارد و به او انگیزه بدهد. این فیلم می‌تواند اجتماعی، ورزشی یا علمی باشد؛ مهم این است که بتواند مسیری را به نوجوان نشان دهد که او را به سمت رشد و موفقیت هدایت کند.
در نهایت، چقدر امیدوارید «نور» نگاه مخاطب را به کودکان مبتلا به سرطان تغییر دهد؟
سرآهنگ: سرطان بیماری‌ای است که ممکن است هر کسی را درگیر کند و متأسفانه همیشه قابل پیش‌بینی نیست. گاهی در سنین پایین تشخیص داده می‌شود و گاهی در نوجوانی، جوانی یا بزرگسالی. بخشی از این بیماری قابل درمان است و بخش دیگری از مسیر به شرایط روحی بیمار و حمایت خانواده برمی‌گردد. خانواده می‌تواند با روحیه‌ای که به بیمار می‌دهد، به ادامه زندگی او کمک کند. امیدوارم خداوند همه بیماران را شفا دهد. در فیلم تلاش کردیم بخشی از آرزو‌های این کودکان را هم نشان دهیم. آرزو‌هایی که گاهی بسیار ساده، اما عمیق و دوست‌داشتنی هستند. امیدوارم کودکان و نوجوانان فیلم را ببینند و بتوانند با شخصیت‌ها ارتباط برقرار کنند.
مجیدی: یکی از دغدغه‌های اصلی ما در ساخت این فیلم، امید و اراده این بچه‌ها بود. وقتی درباره کودکان بیمار صحبت می‌کنیم، نباید فقط بیماری و رنج آنها را ببینیم. این بچه‌ها آرزو دارند، آینده را تصور می‌کنند و برای زندگی‌شان تلاش می‌کنند. خانواده‌ها هم شرایط بسیار سختی دارند. پدر و مادری که فرزندشان درگیر شیمی‌درمانی و بستری شدن در بیمارستان است، فشار روحی زیادی را تحمل می‌کنند. بنابراین هم باید به خود کودکان و هم به خانواده‌های آنها توجه کرد.
آینده سینمای کودک و نوجوان را چطور می‌بینید؟
مجیدی: امیدوارم شرایطی ایجاد شود که بتوانیم پروژه‌های بیشتری در این زمینه تولید کنیم. وجود جشنواره تخصصی برای کودکان و نوجوانان یکی از انگیزه‌هایی است که می‌تواند به فیلم‌سازان کمک کند. اگر حمایت و سیاست‌گذاری درست وجود داشته باشد و قصه‌های خوب از مدت‌ها قبل شناسایی و برای تولید آنها برنامه‌ریزی شود، می‌توان امیدوار بود که آثار ماندگارتری در این حوزه تولید شود.
سرآهنگ: من هم معتقدم اگر بتوانیم کودک و نوجوان امروز را درست بشناسیم، می‌توانیم آثار مؤثرتری برای آنها بسازیم. این بچه‌ها آینده‌ساز هستند و فیلم می‌تواند روی نگاه و مسیر زندگی آنها تأثیر بگذارد. در «نور» تلاش کردیم درباره امید، اراده و تلاش صحبت کنیم و امیدوارم مخاطبان، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، با فیلم ارتباط برقرار کنند.
