نگاهي گذرا به كلانشهر تهران حاكي از مشكلات عديدهاي همچون آلودگي هوا، ترافيك، ناكافي بودن سيستم حملونقل عمومي، آلودگي صوتي وصدها مشكل ديگر است كه شهروندان با آن مدارا ميكنند، به گونهاي كه به كلكسيوني از معضلات تبديل شده است، اما در چند سال اخير به فراخور رشد جمعيت ساكن و شناور و از سويي ديگر توليد انبوه خودرو، معضل ديگري با عنوان كمبود پاركينگ بر اين شهر نيز تحميل شده است، چنانچه حاشيه خيابانها و كوچههاي اصلي تردد ماهيتي ديگر گرفته و به محل پارك خودروها تبديل شده است... بيشمار هستند شهرونداني كه در گريز از مشكلات استفاده از حملونقل عمومي به خودروي شخصي روي ميآورند و براي انجام امور روزمره در خيابانهاي اصلي و فرعي شهر ساعتها در جستوجوي شش متر جاي پارك زمان صرف ميكنند. مشكل كمبود پاركينگ در تهران مربوط به ديروز و امروز نيست و شهروندان تهراني سالهاي سال است كه آن را تحمل ميكنند و گاه براي جبران آن به رفتارهاي غلط تن ميدهند. توقف در ايستگاههاي اتوبوس و تاكسي، اطراف ميادين، نزديك پلها، تقاطعها و حاشيه بزرگراهها از جمله رفتارهاي غلط ترافيكي است كه زاييده كمبود پاركينگ است كه در هرگوشه از سطح شهر تهران به وضوح قابل مشاهده است.
يكسوم از معابر در اشغال خودروها
كمبود فضاي پارك خودرو قصه پر ماجرايي است كه گريبان شهر و شهروندان را گرفته است چنانچه حاشيه بسياري از خيابانها و كوچههاي شهر خصوصاً هسته مركزي كه با بيشترين تردد مواجه است به اشغال و تصرف روزانه صدها هزاردستگاه خودرو درميآيد، به گونهاي كه طبق گفته سيدجعفر تشكريهاشمي، معاون حملونقل و ترافيك شهرداري تهران روزانه بيش از يك ميليون خودرو در معابر شهري پايتخت پارك ميشود، اين وضعيت در حالي است كه معابر نه تنها طي روز بلكه شبها نيز در تصرف و اشغال خودروهاي درحال پارك هستند. در حالي كه در شرايط مطلوب و متناسب با استانداردهاي بينالمللي شهرسازي و ترافيكي ظرفيت پارك حاشيهاي در سطح سوارهرو تنها بايد ۳۰ درصد از كل تقاضاي پارك را به خود اختصاص دهد، در برخي از خيابانهاي تهران اين امر به صورت وارونه است. برخي از كارشناسان، توليد و ورود بيرويه خودرو و تعدادي نيز بيتوجهي به اهميت پاركينگ در شهرسازي را از دلايل بروز چنين مشكلي ميدانند، اما به نظر ميآيد نبود جاي مناسب براي پارك خودروها ناشي از يك معضل ساختاري است. به عقيده يك كارشناس شهري در كشورهاي پيشرفته قبل از آنكه خودرو وارد چرخه توليد و استفاده شود ابتدا سرانه فضاي خيابانها و جادهها و پاركينگ تعريف و آماده ميشود حتي سازندگان مسكن مجبورند براي هر واحد آپارتمان دو واحد پاركينگ يا بيشتر پيشبيني كنند، اين در حالي است كه در تهران اغلب ساختمانها فاقد پاركينگ كافي براي ساكنان آن هستند در چنين شرايطي گرايش خانوادهها به خريد دوياچند خودرو، مشكل پارك در حاشيه خيابانها و افزايش ترافيك را هر روز بيشتر ميكند.
پاركينگهاي عمومي، پاسخگوي ۳۰ هزار خودرو
به گفته مسئولان شهري روزانه بيش از سه ميليون دستگاه خودرو در تهران تردد ميكنند كه درطول ساعات مختلف شبانهروز نياز به جاي پارك دارند كه متأسفانه ظرفيتهاي موجود در سطح شهر پاسخگوي اين تعداد نيست. كمبود پاركينگ به اندازهاي است كه خسرو دانشجو، سخنگوي شوراي شهر تهران نيز با تأييد وجود چنين مشكلي اعلام كرده كه شوراي شهر تهران همواره مسئله گسترش پاركينگ به ويژه پاركينگ عمومي را به شهرداري تهران گوشزد كرده است.
در حالي كه پاركينگهاي عمومي از جمله فضاهاي مورد نياز شهري به شمار ميرود، معاون ترافيك شهرداري تهران چندي پيش ظرفيت فعلي پاركينگهاي عمومي موجود در سطح تهران را ۳۰هزار خودرو عنوان كرد و از ۸۰ پاركينگ عمومي درحال احداث خبر داد، البته وي معتقد است كه مشكل فضاي پارك خودرو در شهر تهران با احداث پاركينگ عمومي حل نميشود و همواره بايد نسبت به تأمين پاركينگ كافي در واحدهاي مسكوني و مراكز تجاري و اداري اقدام كرد. براساس آمار اعلام شده در سال گذشته بيش از يك ميليون ۶۰۰ هزار خودرو در كشور توليد شده كه به طور معمول ۴۰ درصد از خودروهاي توليدي در تهران شمارهگذاري ميشوند كه اين تعداد خودرو حجم قابل توجهي از فضاي معابر را براي پارك خود اشغال ميكنند و با افزايش اين تعدادخودرو كه زيرساختهاي مناسبي براي آن فراهم نشده است، بيشك چنين مشكلاتي را شاهد خواهيم بود.
كسري ۵۲۳ هزار پارك در تهران
مسئولان شهري تعداد كل فضاهاي پاركينگ تهران را در حال حاضر ۹۷۲ هزار اعلام كردهاند كه بر همين اساس شهر تهران با مشكل ۵۲۳ هزار كسري پاركينگ مواجه است. اهميت مشكل پاركينگ در پايتخت در حدي است كه شهرداري تهران با پيشبيني راهكارهاي متعددي برنامههايي را دراين زمينه در دست اجرا دارد. اعطاي تسهيلات براي مشاركت بخش خصوصي در احداث پاركينگهاي عمومي، همچنين ارائه لايحه جامع پاركينگها و توفقگاههاي شهر تهران به شوراي شهر مؤيد توجه شهرداري به اين موضوع فراموش شده در سالهاي گذشته است.
بستههاي تشويقي براي احداث پاركينگ
در حالي كه احداث پاركينگهاي عمومي و طبقاتي يكي از راهكارهاي مهم و تأثيرگذار درحل مشكل كمبود پارك خودروهاست، اما با توجه به افزايش نرخ زمين در شهر تهران و مشكلات تملك املاك موجب شده است تا مديران شهري دست به دامن بهرهگيري از مشاركت بخش خصوصي شوند. چنانچه معاون حمل ونقل و ترافيك شهرداري تهران در تأييد اين موضوع گفته است:هزينه ساخت پاركينگ طبقاتي امروز اگر به طور ميانگين قيمت هر متر زمين را دوميليون تومان حساب كنيم براي هر واحد بالغ بر ۳۰ ميليون تومان ميشود و در چنين شرايطي طبيعي است تا قوانين الزامآور نبوده و امكانات تشويقي فراهم نشود، شاهد حل مشكلات موجود نخواهيم بود.
تشكريهاشمي معتقد است: بايد امكان سرمايهگذاري بيشتر سرمايهگذاران فراهم شود و با توجه به اينكه در واحدهاي مسكوني معمولاً ارتفاع پاركينگ دو متر و ۲۰ سانت تا دو متر و ۴۰ سانت است، اگر ما بتوانيم در طبقات منفي اين ارتفاع را به سه متر افزايش دهيم امكان استفاده از پاركينگهاي خاصي به وجود ميآيد كه به اين وسيله در سطح اشغال ثابت ميتوانيم ظرفيت را افزايش دهيم. معاون شهرسازي و معماري شهرداري تهران نيز در همين باره چندي پيش از اعطاي تسهيلات به سرمايهگذاري احداث پاركينگ سخن گفته و صدور سند مالكيت و قابليت فروش پاركينگ را بخشي از اين تسهيلات عنوان كرده است.
به گفته وي، اين تسهيلات تا حدودي توجه سرمايهگذاران را جلب كرده است، اما شهرداري به اين امر بسنده نكرده و درصدد پيشبيني تسهيلات ديگري براي ترغيب و تشويق سرمايهگذاري است تا بتواند بدين شكل بخشي از نياز پاركينگ شهر را تأمين كند.
روزانه ۴ تا ۵ ميليون ليتر سوخت
براي پيداكردن پارك هدر ميرود
براساس آمارهاي ارائه شده روزانه بيش از ۵۰۰ هزار خودرو براي پيداكردن جاي پارك مناسب بين ۱۵ تا ۳۵ دقيقه وقت صرف ميكنند، اما اين مسئله تنها به اتلاف زمان خلاصه نميشود. طبق تحقيقات به عمل آمده در سازمان و بهينهسازي مصرف سوخت در هر نيم ساعت زمان براي يافتن جاي پارك مناسب حداقل ۲۲۵ هزار ليتر بنزين هدر ميرود و روزانه حدود چهار تا پنج ميليون ليتر از سوخت كشور صرف پيداكردن جاي پارك ميشود و به اين ترتيب همين ترددهاي غيرمهم براي يافتن جاي پارك روزانه ثروتي برابر با قيمتهاي يارانهاي و يك ميليارد و ۶۰۰ ميليون تومان به قيمتهاي غيريارانهاي را هدر ميدهد كه با اين اعتبار ميتوان روزانه چند پاركينگ احداث كرد. اهميت سرمايهگذاري براي ساخت پاركينگ از آن رو است كه اگر تدبيري در اين بخش انديشيده نشود ترافيك تهران تا دو سال آينده قفل خواهد شد، اگرچه اظهارات مطرح شده مؤيد آن است كه شهرداري اهميت وجود پاركينگ را دريافته و براي آن برنامههايي در دست اجرا دارد، اما به نظر ميرسد بايد در اين زمينه گامهاي سريعتر و جديتري برداشته شود.
نماي نزديك
كمبود فضاي پاركها در تهران سبب شده است تا رانندگان اتومبيلهاي خود را در معابر و كوچهها پارك كنند، اين در حالي است كه در برخي از خيابانهاي پررفت و آمد و داراي مراكز تجاري و اداري مهم، سطح خيابان خطكشي شده و افرادي تحت عنوان پاركبان، به ازاي مدتزمان توقف خودرو در اين فضاها از صاحب اتومبيلها پول دريافت ميكنند.
به واقع ميتوان گفت با كمبود فضاي پاركينگهاي عمومي در سطح شهر تهران كه بسيار مشهود است، اين شركتهاي پاركبان رونق بسياري پيدا كرده است.
پاركبانها حتي در معابر منتهي به مراكز درماني حضور يافته و از مراجعان به اين مراكز پول دريافت ميكنند تا پارك اتومبيلها را ساماندهي كنند و امكان استفاده از فضاهاي موجود را براي اتومبيلهاي ديگر نيز فراهم سازند.
اينكه اين افراد با لباسهاي فرم، قبض به دست و نيز كارت شناسايي در اين معابر حضور دارند، از بسياري جهات مثبت ارزيابي ميشود ولي عدهاي از اين افراد از فرصت استفاده كرده و نه تنها قبض صادر نميكنند بلكه حتي پول فضاي پارك را زودتر دريافت ميكنند كه اين امر مشكلات بسياري را براي رانندگان به وجود ميآورد، چراكه گاه مدتزمان اينكه يك راننده بخواهد كار خود را به اتمام برساند كمتر از مبلغي ميشود كه پول پرداخت كرده است.
همچنين گاه مشاهده ميشود كه پاركبانها در نبود صاحبان اتومبيلهاي پارك شده براي اينكه اتومبيل بيشتري در اين مكانها جاي دهند، به رانندگان ميگويند كه اتومبيلها را نزديك به يكديگر پارك كنند كه اين موضوع سبب ميشود تا برخورد ميان اتومبيلها در موقع خارج شدن از فضاهاي پارك به وجود آيد.
جمعآوري تابلوهاي پاركو متر فراموش شده است
متأسفانه در برخي از معابر و خيابانهاي شهر تهران تابلوهايي وجود دارد كه روي آنها زمان و روزهاي مجاز پارك نوشته شده است كه به دليل نبود دستگاههاي صادركننده قبض عملاً اين تابلوها بيفايده و بلااستفاده در معابر نصب شدهاند و لازم است تا شهرداري نسبت به جمعآوري اين تابلوها و ساماندهي فضاي پاركهاي حاشيه خيابانها اقدام لازم را به عمل بياورد.
استفاده از فضاي عمومي براي پاركينگ اختصاصي ممنوع
از سوي ديگر با وجود ممنوع بودن استفاده از فضاهاي عمومي حاشيه خيابانها باز هم برخي مراكز دولتي، اداري و تجاري اقدام به گذاشتن علائم و كشيدن طناب كرده و فضاهاي موجود در اين مكانها را به اشغال خود درآوردهاند كه اين امر تجاوز به حريم عمومي به حساب ميآيد و لازم است تا برخورد شديدتري با اين دستگاهها صورت بپذيرد.
پارك اتومبيل در پيادهرو
بيتوجهي به قوانين راهنمايي و رانندگي سبب شده است تا عدهاي از رانندگان به دليل نبود فضاي پارك، اتومبيلهاي خود را در پيادهروها پارك كنند. توقف اتومبيلها در پيادهروها يا جلوي پلهاي عابر پياده يا مخازن جمعآوري زباله و همچنين مقابل در پاركينگ منازل و مجتمعهاي مسكوني مشكلات زيادي براي عابران پياده و افراد ساكن در اين مكانها به وجود ميآورد كه در برخي موارد حتي جان عابران پياده را در خطر قرار داده است.
شهر در خدمت خودروها
متأسفانه گاه شهرداري با پوشاندن روي جويهاي آب و عريض كردن خيابان، فضاهاي پارك اتومبيلها را افزايش ميدهد كه اين اقدام هرچند در برخي موارد لازم و ضروري است، اما در بسياري از موارد مشكلات و معضلات بسياري نيز به همراه دارد، چرا اتومبيلها به سطح پياده نزديك ميشود و گاه بخشي از اتومبيل در حريم پيادهرو كه پارك ميشود، فضاي عبوري را براي عابران پياده تنگ ميكند.
اگر شهرداري نيز اعتقاد دارد كه شهر تهران به پاركينگ بزرگ شهري تبديل نشود بايد علاوه بر اقدامات حمايتي از سرمايهگذاران براي ساخت پاركينگ در طرح جامع و تفصيلي نيز به اين مهم توجه ويژهاي صورت دهد تا مشكلات و معضلات كمبود و نبود پاركينگ طي سالهاي آينده تا حدودي رفع شود.
از سوي ديگر گسترش فرهنگ رانندگي و به خصوص فرهنگ توقف و استفاده از پاركينگ نيز بايد به صورت مستمر مورد توجه مسئولان قرار گيرد تا شهروندان و رانندگان بدانند هر كدام حق و حقوقي دارند كه اگر رعايت نشود، بر بار مشكلات اين بخش افزوده خواهد شد.
