هادی غلامحسینی | بیشک باید از سال 89 به عنوان طلاییترین سال بازار سرمایه نام برد؛ چرا که این بازار در طول عمر44ساله خود، سالی را به پرباری این سال تجربه نکرده بود. ابتدای سال گذشته هیچکس فکرش را نیز نمیکرد که در این سال شاخص کل بازارسهام بتواند با وجود اجرای قانون هدفمند کردن یارانهها، رکود حاکم بر اقتصاد جهان و همچنین تحریمهای یکجانبه اعمال شده از سوی کشورهای غربی، رشد 10هزار واحدی را از خود به نمایش گذارد. معاملات سال 89 شاخص روند رو به رشد خود را همانند سال88 ادامه داد به طوری که در جریان معاملات یکساله اخیرشاخص کل توانست خود را از عدد 12 هزار به عدد 22هزار واحد برساند و در این مدت نه تنها رؤیای ارزش بورس 100 هزار میلیارد تومانی را به واقعیت بدل کند بلکه از این رقم نیز عبور کند و در رقم بالاتری قرارگیرد. شاخص در فصل بهاربهرغم پیشبینی کارشناسان بازار سرمایه شاخص کل از ابتدای سال گذشته کار خود را با تلاش و جدیت تمام آغاز کرد به طوری که در ابتدای سومین هفته از سال 89، شاخص با ثبت رکورد 13هزار واحد تالار را بهاری کرد و پس از گذشت بیش از پنج سال، تجربه روزهای خوش شاخص 13 هزار واحدی را برای سهامدارانش زنده کرد. زیرا بیشترین رقم ثبت شده برای شاخص در تاریخ بازار سرمایه مربوط به 14 مردادماه سال 83 بود که در آن روز شاخص قله 13 هزار و 882 واحد را فتح کرد، اما پس از آن شاخص دیگر نتوانست حتی خواب قدم زدن در چنین محدودهای را ببیند.اما از حال و روز شاخص در فصل بهار پیدا بود که این متغیر رؤیای فتح قله 14هزار واحدی را در سر میپروراند زیرا در این مدت چندین بار به این محدوده نزدیک شد که در نهایت درتاریخ 30 فروردین ماه سال 89 با مشاهده کردن افزایش قیمتهای جهانی فلزات اساسی، فولاد، طلا و نفت شرایط را جهت رشد مجدد مثبت ارزیابی کرد و با یک جهش 119 واحدی توانست برای نخستین بار در عمر 43 بورس ایران قله 14هزار واحد را در شرایطی فتح کند که تقریباً تمام بورسهای جهان با افت مداوم شاخص روبهرو بودند و همین شد که جزو شاگرد اولهای جهان هم شد. این در حالی بود که برخی از کارشناسان بازار از شکلگیری حباب شاخص و قیمت سهام تعدادی از شرکتها در فرودین ماه ابراز نگرانی کردند و رشد قیمت سهام برخی شرکتها را غیر طبیعی دانستند که این موضوع موجب شد تا سهامداران با چشمانی باز و محتاطانهتر اقدام به معامله کنند.
شاخص در فصل تابستاناما با وجود نگرانی برخی از کارشناسان خللی در ادامه دادن روند رو به رشد بازار در فصل تابستان ایجاد نشد نشد شاخص کل به خوبی میدانست به دلیل نزدیک شدن به روزهای برگزاری مجامع و تقسیم سود شرکتها هرلحظه برتعداد تازهواردان به بازار سهام افزوده خواهد شد که بررسیها هم حکایت از این واقعیت داشت زیرا آمارمنتشر شده کدهای معاملاتی جدید در این مدت بسیار افزایش یافت از این رو شاخص در ساعات اولیه معاملات درتاریخ 23تیرماه و دقیقاً پس از گذشت 57 روز از رکورد قبلی خود، به دنیای جدید و رویایی 15 هزار واحد قدم گذاشت. البته بازار سرمایه هیچ گاه نباید فراموش کند که دیدن این تصویر زیبا را مدیون سازمان خصوصیسازی به جهت جریان واگذاری بلوک 18درصدی دو قلوهای خودروساز میباشد چرا که خریداران سهام این دو شرکت به طمع دریافت سود تقسیمی در مجمع عمومی صفهای سنگین و طولانی را در این مدت تشکیل دادند به طوری که طبق گزارشهای اعلام شده بین 30 تا 40 درصد معاملات صورت گرفته در آن روزها به معامله سهام این دو شرکت اختصاص داشت. همچنین تقسیم سود در مجامع شرکتهایی چون فولاد مبارکه پارسیان و معادن و فلزات از دیگر مواردی بود که تاثیر مثبتی برثبت رکورد جدید از سوی شاخص داشت. با این اوصاف بازدهی سرمایهگذاری در بازار از ابتدای سال تا تاریخ ثبت این رکورد به 6/19 درصد رسید تا مشخص شود سرمایهگذاران حقوقی و حقیقی و پرریسک بازار سهام در مقابل بازدهی سالانه 15 درصدی اوراق مشارکت و 17 درصدی سپرده بانکی، چقدر از شرایط بهتری برخوردار شدهاند. از همین رو با انتشار آمار دقیق میانگین بازدهی بازار سرمایه پیش میشد تا از این پس سرمایهگذاران به جهت بهرهمندی از این میزان بازدهی، حتماً سری به تالارشیشهای بزنند.
رکورد 16 هزار واحدی و موفقیت بورس در دل تحریمهابرپایه این گزارش باگذشت کمتر از یک ماه از رکود 15هزار واحد شاخص کل در تاریخ 12مرداد ماه این متغییر مجدداً هوس شگفتیآفرینی به سرش زد و به پشتوانه مواردی چون سودتقسیمی در مجامع، بازگشایی نمادهای لیدر بازار وورود سهامداران تازه وارد به تالارشیشه ای ضمن افزایش ارزش بورس به میزان 76هزارمیلیارد تومان رکورد 16هزار واحدرا به ثبت رسانید.فتح قله جدید 16هزا واحد را شایدبتوان یکی از شیرین ترین موفقیتهای تاریخ بورس به شمارآورد که بیش از آنکه این موفقیت کام سهامداران را شیرین کند کام مسئولان را شیرین کرد چرا که دماسنج اقتصاد کشور به جهانیان نشان داد که با وجود تحریمهای یک جانبه اعمال شده از سوی کشورهای غربی نیز توان فتح قلههای جدید را وجود داردوحنای تحریم دیگر رنگ انچنانی برای اقتصاد کشور ندارد.به نظر میرسد افزایش شاخصهای منتخب بازار سرمایه ایران در این مقطع از زمان بود که مورد توجه فدراسیون بورسهای جهانی وهمچنین رسانههای مطرح دنیا قرار گرفت. زیرا درست در این زمان شبکه بیبیسی عربی در گزارشی اقتصادی ضمن بررسی شرایط اقتصادی ایران پس از اقدام یکجانبه اتحادیه اروپا در تشدید تحریمها علیه ایران، تأکید کرد که بهرغم این شرایط بورس تهران در سال گذشته افزایش 60 درصدی را در شاخصهایش تجربه کرده است. براین اساس شاخص بورس از ابتدای سال تا این مقطع زمانی بارشد سههزار و 541 واحدی بازدهی 2/28درصدی را نیز متوجه سرمایهگذاران این بازارکرد. همچنین شاخص در روز 27 مردادماه 89 با افزایش 101 واحدی بعد از انتظار دوهفتهای رکورد 17هزار را نیز به ثبت رسانید از سویی هم یک رکورد به کارنامه رکوردهای خود بیفزاید و از سوی دیگر میانگین بازدهی سرمایهگذاری در بازار سهام را به عدد 6/35 درصد برساند. جنب و جوش شاخص کل بورس در نیمه اول سال گذشته تا جایی ادامه یافت که روز شنبه 13 شهریور 1389 از مرز روانی 18 هزار واحد گذشت تا در نیمه اول سال بازدهی 48 درصدی را برای سهامداران به ارمغان آورد.
وجه تمایز بازار امسال چه بود؟هرساله به دلیل قرار گرفتن فصل مجامع در ماههای یایانی نیمه اول سال، بورس اوراق بهاداردر نیمه نخست سال از رونق قابل توجهی برخورداراست از این رو رشد 6هزار واحدی شاخص درنیمه اول سال محتمل بود اما آنچه که بازار سرمایه 89 را نسبت به سالهای پیشین متمایز که مربوط به روند حرکتی بازار در نیمه دوم سال 89 پس از به پایان رسیدن فصل مجامع پیش بینی فرا رسیدن دوره استراحت شاخصهای بازار چندان سخت نبود زیرا هرساله تالار شیشه ای همزمان باسپری شدن فصل مجامع و فرا رسیدن فصل پاییز ترجیح میدهد جهت آمادگی و تجدید قوا برای سپری کردن فصل سرد زمستان اندکی از فعالیتی خود بکاهد. علاوه براین موضوع شوک منفی ناشی ازبه تاخیر انداختن پی درپی قانون هدفمندکردن یارانهها موجب محتاطانه عمل کردن سهامداران وکاهش حجم معاملات در این فصل شداز همین رو شاخص کل ترجیح داد تا به طور کل بیشتر فصل پاییز را درمحدوده 18هزارواحد اردو بزند.البته قد علم کردن بازار ارز در فصل پاییز به دلیل نوسان قیمتی ایجاد شده موجب شد تا حداقل در ماههای ابتدایی فصل پاییز فکر فتح قله جدید به ذهن شاخص کل بازار سرمایه خطور نکند زیرا همین عامل موجب شد میزان قابل توجهی از نقدینگی بازار سهام یه مقصد بازار ارز از این بازار خروج کند. اما برخلاف آنچه که انتظار میرفت، شبیخون اجرای هدفمندکردن یارانه درپایان آذرماه موجب شد تا نه تنها تالار شیشهای شاهد برودت و سرمای هوا در زمستان نیاشد بلکه چنان گرمایی تالار را احاطه کند که شاخص در اولین ماه ابتدایی فصل زمستان یعنی دی ماه دورکورد پی در پی 19و20هزار واحد را درکارنامه رکوردهای خود به ثبت رساند.نکته تأملبرانگیز در مورد دو رکورد مذکور این بود که برخلاف آنچه که کارشناسان انتظار داشتند اجرای قانون هدفمندکردن یارانهها در این مقطع زمانی نه تنها اثرات منفی برای بازار سرمایه به همراه نداشت بلکه موجب شد تا شاخص تنها با فاصله دوهفته از اجرای این طرح بزرگ ملی جهش خودرا جهت فتح قله جدید آغاز کند.این در حالی بود که ازسرعت حرکت شاخص در ماه ابتدایی زمستا ن به سادگی میشد حدس زد که اگر قرار باشد شاخص کارچندانی را در دومین ماه فصل زمستان یعنی بهمن ماه انجام ندهد حتما یک رکود را از خود به جای خواهد گذاشت و اتفاقا اینگونه هم شد زیرا شاخص درجریان معاملات روز سه شنبه دوازدهم بهمن ماه 1389، توانست با تمام وجود رقم 21 هزارواحد را در آغوش گیرد و یک رکورد تاریخی دیگر از خود به نمایش گذارد. اما هنرنمایی شاخص کل تالار شیشهای در ماه پیروزی انقلاب اسلامی به فتح 21هزار واحد نیز ختم نشد چرا که درجریان معاملات 23بهمن ماه شاخص توانست پرچم فتح را در قله 22هزار واحد نصب کند و با این رکورد جدید ارزش بازار سهام نیز به یک میلیارد و 39 میلیون و 616 هزار ریال رسد.به طورکل بازار سرمایه در سال 89 محلی بود جهت جولان دادن افراد خوشبین نسبت به افزایش قیمت سهام که این افراد در میان اهالی تالارشیشهای به (گاوها) معروفند زیرا افرادی که با این دیدگاه اقدام به معامله کردند اغلب سودخوبی را متوجه جیبشان کردند زیرا طبق گزارشهای اعلام شده روند کلی قیمت سهامهای موجود در بازار طی سال گذشته از یک رشد نسبتا قابل توجه برخوردار بود و در مقابل افراد بدبین نسبت به رشد قیمت سهام که اهالی تالارشیشهای آنها را بانام (خرسها ) میشناسند به دلیل احتیاط بیش از حد در انجام معاملات نتوانستند آنطورکه خوش بینها سود کردند سودی را متوجه کیسههای خود کنند زیرا این گروه معتقد بودند که بازار دچار یک حبای قیمتی شده است که هر لحظه امکان دارد منفجر شو د و شاخصهای بازار در اثر این انفجار ریزش چشمگیری را به نمایش گذارند. اما آیا واقعاً این رشد چشمگیر و تاریخی حبابی نبود؟
رشد شاخص حبابی نبودمدیرعامل شرکت بورس اوراق بهادار درگفتوگو با «جوان» رشد متداوم شاخص بورس را در سال 89 ناشی از تشدید رکود بازارهای رقیب و سنتی چون بازار مسکن، روی خوش نشان دادن اجرای قانون هدفمندکردن یارانهها به بازار، کاهش سود سپردهگذاری، تزریق نقدینگی جدید، بی اثر بودن تحریمها، عرضههای اولیه صورت گرفته از سوی سازمان خصوصی سازیی، تقسیم سود مناسب اغلب شرکتها در مجامع سالانه، رشد قیمتهای جهانی محصولات در مقاطعی از زمان و بهبود وضعیت عمومی بازار سهام عنوان کرد و افزود: به طورکل سال 89سال بسیارحوبی برای بازار سهام بود زیرا بررسیها بیانگر آن است در این سال بازار از نظرشاخص، ارزش، حجم معاملات، تعداد معاملات، تعداد کدهای معاملاتی ایجاد شده از رشد قابل ملاحظهای برخورداربوده است.دکتر حسن قالیباف اصل در ادامه از ادبیات خاص بازار سرمایه در خصوص پدیده حباب در روند قیمتهای بورسی سخن گفت و یاد آور شد: زمانی که عملکرد خوبی در بورسی وجود نداشته باشد معامله گران در اصل با حباب قیمتها و متورم شدن قیمت سهام شرکتهای بورسی مواجه می شوند و این در حالی است که طی سالجاری بازار از رونق و رشد حجم معاملات منطقی و معقولی برخوردار بود از این گذشته افزایش نظارت در بورس موجب شده تا از شائبه به وجودآمدن حبا ب نیز جلوگیری شود چه رسد به آنکه قرار باشد حباب قیمیت در بازار شکل گیرد. وی تصریح کرد: حجم معاملات، دفعات معاملات و نقدشوندگی بازار در سال جاری حکایت از رشد منطقی در سال جاری داشته و همه اینها دلیلی است بر اینکه عملکرد بازار از شرایط طبیعی و مناسب برخوردار بوده است. وی در پاسخ به این سؤال که پیشبینی شما از بازار سرمایه در سال 90 چگونه است اظهارداشت: معمولاً پیشبینی در بازاری که درآن ریسک حرف اول را میزند بسیار سخت است اما به جرات میتوان پیشبینی کرد که در سال آتی حجم معاملات قطع به یقین افزایش یابد.
آیا روند صعودی شاخص در سال 90 تداوم دارد؟علینقی خاموشی کارشناس بازار سرمایه در پاسخ به این سؤال جوان که روند حرکتی بازار سهام در سال 90چگونه خواهد بود اظهار داشت: به نظر میرسد به دلیل قرار گرفتن فصل مجامع و تقسیم سود در نیمه اول سال روند رو به رشد بازار سرمایه حداقل تا شش ماهه اول سال 90 همچنان ادامه یابد البته شدت و ضعف روند روبه رشد این حرکت تا حد زیادی به نحوه حمایت دولت از صنایع حاضر در بورس که درجریان اجرای قانون هدفمندی یارانهها و اصلاح قیمت انرژی با پدیده رشد هزینهها مواجه شدند، بستگی داد چرا که اغلب این صنایع به دلیل آنکه نتوانستند هزینههای افزایش یافته از محل اصلاح قیمت انرژی رادر قیمت نهایی کالا منظور کنند از این رو مجبور به تقسیم این هزینهها در هزینههای دیگر واقع در صورتهای مالی شدند که این امر میتواند تا حد زیادی تحقق سود پیشبینی شده را از سوی شرکتها با چالش روبهرو کند و موجب بیاعتمادی سهامداران به بورس در اثر مشاهده کاهش میانگین بازدهی این بازار شود.وی در ادامه با اشاره به اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی در کشور اظهارداشت: واگذاری شرکتهای دولتی از طریق بازار بورس اوراق بهادار تا حد زیادی میتواند متضمن طی کردن روند رو به رشد بازار سرمایه در سال جاری باشد چرا که شواهد حاکی از آنست که بازار سهام تشنه پذیرایی از این شرکتها است از سوی دیگر تدوین بودجه 90با نگاه عمرانی واجرای منطبق باهمین دیدگاه، نوید بخش این مطلب است که سال 90سرنوشت خوبی درانتظارشرکتها ی موجوددربازارسهام به ویژه شرکتهایی که باامر تولید به نوعی در ارتباطند خواهد بود. اما وی در پاسخ به این سؤال که چه عواملی میتواند موجب تغییر روند بورس در سال آتی گردد تصریح کرد: تنها 2 عامل می تواند مسیر فعلی بازار سرمایه را تغییر دهد عامل اول رشد بازار مسکن است که در اینصورت اگر در سال آینده بازار مسکن رونق سابق خود را تجربه نماید بخش عمده ای از نقدینگی بورس روانه این بازارخواهد شد.ازسوی دیگر حوادث غیر مترقبه بخصوص حوادث غیراقتصادی داخلی وخارجی به ویژه منطقه خاورمیانه میتواند روند بورس را تحت تأثیر قرار دهد که البته احتمال وقوع این عامل در مقایسه با احتمال رونق بازار مسکن بسیار کمتر است.در این میان اگرچه اغلب کارشناسان به دلیل رشد 10هزار واحدی شاخص کل وافزایش بیش از 100هزار میلیاردی ارزش بازار، عملکرد بازارسرمایه را در سال 89مثبت ارزیابی میکنند ولی هستند در میان این دسته از کارشناسان اشخاصی که انتظارداشتند شاخص کل بازار سرمایه بتواند در صورت درست عمل کردن سازمان خصوصی سازی درامر واگذاریها در محدودههای بالاتری قرار بگیرد. در همین باره نماینده کمیسیون اقتصادی مجلس شوای اسلامی محمدرضا خباز در گفتوگو با «جوان» اظهارداشت: اگر سازمان خصوصی سازی واگذاری شرکتهای دولتی رادرسال 89 طبق جدول زمانبندی شده واگذاریها وبرنامه اعلامی از طریق بازار بورس دنبال میکرد بی شک شاخص کل بازار سرمایه قابلیت پیشرفت به تا محدوده 40 هزار واحد را داشت. وی افزود: متأسفانه آنطورکه انتظار میرفت شرکتهای دولتی زیادی در سال 89 از طریق بورس اوراق بهادار به فروش نرفت که به نظر میرسد تغییر مدیریت سازمان خصوصیسازی در نیمه اول سال در این مقوله بی تاثیر نبوده است اما به هرصورت امیدواریم در سال 90 روند واگذاریها از نظر کمی وکیفی سرعت قابل قبولی را به خود بگیرد تا از این رهگذر بازار سرمایه کشور رشد و توسعه روز افزونی یابد.وی خاطر نشان کرد: در آیندهای نزدیک با توجه به این که منابع درآمد دولت دربودجه محدود است وجز درآمد نفت، مالیات و درآمد فروش کالاها وخدمات، منبع دیگری وجود ندارد، هرگونه تقاضای اضافی سرمایه، ازیک طرف موجب ایجاد فشار برمنابع و مودیان مالیاتی و از سوی دیگر موجب افزایش بهای کالاها وخدمات دولتی خواهد شد از این رو امید است در آیندهای نزدیک ضمن رشد و توسعه هر چه بیشتر بازار سرمایه هر نوع سرمایهگذاری جدید دولت به دلیل محدودیت منابع از محل بازار سرمایه تأمین مالی گردد.وی گفت: حال اگر با استفاده از سازوکار بورس، اوراق مشارکت درسرمایهگذاریهای دولتی (پروژههای عمرانی) منتشر و پذیرهنویسی شود و سرمایهگذار نیز اطمینان یابد که سودی بیش از سود بانکی دریافت خواهد داشت و از طریق افزایش شفافیت در این بازار امنیت سرمایه وی نیز تامین می گردد، بلاتردید می توان پروژههای بزرگی را ازاین محل تامین مالی نمود.از سوی دیگر شاهین آرانی کارشناس بازار سرمایه گفت: شاخص بورس ایران به لحاظ علمی توانایی رسیدن به مرز 31 هزار واحد را در نیمه ی اول سال آینده خواهد داشت و بهرغم نوسانهای اخیر در اسفند ماه سال 89 در چشمانداز مذکور مشکلی به وجود نیامده و این نوسانات ذات طبیعی بورس است وحتی می توان مدعی شد که هم اکنون در بازار سهام بهترین فرصت خرید با دید میان مدت به وجود آمده است.این کارشناس بازار سرمایه اظهار امیدواری کرد با شکوفایی اقتصاد کشور بورس ایران نیز بتواند شرکتهای قدرتمندی را در خود بیند که به جای اینکه صرفاً فروشنده مواد اولیه باشند با ایجاد ارزش افزوده و بهبود راندمان بتوانند در مقایسه با اقتصاد پیشرفته بینالمللی از مزیتهای صادراتی بهتری برخوردار گردند. در ادامه افزود: بورس ایران و نمادهای موجود در آن در حال جبران عقب ماندگی تاریخی خود هستند این بدان معناست که قیمت اکثر سهام نمادهای بورس ایران سالیان متمادی رشد نکرده در حالی که تورم در بسیاری از بازارهای ایران باعث افزایش قیمت شده بود.وی این عامل را یکی از عوامل رسیدن شاخص به مرز 31 هزار واحد در سال 90 دانست و در پایان افزود: پس از جبران این مرحله سرمایهگذاری در بورس، افزایش ارزش یک سهم بسیار تخصصی شده و بر اساس عملکرد شرکتها خواهد بود که آن موقع میتوان گفت بورس پیشرفتهای در کشور وجود دارد و این بورس می تواند نشانگر وضعیت اقتصادی کشور محسوب شود.وی درخاتمهبرترین خواستگاه سرمایهگذاری کشور را بازار سرمایه دانست و گفت: چنانچه بازدهی این بازار را نسبت به بازدهی دیگر بازارهای کشور در طی چند سال اخیر بسنجیم متوجه خواهیم شد که طی چند سال اخیر به ویژه سال گذشته بورس و اوراق بهادار بیشترین بازدهی را برای سرمایهگذاران خود به همراه داشته است و از همین رو پیشبینی میشود در طی سال جاری نیز شاهد شکوفایی بیش از پیش بورس در کشور باشیم.در پایان باید منتظر بود و دید سال90 تقدیر بازار سرمایه به نفع گاوها رقم خواهد خورد و یا اینکه خرسها.
