سالانه قرار است هزار کیلوتر ریل در کشور ساخته شود و به بهرهبرداری برسد اما به عقیده بسیاری از کارشناسان حوزه حمل و نقل تحقق چنین برنامهای بسیار بعید است.کمبود منابع مالی از یک سو وتغییرات پی در پی مدیریتی راهآهن جمهوری اسلامی ایران دو عامل مهم در این ارزیابیهاست. سیدابوالفضل بهرهدار دبیرکل انجمن مهندسی حمل و نقل ایران در به چند پرسش در این زمینه پاسخ میدهد:
چرا بخش خصوصی در پروژههای ریلی زیاد فعال نیست؟
فعالیت در حوزه حمل و نقل ریلی نیازمند حضور پیش شرطهایی است که باید توسط دولت آماده شود. یکی از این موارد کمکهای دولت در بخش زیرساخت است تا بخش خصوصی با آمادگی کامل و بدون دغدغه اساسی در این حوزه حاضر شود. دولت بارها براین موضوع تأکید کرده است آماده همکاری لازم با پیمانکاران ریلی است اما با توجه به کمبود منابع مالی نمیتوان حساب ویژهای روی آن بازکرد.
اعلام میشود در سال قرار است هزار کیلومتر ریل احداث شود در حالی که امروزه به طور میانگین 300 کیلومتر خط آهن در سال مورد بهرهبرداری قرار میگیرد. کشورهای همسایه با سرعت زیادی بخش حمل و نقل ریلی خود را توسعه میدهند ولی ایران در مقایسه با این کشورها از وضعیت خوبی برخوردار نیست.
مشکل کار کجاست؟
بارها اعلام کردهایم از لحاظ تکنیکی و مهندسی محدودیتی وجود ندارد و مهندسان ایرانی میتوانند هزار کیلومتر راه در کشور را مهندسی و اجرا کنند. مشکل اساسی در تأمین منابع مالی خلاصه میشود؛ جایی که وزارت راه وترابری نمیتواند به تعهدات خود عمل کند.
هزینه متوسط ساخت هر کیلومتر خط راهآهن سه میلیارد تومان برآورد میشود حالا اگر همین رقم را در هزار کیلومتر ضرب کنیم 3 هزار میلیارد تومان خروجی میدهد. به طور قطع وزارت راه چنین پولی را نمیتواند تنها برای ریل خرج کند. بدون تردید، با روند فعلی توسعه شبکه حمل و نقل ریلی نمیتوان به اهداف سند چشمانداز دست یافت.
در حال حاضر مجموع سرمایهگذاریهای دولت در حوزه حمل و نقل ریلی 80 درصد است که باید تمهیداتی برای آن اندیشیده شود.
پس اینکه آقای بهبهانی اعلام میکند در سال هزار کیلومتر خط راه آهن میسازیم چیست؟
اگر چنین اتفاقی رخ دهد که خوب است اما مسئله اینجاست با حرف که نمیتوان چنین کار بزرگی را انجام داد. برای تحقق چنین هدفی باید منابع مالی بسیار بزرگی وجود داشته باشد.به اعتقاد من، با توجه به سیاستهای راهآهن در استفاده از بخش خصوصی برای تأمین ناوگان و از طرفی عدم جذابیت کافی این بخش و دیربازده بودن آن، لازم است تسهیلاتی بلندمدت با سود پایین در اختیار بخش خصوصی برای تأمین ناوگان از طریق سازندگان داخلی قرار گیرد.
