منزوی کردن جمهوری اسلامی ایران، همواره یکی از اهداف اصلی ایالات متحده امریکا بوده است.با این حال بهرغم تمام تلاشهای امریکا طی سالهای گذشته بهمنظور منزوی کردن جمهوری اسلامی ایران نهتنها در انزوا قرار نگرفته، بلکه هر روز با عقد قراردادها و پیمانهای سیاسی و اقتصادی، روابط منطقهای و جهانی خود را گسترش میدهد.به همین سبب نیز با توجه به نقشی که نفت و گاز در درآمد ملی ایران دارد، تحریمهای اخیری که برضد ایران تصویب شده، عملاً بخش انرژی کشور را نشانه رفته است.این تحریمها چند هدف مهم دارند:
1ـ تنگ کردن حلقه منابع ارزی
2ـ ایجاد مشکل در توان تولید محصولات پالایشی برای مصارف داخلی
3ـ جلوگیری از همکاری و سرمایه گذاری شرکتها و کشورهای خارجی در حوزه انرژی ایران
بدین ترتیب امریکاییها و متحدانشان قصد دارند از جهات گوناگون به ایران فشار وارد کنند.با این حال مناسبات و روابط رو به گسترش ایران با کشورهای جهان به خصوص همسایگان حکایت از شکست تحریمها به ویژه در حوزه انرژی دارد. تأکید تانر ییلدیز، وزیر انرژی ترکیه در خصوص اینکه با وجود تحریمهای غرب علیه برنامه هستهای ایران، دولت ترکیه همچنان به قرارداد یک میلیارد یورویی با این کشور برای احداث یک خط لوله جهت انتقال گاز ایران به اروپا عمل خواهد کرد، یکی از نمونههای چنین امری است. علاوه بر این، موافقت عراق با ساخت یک خط لوله که گاز ایران را از طریق عراق به سوریه منتقل میسازد نیز یکی دیگر از جنبههای مثبت سیاست خارج ایران به شمار میآید که نه تنها از شکست سیاستهای امریکا در قبال جمهوری حکایت دارد، بلکه از این جهت که میتواند گاز ایران را به اروپا برساند نیز دارای اهمیت بسیار زیادی است. بر این اساس در شرایطی که امریکاییها قصد دارند تمام مسیرهای صادرات گاز ایران به اروپا را ببندند، با این حال ایران از طرق مختلف عمل میکند و در این راه به موفقیتهای زیادی نیز دست یافته است.
به طور کلی گسترش صادرات گاز طبیعی میتواند موجب ارتقای مقام ایران در بازارهای جهانی شود و به میزان قابل توجهی، سیاستهای خصمانه امریکا را خنثی سازد. برای دستیابی به این منظور، تحرکات مناسبی در خصوص مسیرهای ترکیه و عراق آغاز شد که هم اینک نتیجه داده است.چنانکه دولت ترکیه اعلام کرده که از قرارداد شرکت خصوصی «سوم» با شرکت ملی گاز ایران جهت احداث این خط لوله گازی که چندی پیش در جریان سفر مسعود میرکاظمی، وزیر نفت ایران به ترکیه به امضا رسیده بود، حمایت خواهد کرد.طبق این قرارداد، خط لولهای به طول ۶۶۰ کیلومتر از میاندوآب به مرز بازرگان کشیده خواهد شد تا گاز ایران را جهت مصرف در ترکیه و همچنین انتقال به کشورهای اروپایی به خاک این کشور برساند.با احداث خط لوله جدید ایران- ترکیه، طی سه سال آینده ایران امکان صادرات روزانه ۵۰ تا ۶۰ میلیون متر مکعب گاز به این کشور و اروپا را خواهد داشت.هزینه این پروژه ۹۸۰ میلیون یورو است که ۷۷ درصد آن را شرکت ترکیهای و ۲۳ درصد بقیه را شرکت ملی گاز ایران تأمین خواهد کرد. فاز دوم خط لوله میاندوآب به بازرگان نیز در داخل خاک ترکیه و با سرمایه گذاری سه میلیارد یورویی انجام خواهد شد تا ایران بتواند در قبال پرداخت حق ترانزیت به این شرکت، گاز خود را به طور مستقل به اروپا صادر کند.
از سوی دیگر متعاقب مذاکرات فراوان میان مقامات ایرانی و عراقی، دولت عراق اعلام کرده که پروژه خط لوله انتقال گاز ایران به عراق، سوریه و ساحل مدیترانه را تصویب کرده است.در صورت احداث این خط لوله، روزانه ۱۱۰ میلیون متر مکعب گاز به آنجاری خواهد شد و گاز ایران میتواند با عبور از عراق، سوریه و ترکیه به دریای مدیترانه برسد و بخشی از نیاز انرژی غرب را تأمین کند.بدین ترتیب نه تنها نیاز روزانه ۱۰ میلیون متر مکعبی عراق به گاز تأمین میشود، بلکه عملاً اروپاییها نیز به مشتریان گاز ایران مبدل میشوند. مطمئناً چنین امری در دراز مدت با استقبال اروپاییها نیز مواجه خواهد شد. زیرا کشورهای عضو اتحادیه اروپا که در حال حاضر وابستگی شدیدی به گاز روسیه دارند، همواره از آن بیم دارند که روسیه در شرایط ویژه از تأمین گازشان خودداری کند.به همین سبب نیز اروپاییها در جستوجوی جایگزینهای مطمئنتر هستند.
با این تفاسیر مشخص میشود که تمام تلاشهای امریکا جهت حذف ایران از پروژه نابوکو، اینک با شکست مواجه شده است.زیرا به رغم آنکه جمهوری اسلامی ایران زیر فشار ایالات متحده آمریکا از خط لوله نابوکو کنار نهاده شد، با این حال اکنون با کشیدن خط لولهای که پس از عراق از ترکیه و سوریه میگذرد و به دریای مدیترانه میرسد، بخشی از نیاز انرژی غرب را تأمین میکند. علاوه بر این، گسترش همکاری ایران در زمینه انرژی با کشورهای منطقه نشان میدهد تحریمهای اخیری که توسط اتحادیه اروپا، امریکا و کانادا اعمال شده، هیچ تأثیری بر مناسبات خارجی ایران نگذاشته است.
