امين خرمي - يكي از مباحث مهمي كه طي سال جاري از سوي شوراي معارف سيما عنوان شد و پس از مطرح شدن، افكار مختلف را متوجه اين خلأ در ساخت برنامههاي صدا و سيما خصوصا برنامههاي مذهبي، ديني و مناسبتي كرد. بحث تدوين منشور اخلاقي برنامههاي توليدي سازمان به خصوص برنامههاي معارفي اين نهاد بوده تا با تدوين و عملي شدن آن كمتر شاهد آسيب چندگونگي ساختار برنامهها و الگوهاي متفاوت هر شبكه براي ساخت برنامههاي معارفي باشيم. اين بهانه و مطالبي پيرامون آن نظير لزوم توجه به عنصر جذابيت برنامههاي ديني، استفاده كردن از كارشناسان مذهبي خبره و شناخته شده، توجه به بعد محتوايي آثار توليدي مناسبتي و همچنين تعريف برنامهسازي با شعار اصلاح الگوي مصرف به عنوان شعار سال 88 در برنامههاي معارفي سبب شد تا گفتوگويي را با دکتر پرويز فارسيجاني، دبير شوراي معارف سيما انجام دهيم كه حاصل آن از خاطر شما ميگذرد. آقاي فارسيجاني، چندي پيش شما صحبت از تدوين منشور اخلاقي براي برنامههاي صدا و سيما با رسانهها داشتيد، در مورد اين منشور توضيح ميدهيد؟ما در حوزه اخلاق به يک منشور اخلاقي نيازمند بوديم تا بر اساس آن بتوانيم در حوزه اخلاقيات اسلامي چارچوبهاي دقيق و روشني را به زبان برنامهسازان در اختيار آنها قرار دهيم تا آنها نيز بتوانند با درك مختصات آن در ساخت آثارشان از آن تبعيت كنند. متأسفانه در حال حاضر و براي ساخت آثار مختلف در سازمان از منشوري پراکنده و غيرمنسجم پيروي ميشود. يعني در حال حاضر اين منشور به صورت پراکنده وجود دارد و مديران مسؤوليت پيگيري و تذکر آن را برعهده دارند، اما به نظر ميرسد که براي دستيابي به يك منشور جامع و كامل بايد تمام نکاتي که در حوزه اخلاق در رسانه ملي به ويژه برنامههاي تلويزيوني مورد توجه قرار دارد به خوبي مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد و به دستاندركاران و برنامهسازان ابلاغ شود. منشور سيما توسط معاونت سيما با همکاري واحدهاي ستادي تهيه ميشود و اين مجموعه در واقع همان مجموعه تذکرات اخلاقي و فقهي است که به صورت منظمتري تدوين ميشود، گرچه منشور سيما را نميتوان کاملترين منشور اخلاقي دانست اما در هر صورت شروع خوبي است که به واسطه آن ميتوان به وضوح و به زبان رسانهاي نظرات مديران را به برنامه سازان يادآور شد. اين منشور به زودي آماده و از سوي معاونت سيما ابلاغ خواهد شد. براي تدوين دقيق اين منشور مقرر شده مباحث فقهي را از مجاري مختلف دنبال کنيم تا بتوانيم مجموعه دستورات شرعي را در رابطه با فقه رسانه از منظر امام راحل و مقام معظم رهبري تدوين کنيم و به تأييد مقام معظم رهبري برسانيم. ممكن است بفرماييد براي تحقق اين منشور تاكنون چه كارهايي صورت گرفته است؟منشور اخلاقي در مرحله گردآوري مطالب مختلف است و در اين ميان بحث فقه رسانه نيز از مجاري مختلف درحال پيگيري است. زمان آماده شدن اين منشور و فقه رسانه چندان روشن نيست چرا که کار براي نخستين بار است در چنين سطحي انجام ميشود اما اميدوارم بتوانيم تا پايان سال منشور سيما را که در حال نهايي شدن است ابلاغ کنيم. بناست نکاتي که در منشور سيما مطرح ميشود به تمام مديران شبکهها اعلام شود و در چارچوبهاي محتوايي، ساختاري و ملاحظاتي که در حوزه اخلاق، فقه و رسانه در سه حوزه «پيام»، «ساختار» و «مخاطب» ضرورت دارد توسط اداره کل پژوهش و آموزش سيما و اداره کل طرح و برنامه سيما مورد توجه ويژهاي قرار گرفته است. يكي از عمده آسيبهايي كه به برنامههاي مذهبي، ديني و مناسبتي سازمان و صدا و سيما عموماً وارد است مربوط به ضعف محتواي آن دسته از آثار است. شوراي معارف سيما به مديريت و سرپرستي شما براي رفع اين آسيب بنا دارد چه راهكارهايي را اعمال كند؟بايد توجه داشت كه ضوابط و ملاکهاي توليد برنامههاي معارفي ساختار نظام مندي را دنبال ميكنند. هماکنون در گروههاي معارف، شوراهاي طرح و برنامه متشکل از استادان برجسته حوزه و دانشگاه، متناسب با مخاطبان هر شبکه طرحهايي را ارائه ميدهند، ضمن اينکه در دبيرخانه شوراي معارف هم کميتههاي تخصصي مختلفي، موضوعات و مطالب اين شوراها را بررسي کرده و اين موضوعات را به لحاظ محتوايي و ساختاري به معاونت سيما، شوراي معارف سيما و گروههاي
برنامه ساز ارائه ميکنند. به عنوان مثال ما شورايي را با نام «شوراي مشورتي آثار نمايشي» تشكيل دادهايم كه وظيفه اين نهاد سامان دادن به كيفيت محتوايي برنامههاي مذهبي سازمان است. هدف از تشکيل اين شورا که متشکل از استادان برجسته حوزه و دانشگاه است، غناي محتوايي فيلمنامههايي با مضامين ديني است. با حمايت از پتانسيل مراکز تحقيقاتي و استادان برجسته ديني مجموعههاي تلويزيوني و تله فيلمهايي با مضامين ديني در آينده نزديک ساخته خواهد شد. بدون شك يكي از عمده خصوصيات تمامي برنامههاي پخش شده از سازمان صدا و سيما براي جلب و جذب مخاطب ايجاد و خلق جذابيت است، اما برخي از برنامههاي ديني از عدم جذابيت و توفيق در جذب مخاطب رنج ميبرند، آيا براي جذابتر شدن آثار پخش شده معارفي تلويزيون برنامهاي را در دستور كار داريد؟ دبيرخانه شوراي معارف سيما در اين زمينه تلاشهاي جدي را شروع کرده و امسال را سال «ارتقاي کيفي ساختارهاي برنامههاي معارفي» ناميده که در اين زمينه حمايتهاي مادي و معنوي در حال انجام است و انشاءالله از اين پس و با پخش توليداتي كه تا امروز در حال طي كردن مراحل آمادهسازي خود بودند شاهد خواهيم بود كه طرح ساختارهاي متنوع تلويزيوني براي اثرگذاري ديني در اين آثار نمود خود را براي مخاطب خواهند داشت. ايجاد جذابيت و تأثيرگذاري بيشتر برنامههاي معارفي و ديني در دستور کار جدي اين شورا قرار گرفته و گروههاي کارشناسي ويژهاي از سوي رياست رسانه ملي و معاونت سيما تشکيل شده و از برنامههاي غيرمستقيم در اين زمينه حمايت جدي خواهد شد. به نظر ميرسد صدا و سيما در ساخت سريالهاي معارفي، ديني و مناسبتي بيشتر بر حال و هواي احساسي و عاطفي تكيه دارد تا توجه به بنيانهاي مذهبي، براي رفع اين آسيب چه تدابيري را شوراي معارف سيما انديشيده است؟درباره اين مسأله كه برنامههاي معارفي سيما بيشتر بر حال و هواي احساسي و عاطفي متكي هستند تا درونمايههاي معرفتي بايد بگويم كه اين شايد نتيجه يك اتفاق ناخواسته بوده و شايد هم غير كارشناسي است كه سيما در مباحث معارفي افراط و تفريط دارد. گاهي اوقات شاهديم كه صدا و سيما در ساخت آثار مناسبتي و سريالهاي مذهبي به احساسات خيلي توجه ويژهاي ميكند و گاهي اوقات بحثها بسيار معرفتي و اقناعي به نظر ميآيد. برنامهسازي در اين حوزه بايد به حد تعادل و يك منطق درست برسد كه بتواند پاسخگوي نيازهاي واقعي جامعه مخاطبان باشد. البته نبايد از خاطر دور داشت كه در اقشار مختلف جامعه ما سلايق مختلفي هم وجود دارد كه ما بايد به طور مناسبي پاسخگوي آنها هم باشيم. برخي دوست دارند از بحثهاي اقناعي استفاده كنند و بعضي هم مايل هستند از بحثهاي عاطفي بهره بگيرند بايد براي هر كدام از اينها برنامهريزي داشت و ما در اين زمينه سعي كردهايم در طي يكي، دو سال گذشته تعادلي در برنامهها ايجاد كرده و از افراط و تفريط بپرهيزيم. بنا داريم اين رويه را به صورت جدي دنبال كنيم و به يك منطق درست و ايدهآل نزديك كنيم. به زعم كارشناسان از ديگر آسيبهايي كه بر چارچوب برنامههاي ديني و مناسبتي وارد است به ساخت اين برنامهها بر اساس يك يا نهايت چند الگوي ثابت بازميگردد و به قولي اين روايت ساختاري تكراري براي مخاطب ديگر آن جذابيت بصري پيشين را ندارد. براي دستيابي به مدلهاي برنامهسازي ديني چه مواردي تاكنون در شوراي معارف سيما به تصويب رسيده است؟تيم ويژهاي در دبيرخانه اين شورا در حال مطالعه و كارشناسي هستند تا مدلهاي مناسبي در زمينه برنامههاي ديني و مناسبتي ارائه كنند. به اين تيم پيشنهاد هم كردهايم كه هم از تكنيكهاي جديد تلويزيون بهره بگيرند و هم از افراد مختلف كه صاحبنظر در اين حوزه هستند كمك بگيرند تا بدعتهاي جديد و روشهاي جديدي را براي جذاب كردن سخنرانيها و ساير توليدات مناسبتي و ديني استفاده كنند. به موضوع مهمي اشاره كرديد، يعني همين بحث سخنرانيها، درباره حضور و انتخاب كارشناسان برنامههاي معارفي چندان شاهد تنوع نيستيم و اين در حالي است كه ارتباط روحانيون با رسانه صدا و سيما در طول دوران پس از انقلاب بسيار گسترش يافته است. دليل اين امر چيست؟ ما دو نوع انتخاب كارشناس داريم؛ يكي برنامههاي معارفي و محض معارفي هستند كه يا خود گروههاي معارف هر شبكه سفارش ساخت آن را ميدهند يا با ما مشاوره دارند يا برنامههاي غير معارفي كه موضوع معارفي دارند مثل خانواده و اجتماع كه اينها مدتي ناهماهنگ بودند ولي اخيراً دستور داده شده با تمركز و كارشناسي افراد شايسته و با صلاحيت انتخاب و پيشنهاد شوند. البته در اين زمينه هنوز برنامههايي داريم كه در حال انجام شدن است. چون شناسايي افراد واجد شرايط كار سختي است و ما در اين زمينه بايد ملاحظاتي را انجام بدهيم. اما نبايد از خاطر دور داشت كه رسانه بايد برنامهريزي قوياي داشته باشد و خود كارشناسان هم بايد عادت كنند كه به ما كمك كنند. ما تا امروز هم تا آن جايي كه اختيار داشتيم اين كار را انجام دادهايم. مثلاً آقاي حجت الاسلام والمسلمين جوادي آملي الان فقط با شبكههاي 4 و قرآن همكاري ميكنند و آقاي حجت الاسلام و المسلمين مكارم شيرازي نيز فقط در برنامههاي رمضان و مناسبتها حضور دارند. ما بنا داريم اين قاعده را ساري و جاري كنيم و اميدواريم كه در اين راه كارشناسان هم با ما همكاريهاي لازم را به عمل آورند. و سؤال آخر اينكه امسال از سوي مقام معظم رهبري به عنوان سال «اصلاح الگوي مصرف» نامگذاري شد، ممكن است بفرماييد از توليد برنامههايي كه در ارتباط با اين شعار تا كنون ساخته و پخش شده اند رضايت داشتيد يا خير؟اداره کل پژوهش و آموزش سيما تحقيقات خوبي را در خصوص موضوع نامگذاري سال 88 با عنوان سال «اصلاح الگوي مصرف» از سوي مقام معظم رهبري، انجام داده که در اختيار تمامي شبکهها و از جمله گروههاي معارف قرار گرفته است. همچنين به منظور توليد برنامههايي که به شيوههاي مختلف به موضوع اصلاح الگوي مصرف بپردازد، گفتوگوهايي را با مديران گروههاي معارف انجام دادهايم و براساس گزارشهاي رسيده، در اين زمينه تلاشهايي شده و اين موضوع تا امروز هم در دستور کار اين گروهها قرار دارد. بايد توجه داشت كه توليد آثاري که به صورت غيرمستقيم به موضوع اصلاح الگوي مصرف بپردازد، زمان مناسبي را ميطلبد که عرضه آن معمولاً در نيمه دوم سال بيشتر نمايان ميشود و مطمئناً تا پايان سال بيشتر شاهد پخش برنامههايي با اين موضوع از رسانه ملي خواهيد بود.
