گزارشی از احیای روند مستمر تولید آثار مستند در صدا و سیما

جان دوباره در كالبد هنری فراموش شده

در حالی كه سال‌ها ساخت و تولید مستمر برنامه‌های مستند اعم از داستانی، ‌‌غیر داستانی و ... ‌ ‌از برنامه‌های تلویزیونی رخت بر بسته بود و بیشتر فعالیت‌های مستندسازان به سینما و شركت در جشنواره‌های سینمایی مختص شده بود و تلویزیون هم به تكرار مستندهای آرشیوی خود به جز آثار سفارشی تحت نظارت خود بسنده كرده بود شاهدیم كه طی دو سال اخیر و به خصوص همین امسال روند رو به رشد خرید آثار مستند تلویزیون از مستندسازان و متولیان این هنر و نیز تعدیل در نگاه‌های سفارشی سازی در حوزه مستند، ‌‌این شیوه بیان تصویری كه از جنبه تأثیرگذاری بالایی نیز برخوردار است جان دوباره‌ای در شبكه‌های مختلف صدا و سیما گرفته و نوید روزهای خوب دهه 60 و 70 تلویزیون را می‌دهد كه بخش قابل توجهی از مخاطبان خود را با پخش مستندهای جذاب و البته متفاوت سرگرم ‌می‌كرد. ‌‌در مطلب ذیل نگاهی گذرا بر تولید مستندات تلویزیونی انداخته‌ایم كه در فصل پاییز و دی ماه در حال سپری كردن مراحل تولید یا فنی جهت پخش از سازمان صدا و سیما هستند. ‌الهام غلامیمستند «محرم»، ‌‌روایتی نو از عاشورا در ایراندر حالی كه تصویربرداری دو قسمت ابتدایی از مجموعه مستند «محرم» در دو قسمت به كارگردانی عباس امینی در كرج و با تصویربرداری از حاج عبدالحسین خرمایی، ‌‌نوحه‌سرای بوشهری كمتر از 15 روز پیش آغاز شده بود این مستند با اتمام مراحل فیلمبرداری به میز تدوین راه پیدا كرده تا آخرین گام خود برای پخش را با موفقیت پشت سر بگذارد. ‌‌عباس امینی درباره این مستند به فارس گفته است: ‌‌«ساخت این مستند، ‌‌با تصویربرداری از حاج عبدالحسین خرمایی، ‌‌نوحه‌سرای بوشهری كه امسال در همایش پیرغلامان به عنوان یكی از پیرغلامان برگزیده انتخاب شد، ‌‌آغاز ‌شد. ‌‌پس از این مرحله گروه برای ادامه كار به بوشهر سفر كردند و ادامه تصویربرداری در این شهر تا تاسوعا و عاشورا پیگیری می‌شود.»همچنین این روزها مستند دو قسمتی «محرم» در حال تدوین است كه بنا شده یك قسمت از آن‌را خود عباس امینی انجام دهد و تدوین قسمت دیگر توسط فرحناز شریفی انجام شود. ‌‌اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود باید تا 10 روز آینده مونتاژ این كار تمام شود و با اتمام این مرحله، ‌‌صداگذاری فیلم آغاز ‌شود. ‌لازم به یادآوری است كه مستند «محرم» با موضوعات نوحه و نوحه‌سرایی در بوشهر و آیین سینه‌زنی در این شهر ساخته شده است و طرح این فیلم مستند از پژمان لشكری‌پور بود كه با همت و سفارش گروه معارف شبكه اول سیما به پایان رسید. این مجموعه 10 قسمتی می‌كوشد با نگاهی جدید و بدیع به آیین و مراسم محرم و عاشورای حسینی، ‌‌با پس‌زمینه اجتماعی نگاه داشته باشد و برای دستیابی به این هدف به هفت استان كشور سفر كرده و تجربه هفت فیلمساز را در پشت دوربین كارگردانی‌اش از سر گذرانده است. ‌‌همچنین تحقیق این مستند توسط عباس امینی و رحیم صاحب‌الفصول انجام شده است. ‌‌این مستند قرار است ماه صفر از تلویزیون پخش شود. ‌‌دیگر عوامل این مستند عبارتند از: ‌‌تهیه‌كننده: ‌‌سعید لطفی، ‌‌تصویربردار: ‌‌پیام عزیزی، ‌‌صدابردار: ‌‌وحید حاجیلو، ‌‌تدوین: ‌‌فرحناز شریفی، ‌‌عباس امینی، ‌‌دستیار و برنامه‌ریز: ‌‌رضا نوری، ‌‌عكس: ‌‌دانیال امینی و ‌‌صداگذار: ‌‌مهرشاد ملكوتی. ‌‌دهه فجر با مستند «گفت‌وگو با انقلاب»طی چند روز گذشته تصویربرداری مجموعه مستند جدیدی با نام «گفت‌وگو با انقلاب» به تهیه‌كنندگی سعید رشتیان و پیروز كلانتری نیز آغاز شد و در حال حاضر تصویربرداری دو قسمت از این مستند در شهر شیراز به كارگردانی جداگانه كامران حیدری و محسن كیهان‌پور آغاز شده است. ‌‌همچنین مقرر شده كه مستند دیگر این مجموعه توسط ماجد نیسی از هفته آینده كلید بخورد و طی آن این كارگردان از شمال ایران به طرف جنوب كشور حركت خواهد كرد تا به بررسی موضوع مدنظرش بپردازد. ‌‌در ادامه نیز قرار است مریم حق‌پناه از هفته آینده تصویربرداری مستندش را در تهران آغاز كند. ‌‌سعید رشتیان در تكمیل این اطلاعات به فارس گفته است: ‌‌«هشت قسمت باقی‌مانده این مجموعه در پیش‌تولید است و به زودی كار تولید این مستندها هم آغاز خواهد شد.‌» وی همچنین در ادامه درخصوص زمان پخش این مجموعه اظهار داشته كه: ‌‌«حداقل نیمی از این مجموعه 12 قسمتی در ایام دهه فجر از شبكه یك سیما پخش می‌شود.»گفتنی است كه مجموعه مستند «گفت‌وگو با انقلاب» در 12 قسمت 40 دقیقه‌ای تولید می‌شود و بناست كه در این مجموعه فیلمساز تعامل خود را با آثار فرهنگی و هنری ایام انقلاب به تصویر بكشد. ‌‌تنگه ابو غریب، ‌‌رشادت و شهادتی كه دیده نشد از دیگر اتفاقات مهم كه این روزها خبر آن به گوش می‌رسد ساخت مجموعه سریالی مستند و داستانی «تنگه ابوغریب» به كارگردانی علی شاه حاتمی است. ‌‌وی قرار است این مجموعه را درباره یكی از عملیات‌های قهرمانانه اما گمنام دفاع مقدس بسازد. ‌‌ماجرای تنگه ابوغریب یكی از جذاب‌ترین و حماسی‌ترین ماجراهای جنگ است اما به دلیل وقوع آن پس از پذیرش قطعنامه 598 كمتر كسی در مورد این عملیات اطلاعات دارد و تاكنون در این زمینه مطالب زیادی نیز منتشر نشده است. ‌‌خط اصلی داستان این مجموعه به این شرح است كه پس از پایان آتش بس چند گردان زرهی عراق دست به عملیات تخریبی در جنوب كشور زدند كه بزرگترین آنها عملیات ابوغریب بود و بر این اساس قرار بود یك گردان زرهی عراقی از دشت عباس عبور كند و از تنگه ابوغریب بگذرد كه در این صورت شهر اهواز كاملاً به محاصره نیروهای عراقی درمی‌آمد و وضعیت از محاصره خرمشهر نیز خطرناك‌تر می‌شد اما در همین هنگام تعدادی از افراد لشكر 27 محمد رسول‌الله كه هنوز در منطقه بودند متوجه این ماجرا شدند و به تنهایی برای مقابله با یك گردان زرهی عراقی به دشت عباس حمله می‌كنند كه متأسفانه به علت نبود پشتیبانی و مهمات كافی به علت پایان جنگ در این عملیات دو روزه، ‌‌بسیاری از فرزندان پاك این آب و خاك بر اثر تشنگی جان خود را از دست می‌دهند و تعداد زیادی از آنها شهید می‌شوند كه این مقاومت قهرمانانه باعث عقب‌نشینی نیروهای عراقی می‌شود و به دلیل همین شكست است كه درست یك هفته بعد از این اتفاق در تنگه ابو غریب، ‌‌عراق منافقین را برای عملیات مرصاد تحریك می‌كند. ‌‌ در این ارتباط علی شاه حاتمی به فارس گفته است: ‌«نوشتن سریال «تنگه ابوغریب» را به پایان رساندم و آن را برای ساخت، تحویل شبكه یك سیما داده‌ام. ‌‌درست پنج سال قبل مستندی با نام عطش را در این مورد ساخته بودم اما جنبه‌های جذاب این عملیات باعث شد آن را به صورت سریالی بنویسم كه قرار بود در 10 قسمت برای دهه محرم ساخته شود اما به علت سختی كار از نظر تجهیزات و تولید احتمال می‌دهم كه امسال نتوانیم این سریال را تولید كنیم اما قطعاً با انجام پیش تولید در سال آینده «تنگه ابوغریب» مقابل دوربین قرار می‌گیرد.» مستند ایران، ‌‌در مشهدالرضا (ع)یكی دیگر از آثار مستندی كه قرار است جلوی دوربین برود مجموعه «مستند ایران» است كه این اثر بناست با جدیدترین تكنولوژی یعنی دوربین HD كامل با لنز لرزه‌گیر و همچنین تدوین HD انجام ‌شود. ‌‌همچنین در این مستند مانند سایر قسمت‌های دیگر این اثر ابتدا طرح اولیه دوربین در اختیار گروه نویسندگان قرار گرفته است و نهایتاً یك طرح جامع درباره آن نوشته شده است و قرار است گفتار متن تصاویر توسط فرهاد توحیدی بعد از دیدن آن نگاشته شود. ‌حمید مجتهدی، ‌‌كارگردان این مستند با اعلام خبر آغاز فیلمبرداری این اثر در مشهدالرضا (ع) به ایسنا گفته است: ‌‌«فیلمبرداری این اثر از مشهد مقدس آغاز شده و طبق برنامه‌ریزی، تصویربرداری هوایی آن نیز از 19 دی ماه آغاز خواهد شد.» تهیه كننده این مستند از آهنگسازی صادق چراغی و گویندگی متن بهرام‌ زند در مستند ایران خبر داد و گفت كه كار تصویربرداری مشهدالرضا (ع) تا 15 بهمن ماه ادامه دارد و مسؤولان حرم مطهر امام رضا (ع) همكاری بسیاری خوبی در ضبط تصاویر این مستند داشته‌اند. ‌‌گفتنی است این مستند مستقیماً در معاونت سیما تولید می‌شود و پخش آن بر عهده ‌شبكه یك خواهد بود.