جوان آنلاین: گروه اعزامی ایران برای نخستین بار در المپیاد جهانی هوش مصنوعی موفق به کسب مدال شد، یک طلا، دو نقره و یک برنز. این موفقیت را نباید تنها یک رویداد خبری تصور کرد، بلکه یک نقطه عطف تاریخی برای ایران در عرصه هوش مصنوعی است. از آنرو که هوش مصنوعی، برخلاف بسیاری از علوم، مرزهای دانش را با سرعتی بیسابقه جابهجا میکند و المپیاد جهانی آن، جوانترین و شاید دشوارترین رقابت علمی جهان باشد. حضور بیش از ۴۰۰ تا ۵۰۰ دانشآموز از بیش از ۱۰۰ کشور، نشان از رقابتی نفسگیر دارد. نباید فراموش کنیم این مدالها در میدانی به دست آمده که غولهای فناوری جهان در آن سرمایهگذاری میکنند، شرکتهایی که نبض سامانههای هوش مصنوعی را در اختیار دارند.
کسب این چهار مدال حکایت از یک حقیقت قابل توجه دارد؛ اینکه نسل جوان ایران، نه فقط در حفظ داشتهها که در خلق آینده نیز بینظیر و بیهمتاست. جوانان ایرانی ثابت کردند از هر فرصتی برای شکوفایی بهره میبرند و در سختترین شرایط سیاسی و نظامی، در حالی که کشور پیچیدهترین و گستردهترین دفاع را در برابر ابرقدرت نظامی جهان پشت سر میگذارد، میتوانند بهترین نتایج را رقم بزنند.
این موفقیت، سرمایهای عظیم است که وظیفه سنگینی را بر دوش ما قرار میدهد؛ باید بدانیم اگر بهدرستی از آن مراقبت نکنیم، خیلی سریع به خاطرهای شیرین تبدیل و از دستور کار خارج میشود. این چنین مدالهایی در واقع جرقههایی هستند که برای تبدیل شدن به آتشی فروزان، نیازمند نهضتی همگانی و اقداماتی عمیق و راهبردی توسط تمامی نهادهای دولتی، خصوصی و مردمی هستند.
نخستین گامها در این مسیر ایجاد بستری است که هر دانشآموزی در هر جای کشور با هر سطح از علاقه، بتواند با مفاهیم پایه هوش مصنوعی آشنا شود. مفاهیم پایه برنامهنویسی، الگوریتم و اخلاق هوش مصنوعی باید در کتابهای درسی گنجانده شود، نه به عنوان یک درس تخصصی، بلکه به عنوان یک سواد عمومی از دوره متوسطه اول. کارگاههای عملی باید برای همه مدارس طراحی شود، به نحوی که با حمایت وزارت علوم و شرکتهای دانشبنیان، بتوان امکان بهرهمندی از آزمایشگاههای هوش مصنوعی برای همگان فراهم گردد. بدینترتیب دانشآموزان میتوانند با دست خود، پروژههای کوچک، اما واقعی را تجربه کنند. این کار از تبدیل علم به مفاهیم انتزاعی جلوگیری میکند.
وظیفه جامعه اسلامی است تا از نخبگان هوش مصنوعی حمایت کند؛ از طریق ایجاد مسیرهای شغلی و تحصیلی روشن، بورسیههای ویژه تحصیلی، فرصت همکاری با صنایع پیشرو و شرکتهای دانشبنیان و تضمین آینده شغلی و همچنین دوام و استمرار فعالیت تیمهای ملی المپیاد. باید با تشکیل تیمهای دائمی در سطوح مختلف و برگزاری اردوهای آمادهسازی پیشرفته، جریان حضور فعال در المپیاد هوش مصنوعی را نهادینه و مستمر کرد.
معلمان، خط مقدم این انقلاب علمی هستند. ارتقای علمی دانشآموزان بدون پر و بال دادن به معلمان ممکن نیست. برگزاری دورههای آموزشی فشرده و بهروز هوش مصنوعی برای معلمان ریاضی، کامپیوتر و علوم خیلی تأثیرگذار است. راهاندازی شبکههای آموزشی برای به اشتراکگذاری تجربههای آموزشی و تشکیل جوامع تخصصی معلمان هوش مصنوعی در فضای مجازی نیز میتواند در برنامهها گنجانده شود.
در کنار تمام این فعالیتها، نباید فراموش کنیم که نمیتوانیم آینده هوش مصنوعی کشور را بر پایهای سست بنا کنیم و بسترهای اصلی و پایه باید به سرعت تأمین و فراهم شوند، از جمله تقویت شرکتهای زیرساخت ابری و دیتاسنترها و سختافزارهای قدرتمند برای محاسبات سنگین هوش مصنوعی و حمایت از توسعه مدلهای زبانی بومی و رها شدن از وابستگی به زیرساختهای خارجی و همچنین اقداماتی برای حفاظت از دادههای ملی.
آینده هوش مصنوعی جهان را نسل جوانی خواهد ساخت که با این مفاهیم بزرگ شده است. آینده ایران نیز با تکیه بر همین دانشآموزان، به مراتب روشنتر و درخشانتر از تصور ما خواهد بود. افتخارآفرینان امروز، معماران و پیشگامان فردای ایران هوشمند و قدرتمندند.
* پژوهشگر علوم شناختی و هوش مصنوعی
