جوان آنلاین: در مکتب انسانساز و جامعهساز اسلام، حقوق مؤمنان بر یکدیگر اهمیتی ژرف و مهم دارد، چنانکه امام صادق (ع) در ضمن برشمردن برخی از این حقوق میفرمایند: «هر یک از آنها را کسى ضایع کند از ولایت حق تعالى و طاعت او خارج خواهد شد.» این حقوق در واقع ضامن برادری و پیوندی میان مؤمنان در جامعه اسلامی است که محبت، همدلی و ایثار را به مایه اصلی جامعه و عامل پیونددهنده در آن تبدیل میسازد. مرحوم حکیم و محدث کبیر ملا محسن فیض کاشانی (ره) در بخشی (صص ۱۲۱- ۱۲۵) کتاب ارجمند «منهاجالنجات» که به همت جناب رضا رجبزاده و با عنوان «راه نجات» به فارسی بازگردانده شده، براساس روایاتی از رسول خدا (ص) و ائمه اطهار (ع) به برشمردن شماری از این حقوق پرداخته که در ادامه تلخیصی از آن مرور شده است.
۳۰ حق مؤمن بر برادر مؤمنش
از امیرالمؤمنین على (ع) روایت شده که رسول خدا (ص) فرمود:
براى مؤمن بر برادر مؤمنش ۳۰ حق است که ذمه مؤمن از این حقوق برى نمیشود مگر به ادا اینها یا عفو از آن و آن حقوق عبارت است از اینکه: «۱) باید لغزشش را بر او ببخشاید؛ ۲) در غربت و تنهاییاش بر او ترحم کند؛ ۳) آنچه را که او نمیخواهد کسى بر آن مطلع شود بر او بپوشاند؛ ۴) اهل و عیال او را بپذیرد؛ ۵) معذرتش را قبول کند؛ ۶) اگر در جایى از او غیبت شد، جلوگیرى کند؛ ۷) مدام خیرخواه او باشد و او را نصیحت کند؛ ۸) در غیبت او، او را حفظ کند؛ ۹) ذمه او را مراعات کند؛ ۱۰) اگر مریض شد به عیادتش رو؛ ۱۱)، چون بمیرد بر جنازهاش حاضر شود؛ ۱۲) اگر او را دعوت کرد، دعوتش را بپذیرد؛ ۱۳) اگر هدیهاى از جانب او رسید هدیه را قبول کند؛ ۱۴) اگر از او خدمتى دید آن خدمت را جبران کند؛ ۱۵) اگر نعمتى از او رسید آن را سپاس گوید؛ ۱۶) او را شادمان کند؛ ۱۷) راز او را نگه دارد؛ ۱۸) حاجتش را برآورد؛ ۱۹) شفیع او شود؛ ۲۰)، چون عطسه کند به او یرحمکالله (خدا تو را رحمت کند) بگوید؛ ۲۱) گمشدهاش را برایش بیابد؛ ۲۲) سلامش را جواب گوید؛ ۲۳) با او به نیکى سخن بگوید؛ ۲۴) انعام او را پاسخ دهد؛ ۲۵) سوگندش را تصدیق کند؛ ۲۶) او را دوست بدارد و از دشمنى با او بپرهیزد؛ ۲۷) پیوسته یار و ناصر او باشد، چه ظالم باشد و چه مظلوم، اما نصرت و یارى او در حالی که او ظالم است به این است که او را از ستمى که میکند باز دارد و یارى او در حالی که مظلوم است به این است که او را بر اخذ حقش کمک کند؛ ۲۸) او را دشنام نگوید و خوار نسازد؛ ۲۹) آنچه را از خیر که براى خود میخواهد براى او بخواهد؛ ۳۰) آنچه را از شر که براى خود نمیپسندد براى او نپسندد.» بعد فرمود: از رسول خدا (ص) شنیدم که فرمود: یکى از شما به حقى از حقوق برادر مسلمانش بیتوجهى میکند و او روز قیامت آن حق ضایع شده را مطالبه میکند و بر علیه این فرد و به نفع آنکه حقش ضایع شده داورى میشود.
مسلمان از مسلمان کینه نداشته باشد
و از رسول خدا (ص) رسیده که فرمود: «مسلمان برادر مسلمان است نه بر او ستم روا دارد و نه او را دشنام گوید.» در جاى دیگر فرمود: «کسى که در پى رفع حاجت برادر مسلمانش باشد خداى تبارک و تعالى حاجت او را برآورد و کسى که اندوهى از دل برادر مسلمانش بردارد، خداوند در قیامت اندوهى از اندوههاى آن روز را از او بردارد و هر کس که مسلمانى را خشنود سازد خداى تبارک و تعالى او را در قیامت شادمان گرداند.» باز از آن حضرت رسیده که «با یکدیگر کینه نداشته باشید و به هم حسد مبرید و با کلمات زشت یکدیگر را مخوانید و با هم برادر باشید و براى مسلمان روا نیست که بیش از سه شب با برادر مسلمان خود قطع رابطه کند.»
۷ حق واجب مسلمان بر مسلمان
از معلى بن خنیس رسیده که از امام صادق (ع) سؤال کردم که حق مسلمان بر مسلمان چیست؟ فرمود: «هفت حق واجب است؛ هر یک از آنها را کسى ضایع کند از ولایت حقتعالى و طاعت او خارج خواهد شد و بهرهاى در او نخواهد بود.» راوى میگوید گفتم: «آن حقوق چیست؟» فرمود: «اى معلى! من بر تو بیمناکم که مبادا پس از شنیدن، آن حقوق را حفظ نکنى و پس از اینکه بدان علم پیدا نمودى عمل ننمایی.» میگوید گفتم: «هیچ قوه و قدرتى نیست مگر با کمک و یارى حق تعالى.» حضرت فرمود: «آسانترین حق اینکه آنچه را براى خود دوست میدارى براى او دوست بدارى و آنچه را که براى خود نمیپسندى براى او نخواهى، حق دوم اینکه از آنچه که موجب خشم و دلتنگى او میشود بپرهیزى و در پیخشنودى او باشى و امر او را اطاعت کنى، حق سوم اینکه او را با جان و مال و زبان و قدمت یارى و کمک نمایى. حق چهارم اینکه چشم او و آیینه او و دلیل و راهنمایش باشى، حق پنجم اینکه سیر نشوى درحالیکه او گرسنه است و سیراب نگردى و حال آنکه او تشنه است و پوشیده نباشى در حالی که او برهنه است، حق ششم اینکه اگر تو را خدمتکارى باشد و او را نباشد واجب است که او را بفرستى تا جامه او را بشوید و غذایش را آماده سازد و بسترش را بگستراند و حق هفتم اینکه سوگندش را تصدیق نمایى و دعوتش را اجابت کنى و اگر مریض شد به عیادتش روى و به جنازهاش حاضر گردى و، چون دانستى که حاجتى دارد در رفع حاجتش بکوش و مگذار که او از تو چیزى بخواهد بلکه پیش از آنکه او لب به سؤال گشاید تو خواستهاش را برآور، اگر این امور را رعایت نمودى، ولایت تو به ولایت او متصل خواهد شد.»
۱۰ درجه برای رفع حاجت برادر مؤمن
و باز از آن حضرت رسیده که «هرگاه مؤمن در پى انجام حاجت برادر خود برآید خداوند ۱۰ حسنه براى او بنویسد و ۱۰ گناه از نامه عملش بزداید و ۱۰ درجه بر درجاتش بیفزاید.» راوى میگوید دیگر نمیدانم چه فرمود تا اینکه گفت: «سعى در رفع حاجت برادر مؤمن معادل به آزاد نمودن ۱۰ بنده و افضل از اعتکاف یک ماه در مسجدالحرام است.»
و از آن حضرت رسیده که فرمود: «هر کس اندوهى را از مؤمن برطرف کند خداوند اندوه آخرت را از او برطرف کند و با دلى شاد از قبر خارج شود و هر کس مؤمنى را طعام کند خدا او را از میوههاى بهشت روزى فرماید و هر کس مؤمنى را سیراب سازد خداوند او را از آن شرابهاى سر بهمهر بهشتى بنوشاند.»
عذاب قطعکننده صلهرحم
و، اما صله رحم، در احادیث تأکید زیادى بر آن شده و کسى که قطع رحم کند به عذاب وعده داده شده است. خداى تبارک و تعالى میفرماید: «و یقْطعُون ما أمر اللهُ به أنْ یُوصل و یُفْسدُون فى الأرْض أُولئک لهُمُ اللعْنه و لهُمْ سُوءُ الدار» (آیه ۲۵ سوره رعد) و کسانى که قطع میکنند آنچه را که خداى تبارک و تعالى به وصل آن فرمان داده است و در زمین فساد مینمایند، آنان راست لعنت و براى آنهاست بدى آن سراى و در حدیث آمده است که روز قیامت رحم از عرش آویزان است و میگوید: بارالها هر که با من پیوند داشت آن پیوند را برقراردار و هر که مرا قطع نمود و رشته بین من و خود را برید، رشته بین او و خود را قطع نما و باز در حدیث آمده که با ارحام خود گرچه با سلامى هم که شده، وصلت و پیوند برقرار نمایید و ارحام کسانى هستند که از طریق نسبت به انسان مربوط میشوند هرچند که خیلى نزدیک هم نباشند و صلهرحم، عبارت از نیکى کردن و احسان به آنها و مواسات و معاونت و کمک به آنها با جان و مال و هر چه که از خیرات که در توان انسان است، میباشد و قطع رحم به آن امورى است که مخالف این رویه میباشد.
