جوان آنلاین: کلاسهای درس همیشه تصویری از آینده یک کشور بودهاند، ردیفهایی از نیمکت که هر سال با حضور دانشآموزان، داستان تازهای را آغاز میکنند. اما پشت این تصویر همیشه آشنا، اعداد و ارقامی قرار گرفته که از یک تغییر بزرگ حکایت دارد، تغییری که قرار است در سالهای آینده، ترکیب جمعیتی مدارس ایران را دگرگون کند.
این موضوع یکی از مهمترین محورهای نشست خبری سیونهمین اجلاس رؤسای آموزش و پرورش کشور بود، نشستی که در مدرسه امام علی (ع) منطقه ۱۱ تهران برگزار شد و علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، در آن از آیندهای گفت که در آن، نقشه مدارس ایران تحتتأثیر تغییرات جمعیتی قرار میگیرد.
کاهش جمعیت دانشآموزی
علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، با حضور در این نشست خبری از آیندهای گفت که در آن، تعداد دانشآموزان کشور کاهش مییابد، اتفاقی که به گفته او، تنها یک تغییر آماری نیست، بلکه موضوعی مرتبط با آینده اقتصادی، اجتماعی و حتی برنامهریزیهای کلان کشور است: «یک خبر بد این است که در سال ۱۴۳۲ جمعیت دانشآموزی کشور دوباره به حدود سال ۱۳۹۲ بازمیگردد و حدود ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار دانشآموز خواهد شد، یعنی قریب به ۴ میلیون دانشآموز کاهش خواهیم داشت.»
این کاهش در حالی پیشبینی میشود که آموزش و پرورش طی یک دهه گذشته با رشد قابلتوجه تعداد دانشآموزان روبهرو بوده است. به گفته سخنگوی این وزارتخانه، تعداد دانشآموزان کشور در سال ۱۳۹۲ حدود ۱۲ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر بود و امروز به حدود ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر رسیده است، یعنی حدود ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار دانشآموز به جمعیت مدارس اضافه شدهاند.
۸۳ درصد مدارس کشور دولتیاند
شبکه آموزشی کشور امروز مجموعهای گسترده از مدارس شهری، روستایی، دولتی، غیردولتی و استثنایی است، شبکهای که از دورافتادهترین مناطق کشور تا شهرهای بزرگ را پوشش میدهد. در همین رابطه فرهادی به آخرین آمار مدارس کشور اشاره کرد و گفت: «در سال تحصیلی ۱۴۰۵- ۱۴۰۶، مجموع مدارس کشور به ۱۲۵ هزار و ۲۷۲ مدرسه میرسد که از این تعداد، ۱۲۱ هزار و ۱۱۴ مدرسه عادی دولتی و غیردولتی و ۴ هزار و ۱۳۱ مدرسه مربوط به دانشآموزان با نیازهای ویژه و استثنایی است.» به گفته او، ۸۳ درصد مدارس کشور دولتی و ۱۷ درصد غیردولتی هستند و تعداد مدارس غیردولتی نیز ۲۱ هزار و ۱۹۴ مدرسه اعلام شده است. در این میان، بیشترین سهم مدارس به دوره ابتدایی اختصاص دارد، دورهای که اکنون بیش از ۹ میلیون دانشآموز را در خود جای داده است. فرهادی توضیح داد که تغییرات جمعیتی در سالهای آینده باعث میشود ترکیب مقاطع تحصیلی نیز تغییر کند؛ چراکه جمعیت فعلی ابتدایی به تدریج وارد دوره متوسطه خواهد شد.
۴۸ هزار کلاس چندپایه در روستاها
در بسیاری از مناطق روستایی، مدرسه فقط جایی برای آموزش بچهها نیست، بلکه نقطه اتصال خانوادهها با آینده فرزندانشان است که باید بدان توجه شود. همین موضوع باعث شده حفظ مدارس کوچک و کلاسهای چندپایه (هرچند تلخ، اما) بخشی از واقعیت آموزش در مناطق کمجمعیت باشد.
فرهادی با اشاره به پراکندگی مدارس گفت: «از میان مدارس دولتی، ۵۹ درصد مدارس در مناطق روستایی قرار دارند.»
بر اساس اعلام او، ۵۸ هزار و ۷۳۸ مدرسه در روستاها و ۴۱ هزار و ۴۱۲ مدرسه در شهرها قرار دارند، با این تفاوت که مدارس روستایی معمولاً دانشآموزان کمتری دارند و تراکم جمعیتی آنها پایینتر است. یکی از چالشهای این مناطق، کلاسهای چندپایه است، شیوهای که در آن دانشآموزان چند پایه تحصیلی در یک کلاس آموزش میبینند.
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش درباره این وضعیت گفت: «در مناطق روستایی و عشایری کشور ناچار هستیم در برخی مدارس، دانشآموزان پایههای مختلف را در یک کلاس تجمیع کنیم.»
او تعداد کلاسهای چندپایه دوره ابتدایی را ۴۸ هزار و ۸۰۱ کلاس اعلام کرد و توضیح داد که در برخی مناطق، تشکیل چنین کلاسهایی راهی برای جلوگیری از بازماندن دانشآموزان از تحصیل است.
لزوم ارتقای کیفیت فضای آموزشی
آموزش و پرورش علاوه بر تعداد دانشآموزان، به کیفیت فضای آموزشی نیز توجه دارد، موضوعی که به گفته فرهادی با اندازه مدارس ارتباط مستقیم دارد.
او با اشاره به ظرفیت مدارس بزرگتر گفت: «هرچه مدارس بزرگتر باشند، شرایط برای ارائه خدمات کیفی آموزشی و تربیتی نیز بهتر فراهم میشود، چراکه یک مدرسه بزرگ میتواند از ظرفیتهایی مانند مربی پرورشی، مربی تربیت بدنی، مشاور، مشاور سلامت، معاون اجرایی، مسئول فناوری و کتابخانه برخوردار باشد.» در حال حاضر، مجموع کلاسهای درس کشور در مدارس دولتی و غیردولتی حدود ۶۸۷ هزار کلاس اعلام شدهاست که ۷۹ درصد آنها دولتی و ۲۱ درصد غیردولتی هستند.
کاهش تراکم کلاسها
یکی دیگر از موضوعات مطرحشده در این نشست، کاهش میانگین تراکم دانشآموزان در کلاسها بود، عددی که در نگاه اول میتواند نشانهای مثبت باشد، اما فرهادی معتقد است باید دلیل این کاهش را نیز بررسی کرد. او گفت میانگین تراکم کلاسها از ۵/۲۵ دانشآموز در سال تحصیلی ۱۴۰۳- ۱۴۰۴ به ۹۸/۲۴ دانشآموز در سال تحصیلی ۱۴۰۴- ۱۴۰۵ رسیدهاست. فرهادی توضیح داد: «اگر کاهش تراکم کلاسها به معنای افزایش سرانه فضای آموزشی باشد، خبر خوبی است، اما اگر کاهش تراکم ناشی از کاهش جمعیت دانشآموزی باشد، خبر خوبی نیست.»
معلمانی که ماندند تا کلاسها خالی نماند
یکی از دغدغههای همیشگی آموزش و پرورش، تأمین نیروی انسانی است. فرهادی در این نشست از استمرار خدمت ۳۲ هزار معلم بازنشسته در مهر ۱۴۰۴ خبر داد، معلمانی که با درخواست وزارتخانه، بازنشستگی خود را به تعویق انداختند تا مدارس در دوره اوج جمعیت دانشآموزی با کمبود نیرو مواجه نشوند.
او درباره این همکاری گفت: «معلمان بهصورت ایثارگرانه این درخواست را پذیرفتند و در مهر ۱۴۰۴ حدود ۳۲ هزار نفر استمرار خدمت داشتند.»
آغاز سال تحصیلی از مهر
در بخش دیگری از این نشست، موضوع احتمال غیرحضوری شدن مدارس مطرح شد، شایعهای که در فضای مجازی بازتابهایی داشت. فرهادی در این رابطه گفت: «مدارس در مهرماه، مانند سالهای گذشته، حضوری خواهند بود و همه دانشآموزان در کلاسهای درس حاضر خواهند شد.»
به گفته او، برنامه آموزش و پرورش این است که سال تحصیلی جدید در زمان مقرر و بدون مشکل آغاز شود.
روایت مدرسه از دریچه رسانه
در بخش دیگری از این نشست، حسین صادقی، رئیس مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، به مناسبت روز خبرنگار به نقش رسانهها در بازتاب مسائل نظام تعلیم و تربیت پرداخت و گفت: «امروز با گسترش شبکههای اجتماعی، سرعت گردش اخبار بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است، شرایطی که به گفته او، مسئولیت خبرنگاران را برای روایت دقیقتر رویدادها سنگینتر میکند.» صادقی با اشاره به پیچیدگی فضای رسانهای امروز اظهار داشت: «خبرنگاری صرفاً یک شغل برای اطلاعرسانی نیست، بلکه یک مسئولیت بزرگ اجتماعی است که دقت در انتقال اخبار و دوری از روایتهای نادرست، وظیفهای است که بر دوش خبرنگاران قرار دارد.» رئیس مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، مدرسه را نقطه آغاز شکلگیری آینده کشور دانست و تصریح کرد: «صحبت از مدرسه، به معنای سخن گفتن از آینده کشور است، زمانی که از معلم به عنوان سازنده سرمایه انسانی و از دانشآموز به عنوان آیندهسازان یاد میکنیم، در حقیقت درباره عدالت آموزشی، هویت، اخلاق و مهارت سخن میگوییم.»
او همچنین با اشاره به پیوند میان رسانه و آموزش و پرورش افزود: «خبرنگارانی که حوزه تعلیم و تربیت را پوشش میدهند، در واقع درباره آینده فرهنگی، علمی، اجتماعی و اقتصادی ایران قلم میزنند.»
حالا آموزش و پرورش باید میان دو واقعیت حرکت کند، واقعیت امروز که کلاسها متراکماند و به معلم و امکانات بیشتری نیاز دارند، و واقعیت فردایی که با تغییر جمعیت دانشآموزی، شکل تازهای پیدا میکند. واکنش به این تغییر، فقط با آمار و ارقام ممکن نیست، بلکه آینده مدارس به تصمیمهایی نیاز دارد که از امروز برای فردا چارهاندیشی کنند.
