جوان آنلاین: تنگه بابالمندب یکی از مهمترین گلوگاههای ژئوپلتیکی جهان است که نقشی تعیینکننده در تجارت دریایی، انتقال نفت و گاز، امنیت غذایی و ارتباطات دیجیتال بینالمللی دارد. اقدام دولت مردمی یمن در بستن این تنگه به روی کشتیهای سعودی را لازم است فراتر از منافع مستقیم این کشور و در چارچوب راهبرد جبهه مقاومت برای افزایش فشار بر رقبای منطقهای ارزیابی کرد.
در ۱۲ تیر ۱۴۰۵، یک فروند هواپیمای ایرانی با وجود مخالفت و ممانعت نظامی عربستان، مأموریت انتقال بیماران و هیئتهای رسمی و مردمی از صنعا به تهران را با موفقیت انجام داد. این هواپیما ۲۲ تیرماه در پرواز دوم نیز باوجود تهدید و حمله جنگندههای سعودی به فرودگاه صنعا، سرانجام در سلامت کامل در فرودگاه الحدیده به زمین نشست. این رخداد عملاً محاصره هوایی صنعا را از سال ۲۰۱۵ به چالش کشید. همچنین نیروهای مسلح انصارالله یمن در پاسخ به اقدامات عربستان سعودی و رفع حصر دولت مردمی یمن، در ۳۰ تیر ۱۴۰۵ عبور کشتیهای سعودی از تنگه بابالمندب را ممنوع کردند.
بستن تنگه بابالمندب، علاوه بر آنکه پاسخی به سیاست محاصره عربستان در قبال یمن است، اهمیت ژئوپلتیکی و راهبردی ویژهای نیز دارد. برای درک ابعاد و پیامدهای این تصمیم، لازم است جایگاه اهمیت راهبردی تنگه بابالمندب در حوزههای زیر بررسی شود:
تجارت
بابالمندب پس از مالاکا، تایوان و جبلالطارق، چهارمین تنگه جهان از نظر حجم تجارت است. در سال ۲۰۲۳ حدود ۲/۱ میلیارد تن از تجارت دریایی جهان از این تنگه عبور کرده که معادل ۹ درصد از حجم تجارت دریایی جهان است. ارزش تجارت غیرنفتی عبوری از تنگه بابالمندب نیز تا پیش از بستن تنگه بابالمندب از سوی دولت مردمی یمن در سال ۲۰۲۳، سالانه حدود یک تریلیون دلار برآورد میشود.
همچنین پس از بسته شدن تنگه بابالمندب در نوامبر ۲۰۲۳ (آبان ۱۴۰۲) از سوی دولت مردمی یمن برای اعمال محاصره دریایی علیه رژیمصهیونیستی در جنگ غزه، میزان تردد کشتیها از این مسیر کاهش یافت. جدول میزان وضعیت تردد کشتیها از این تنگه را تا زمان محاصره دریایی رژیمصهیونیستی از سوی دولت مردمی یمن در سال ۲۰۲۳ و بعد از آن در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد:
۲. نفت و گاز
پیش از محاصره دریایی رژیم صهیونیستی در اواخر سال ۲۰۲۳، روزانه ۸ تا ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه بابالمندب عبور میکرد و این تنگه سهمی ۱۲ درصدی از حجم تردد محمولههای نفتی جهان را در اختیار داشت. با این حال، بعد از محاصره دریایی رژیم صهیونیستی از سوی دولت مردمی از سال ۲۰۲۴ تا نیمه اول سال ۲۰۲۵، این میزان به حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. همچنین عبور LNG نیز از ۱۳۰ میلیون مترمکعب در سال ۲۰۲۳ به حدود صفر در سال ۲۰۲۴ و نیمه اول ۲۰۲۵ رسیده است.
کشاورزی
در بخش محصولات کشاورزی، وابستگی کشورها به مسیر بابالمندب شدیدتر از حوزه نفت و گاز است. به عنوان نمونه، حدود ۱۹ تا ۲۲ درصد از گندم و نزدیک به ۲۰درصد از تجارت جهانی برنج از این گذرگاه میگذرد. این مسیر شریان اصلی انتقال محمولههای صادرکنندگان بزرگ جنوب و جنوبشرق آسیا در برنج، از جمله هند، تایلند و ویتنام است. همچنین حدود ۴۰درصد از تجارت جهانی کود از بابالمندب عبور میکرد. این ارقام نشان میدهد که اختلال در بابالمندب مستقیماً امنیت غذایی غرب آسیا و شرق آفریقا را هدف قرار داده و پس از محاصره یمن با افزایش هزینه روبهرو بوده است.
ارتباطات دیجیتال و اینترنت جهانی
از سوی دیگر، تنگه بابالمندب یکی از مهمترین گلوگاههای ارتباطات دیجیتال جهان نیز به شمار میرود. در حال حاضر حدود ۱۵ تا ۱۶ کابل فیبر نوری بینالمللی زیردریایی از این تنگه عبور میکنند که مطابق برآوردها حدود ۱۷ درصد از ترافیک اینترنت جهانی از آن منتقل میشود. در پی آسیب دیدن چند کابل اصلی زیردریایی در مارس ۲۰۲۴ (اسفند ۱۴۰۲) به علت نامعلوم، حدود ۲۵ درصد از ترافیک ارتباطی میان آسیا، اروپا و غرب آسیا دچار اختلال شد. پیامدهای این اختلال در بسیاری از کشورها از جمله هند، پاکستان، امارات متحده عربی و بخشهایی از شرق آفریقا به صورت کاهش کیفیت خدمات اینترنتی و اختلال در ارتباطات بینالمللی مشاهده شد. دلیل دیگر اهمیت آسیب دیدن کابلهای زیردریایی، هزینه بالای کشتیهای تخصصی تعمیر کابلهای زیردریایی است که حدود ۱۵۰ هزار دلار در روز برآورد شده است. از این رو، هرگونه اختلال در کابلهای فیبر نوری عبوری از بابالمندب میتواند علاوه بر افزایش هزینههای عملیاتی، جریان دادهها، خدمات مالی، مراکز داده، تجارت الکترونیک و ارتباطات بینالمللی را در مقیاس جهانی تحت تأثیر قرار دهد.
جمعبندی
بر این اساس، انسداد تنگه بابالمندب، علاوه بر تأثیر بر تجارت و حملونقل دریایی، موجب افزایش قیمت جهانی نفت، سوخت و هزینههای حملونقل میشود. این در حالی است که یمن نیز به دلیل شرایط اقتصادی و زیرساختی، واردکننده نفت، فرآوردههای سوختی و بخش قابل توجهی از کالاها و موادغذایی است. بنابراین، افزایش هزینههای حملونقل و رشد قیمت انرژی، هزینه واردات سوخت، کالاهای اساسی و موادغذایی را برای یمن نیز بالا میبرد. از این منظر، اقدام دولت مردمی یمن به بستن این تنگه بابالمندب، علاوه بر اینکه در راستای منافع مردم یمن مبنی بر رفع یک دهه حصر مردم این کشور است، آن را میتوان فراتر از تأمین منافع مستقیم یمن و در چارچوب هماهنگی با راهبرد کلی جبهه مقاومت برای افزایش فشار بر رقبای منطقهای ارزیابی کرد؛ راهبردی که بر فشار توأمان بر دو گلوگاه مهم دریایی، یعنی تنگههرمز و تنگه بابالمندب، استوار است.
