جوان آنلاین: در شرایطی که تداوم خشکسالی، افزایش دما و برداشتهای فزاینده، سفرههای زیرزمینی سمنان را با افت شدید سطح آبخوان روبهرو کرده است، عبور از تنش آبی دیگر تنها با تأمین مقطعی و مدیریت روزمره ممکن نیست. واقعیت آن است که منابع زیرزمینی این استان، که سالها ستون اصلی تأمین آب شرب و پشتیبان زیست و توسعه بودهاند، اکنون زیر فشار فزاینده روبه تهیشدن رفتهاند. در چنین وضعیتی، کاهش هدررفت، ارتقای بهرهوری، اصلاح الگوی مصرف و جلب مشارکت عمومی، اجزای جداییناپذیر نجات منابع آبی به شمار میروند و حکمرانی هوشمند آب، بیش از هر زمان دیگری، به ضرورتی فوری و راهبردی تبدیل شده است.
سمنان در زمره مناطق خشک و کمبارش کشور قرار دارد و افت بارندگی در سالهای اخیر، همزمان با افزایش دما و تشدید تبخیر منابع سطحی، فشار سنگینی بر منابع تأمین آب این استان وارد کرده است. بخش عمده آب شرب شهرها و روستاهای سمنان از منابع زیرزمینی تأمین میشود که برداشت مداوم از آنها، بدون تغذیه مؤثر و پایدار سفرهها، به کاهش محسوس سطح آبخوانها انجامیده است. این روند، نهتنها پایداری تأمین آب را با تهدید روبهرو کرده، بلکه لزوم اتخاذ رویکردی علمی، مسئولانه و بلندمدت در مدیریت منابع آبی را بیش از گذشته آشکار ساخته است.
بازنگری در شیوه اداره آب
سمنان امروز در برابر یکی از جدیترین چالشهای زیستی و زیرساختی خود ایستاده است که نشانههای آن را میتوان هم در افت سطح منابع زیرزمینی دید و هم در کاهش فشار آب در برخی مناطق شهری و روستایی. استانی که اقلیم خشک و کمبارش، سالها سرنوشت منابع آبی آن را تعیین کرده، اکنون زیر تأثیر همزمان خشکسالیهای پیدرپی، افزایش دمای هوا، تبخیر بالا و رشد برداشت از منابع زیرزمینی، با شرایطی روبهرو شده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک هشدار دانست؛ بلکه واقعیتی جاری است که نیازمند تصمیمگیری فوری و عالمانه است.
سفرههای زیرزمینی سمنان، که در دهههای گذشته پشتوانه اصلی تأمین آب شرب و بخشی از نیازهای حیاتی این استان بودهاند، امروز با کاهش توان تجدیدپذیری مواجه شدهاند. وقتی بارش کمتر میشود، تغذیه طبیعی آبخوانها نیز کاهش مییابد و در مقابل، برداشت مستمر و گاه فزاینده از این ذخایر ادامه پیدا میکند. حاصل این عدم توازن، افت سطح آب زیرزمینی، کاهش تابآوری منابع و تشدید تنش آبی در نقاط مختلف استان است. به بیان روشنتر، آنچه امروز در سمنان رخ میدهد، نتیجه سالها فشار انباشته بر منابعی است که ظرفیت آنها محدود و احیایشان زمانبر است.
در چنین وضعیتی، مسئله آب دیگر فقط موضوع انتقال، استخراج و توزیع نیست. اکنون سخن از نوعی بازنگری در شیوه اداره آب است که در قالب حکمرانی هوشمند آب معنا پیدا میکند. حکمرانی هوشمند، نگاهی است که آب را یک منبع پایانپذیر و سرمایهای بیننسلی میبیند، نه صرفاً خدمتی دائمی و در دسترس. بر این اساس، کاهش هدررفت در شبکه، افزایش بهرهوری، حفاظت از منابع موجود، توسعه زیرساختهای پایدار و همچنین جلب مشارکت عمومی، باید بهصورت همزمان در دستور کار قرار گیرد.
آبخوانهای خسته، مدیریت هوشمند
در همین چارچوب، مدیران حوزه آب نیز بر ضرورت تغییر نگاه جامعه به مسئله آب تأکید دارند. منصور کشاورزیان، رئیس هیئتمدیره و مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان سمنان در گفتوگو با «جوان» درباره وضعیت موجود میگوید: «تأمین آب پایدار برای مردم، مهمترین مأموریت ماست و در این مسیر، پایش مستمر شبکه توزیع، مدیریت فشار، شناسایی و رفع نشتیها و کاهش هدررفت با جدیت دنبال میشود.»
او با اشاره به شرایط سخت منابع آبی استان میافزاید: «تداوم خشکسالی، افت منابع زیرزمینی و افزایش دما، ضرورت بازنگری در الگوی مصرف آب را دوچندان کرده است. امروز مدیریت مصرف، یک انتخاب نیست، بلکه یک الزام برای حفظ پایداری تأمین آب در استان است.»
کشاورزیان همچنین با اشاره به اقدامات اجرایی برای افزایش تابآوری سامانههای آبرسانی استان تصریح میکند: «در کنار مدیریت شبکه، اجرای طرحهای تأمین اضطراری، توسعه منابع موجود، حفر و تجهیز چاههای مورد نیاز و اجرای پروژههای انتقال آب در دستور کار قرار دارد تا بتوانیم پایداری بیشتری در خدمترسانی ایجاد کنیم. عبور از تنش آبی فقط با اقدامات فنی ممکن نیست. این مسیر به همراهی مردم نیاز دارد، چون آب سرمایه مشترک همه نسلهاست و حفاظت از آن، مسئولیتی ملی و اجتماعی است.»
استفاده درست از منابع محدود
فشار کمآبی در سمنان، فقط در آمار و شاخصها خلاصه نمیشود، بلکه در زندگی روزمره مردم نیز خود را نشان میدهد. از افت فشار در ساعتهای اوج مصرف گرفته تا نگرانی فزاینده از آینده تأمین آب. این وضعیت، بیش از هر چیز نشان میدهد؛ ادامه روند کنونی، بدون اصلاح الگوی مصرف و بدون صیانت جدی از سفرههای زیرزمینی، میتواند هزینههای سنگینتری بر استان تحمیل کند. کاهش ذخایر آب زیرزمینی، در واقع فقط کاهش یک منبع نیست، بلکه فرسایش تدریجی امنیت زیستی، اجتماعی و حتی اقتصادی منطقه است.
کارشناسان بر این باورند؛ وقتی از مدیریت مصرف صحبت میشود، به هیچ عنوان منظور، کاهش رفاه عمومی نیست، بلکه استفاده درست از منابع محدود برای حفظ پایداری زندگی است. استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف، اصلاح رفتارهای روزمره، کاهش زمان استحمام، پرهیز از شستوشوی حیاط و خودرو با آب شرب و بهکارگیری روشهای جایگزین برای نظافت، بخشی از اقداماتی است که در سطح خانوار میتواند به حفظ منابع کمک کند. در ساختمانهای چندطبقه نیز نصب مخزن ذخیره و پمپ استاندارد، ضمن کمک به مدیریت مصرف، از افت فشار در دورههای اوج استفاده جلوگیری میکند.
از سوی دیگر، مقابله با انشعابات غیرمجاز، نوسازی شبکههای فرسوده و کاهش پرت آب، از اقداماتی است که نقش مستقیمی در بهبود وضعیت دارد. هر میزان آبی که در مسیر انتقال و توزیع هدر میرود، در استانی مانند سمنان به معنای از دست رفتن بخشی از یک سرمایه حیاتی است. به همین دلیل، مدیریت علمی منابع آب باید از سطح توصیه فراتر برود و به یک سیاست عملی، مستمر و فراگیر تبدیل شود.
واقعیت این است که سمنان برای عبور از شرایط کنونی، بیش از هر زمان دیگر به همافزایی میان دستگاههای اجرایی، متخصصان، رسانهها و شهروندان نیاز دارد. اگر قرار است سفرههای زیرزمینی این استان از مرز تهیشدن فاصله بگیرند، باید همزمان کنترل و کاهش فشار بر منابع موجود و تقویت برنامههای تغذیه و احیای آبخوانها را دنبال کرد. آینده آب در سمنان، نه در راهحلهای مقطعی، بلکه در پذیرش این حقیقت نهفته است که آب، مهمترین سرمایه حیات در این اقلیم خشک است و حفظ آن، تنها با حکمرانی هوشمند، انضباط مدیریتی و مشارکت همگانی ممکن خواهد بود.
در کنار این ملاحظات، توجه به رفتار مصرف در بخشهای خانگی، اداری و خدماتی نیز اهمیت ویژهای دارد. تجربه نشان داده است حتی تغییرهای کوچک در الگوی استفاده روزمره میتواند در مقیاس یک استان، اثرهای قابل توجهی بر تراز آبی برجای بگذارد. نصب سامانههای هوشمند پایش، بازچرخانی آب در برخی کاربریها، نوسازی تأسیسات فرسوده و فرهنگسازی مستمر در مدارس، دستگاهها و محلات، از جمله راهکارهایی است که میتواند فشار بر شبکه را کاهش دهد. از سوی دیگر، سیاستگذاری دقیق برای مهار برداشتهای غیرضروری و هدایت سرمایهگذاریها به سمت پروژههای احیا و تغذیه مصنوعی آبخوانها، باید در اولویت قرار گیرد. سمنان اگرچه با محدودیت طبیعی جدی روبهروست، اما با برنامهریزی منسجم، استفاده از فناوری و پذیرش مسئولیت جمعی، میتواند مسیر دشوار عبور از بحران را با کمترین آسیب طی کند.
