آینده کشاورزی استان گیلان به عنوان یکی از قطبهای استراتژیک و حیاتی تولید در کشور، حالا به مرحلهای رسیده که میتواند نقطه عطف و ماندگار در تاریخ باشد. جایی که عبور از مدلهای سنتی و معیشتی به سوی رویکردهای هوشمند، دادهمحور و دانشبنیان را به یک ضرورت ملی و منطقهای بدل کرده است.
چالشهای نوپدیدی همچون تغییرات اقلیمی، کاهش محسوس منابع آبی، خردی اراضی و پیامدهای ناگوار زیستمحیطی ناشی از ورود روانابها و آلایندههای کشاورزی به تالابهای بینالمللی استان، زنگ خطری جدی را به صدا درآوردهاند که نشان میدهد روشهای منسوخ پیشین دیگر پاسخگوی نیازهای اقتصادی و امنیتی منطقه نیستند. در این چارچوب، آیندهنگاری پژوهشی نباید فقط به پیشبینیهای نظری محدود شود، بلکه باید به عنوان ابزاری عملیاتی برای شناخت دقیق تهدیدها و فرصتها، جهت ترسیم نقشه راهی جامع برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار به کار گرفته شود. نخستین گام در مسیر این تحول ساختاری، ادغام فناوریهای نوظهور و اینترنت اشیا (IoT) در چرخه تولید است. تجهیز شالیزارها و باغات به حسگرهای هوشمند جهت پایش لحظهای رطوبت، دما و عناصر غذایی خاک، امکان مدیریت بهینه کوددهی و آبیاری را فراهم میسازد. از سوی دیگر، توسعه مدلهای پیشآگاهی مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین میتواند کانونهای احتمالی آفات و بیماریها را پیش از طغیان شناسایی کند. با جایگزینی شیوههای سنتی سمپاشی با پهپادهای کشاورزی و اجرای سمپاشی لکهای و نقطهای، علاوه بر کاهش چشمگیر هزینههای تولید و مصرف سموم، از نفوذ ترکیبات شیمیایی به آبهای زیرزمینی و خاک جلوگیری شده و گامی بزرگ در جهت سلامت عمومی برداشته میشود. همگام با این تحولات فناورانه، پژوهشهای ژنتیکی و بهنژادی باید بر پایداری اقلیمی متمرکز شوند. معرفی و ترویج ارقام بومی و اصلاحشده برنج، زیتون و چای که مقاومت بالاتری در برابر تنشهای حرارتی، خشکسالی و نفوذ آب شور به اراضی ساحلی دارند، اولویت اصلی این بخش است. همچنین، تغییر روشهای آبیاری از غرقابی سنتی به سمت شیوههای نوین نظیر آبیاری تناوبی و توسعه کشت غیرنشایی، علاوه بر صرفهجویی حداقل ۳۰درصدی در مصرف آب، نقش بسیار مهمی در کاهش انتشار گازهای گلخانهای از جمله متان در اراضی شالیزاری ایفا میکند که این خود همسو با تعهدات زیستمحیطی بینالمللی است. علاوه بر این، بخش مهمی از نقشه راه توسعه کشاورزی گیلان، در گرو زنجیره ارزش، خروج از بنبست خامفروشی و رونق صنایع تبدیلی است. سرمایهگذاری پژوهشی بر تبدیل ضایعات کشاورزی نظیر کاه و کلش برنج، تفاله چای و مرکبات به فرآوردههای با ارزش افزوده بالا مانند خوراک دام، مواد اولیه صنعتی و بستهبندیهای زیستتخریبپذیر، اقتصاد محلی را متحول میسازد. از طرفی، با توجه به معضل کوچک بودن اراضی، ترویج کشتهای نوترکیب، توسعه گلخانههای هوشمند برای محصولات لوکس و دارویی و طراحی مدلهای اقتصادی اشتراکی جهت بهرهمندی کشاورزان خرد از تجهیزات مدرن، میتواند بهرهوری زمین را بدون نیاز به یکپارچهسازیهای اجباری به حداکثر برساند. در نهایت، تحقق این چشمانداز نوین مستلزم گذار از الگوی زمینمحور به سمت فناوریهای کوچک، هوشمند و پاک است که تعارضی با اکوسیستمهای حساس منطقه نداشته باشند. مدیریت هوشمند روانابها و توسعه روشهای آبزیپروری تلفیقی در شالیزارها، پیوند میان کشاورزی و تالابهای گیلان را بازتعریف کرده و آن را به چرخهای ایمن بدل میکند. این مسیر نوین تنها با حمایت جدی از شرکتهای دانشبنیان و ایجاد زنجیرهای مستحکم میان دانشگاه، صنعت و مزارع کشاورزان پیشرو هموار خواهد شد تا گیلان به الگویی بیبدیل در حوزه کشاورزی پایدار کشور تبدیل شود.
