جوان آنلاین: اصفهان، شهری که روزگاری نامش با «زایندهرود» که به «زایش آب» شهرت داشت، گره خورده بود، اکنون در یکی از سختترین دورانهای خود به سر میبرد. طی دهههای اخیر، خشکسالیهای پیدرپی در کنار سوءمدیریتهای کلان در نحوه استفاده و حفظ منابع آب زیرزمینی، اصفهان را با بحرانهای عمیقی مواجه کرده است. برداشتهای بیرویه و غیرمنطقی از سفرههای آب زیرزمینی، نه تنها جریان حیاتبخش رودخانه را متوقف کرده، بلکه موجب فرونشستهای گستردهای در دشتها و حتی بافتهای شهری شده است که میراث فرهنگی و زیرساختهای این شهر را تهدید میکند. اما حالا، در میان این ناامیدیها، بارقههایی از تدبیر نمایان شده است. با رایزنیهای تازه برای احیای حقابه شهر اصفهان از زایندهرود، نحوه تخصیص آب مشخص شده و اکنون بار سنگینی بردوش مسئولان است تا با برنامهریزی دقیق، کمبود آب را در این منطقه مدیریت کرده و روزهای خوش را به این شهر بازگردانند.
اصفهان را نباید یک منطقه شهری در نظر داشت، بلکه یک برند جهانی و قطب گردشگری ایران است که هرساله پذیرای میلیونها گردشگر داخلی و خارجی است. زیبایی این شهر از پلهای تاریخیاش گرفته تا فضای سبز و باغشهرهایش، همگی وامدار حضور مستمر زایندهرود بودهاند. از سوی دیگر، اقتصاد کشاورزی این استان که قرنها ضامن رونق و اشتغالزایی بوده، مستقیماً به جریان آب وابسته است. خشک شدن مقطعی زاینده رود، ضربهای کاری به معیشت کشاورزان و هویت گردشگری شهر زده است. برای بازگشت به جایگاه واقعی اصفهان در عرصه جهانی و حفظ بستر اشتغال پایدار، احیای حقابه بیش از یک ضرورت، یک الزام حیاتی برای بقای تمدنی است.
ضرورت همکاریهای بینبخشی
بحران آب در حوضه زایندهرود از یک مسئله زیستمحیطی فراتر رفته و مدتهاست که به گرهای کور تبدیل شده است. گرهای که نیاز به تدبیری فراتر از نگاههای بخشی و استانی دارد. بر همین اساس، نایبرئیس شورای اسلامی شهر اصفهان بر لزوم تعامل و همکاری برای مدیریت آب زایندهرود تأکید کرده و معتقد است که مسیر حل این چالش، نه در تقابل، بلکه در تفاهم است.
امیر سامع با اشاره به آخرین تحولات در این زمینه اظهار کرد: «نحوه تخصیص حقابه شهر اصفهان در جلسات کارگروه سازگاری با کم آبی مشخص شده است. امروز ما با چالشی روبهرو هستیم که باید بین منابع و مصارف حوضه زایندهرود را مدیریت کنیم.»
او این مدیریت را منوط به نگاهی جامع و تاریخی میداند و گفته: «در این باره قوانین، ضوابط و مستندات و تاریخچهای وجود دارد و اینها را باید با هم ببینیم در یک صفحه و با تعامل، همکاری و همفکری از چالشها عبور کنیم.»
واقعیت این است که زایندهرود به عنوان شریان حیاتی فلات مرکزی ایران، از چندین استان عبور میکند و ذینفعان متعددی دارد. اصرار بر منافع صرف استانی، سالهاست که تنها به تنش دامن زده است.
رئیس کمیسیون سلامت، محیطزیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر اصفهان با نگاهی فراجناحی خاطرنشان کرد: «اگر زایندهرود در چند استان جاری میشود یا در فلات مرکزی کشورمان جاری است و چند شهر و استان از آن بهرهمند میشوند، به نظرم به جای اینکه تقابل داشته باشیم، میتوانیم همکاری و تعامل داشته باشیم.»
سامع با برشمردن حقوق تمامی گروهها افزود: «اگر کشاورزان از رودخانه حق دارند که حتماً دارند، اگر شهر اصفهان از رودخانه حق دارد که حتماً دارد و اگر برای محیط زیست پهنه وسیع مرکز فلات کشور عزیزمان باید حقابه را تأمین کنیم و ادای دین نسبت به محیط زیست بکنیم، باید این کار را انجام دهیم. اگر باید آب شرب روستاها و شهرهایی که در این مسیر هستند تأمین کنیم، باید این کار را انجام دهیم و این کار فقط و فقط با تعامل و همکاری میسر است.»
حقابه قانونی، میراثی برای نسلهای آینده
فرونشست زمین در اصفهان، واقعیت تلخی است که خانهها، ابنیه تاریخی و زیرساختها را تهدید میکند. وقتی صحبت از حقابه شهر اصفهان به میان میآید، بحث بر سر قایقرانی یا تفریحهای زودگذر نیست، بلکه صحبت از جلوگیری از مرگ تدریجی یک شهر است.
سامع در اینباره با استناد به اسناد تاریخی و قانونی ابراز داشت: «شهر اصفهان طبق قانون و اسناد تاریخی حقابهدار است. شهر اصفهان هم از رودخانه و هم تونل اول کوهرنگ طبق قانون و سوابق حقابه دارد.»
او با اشاره به عمق فاجعهای که در طول پنج دهه رخ داده است، ادامه داد: «امروز چالشهای مهمی در شهر اصفهان داریم، فرونشست این شهر را درگیر کرده است و ما میراثدار شهری هستیم که در ۵۰ سال پیش بیش از ۴۰ هزار هکتار باغ شهر اصفهان بوده و امروز متأسفانه این عدد حدود ۵ - ۶ هزار هکتار بیشتر نیست.»
نایبرئیس شورای اسلامی شهر اصفهان، حقابه را نیاز ضروری زیستی برای جمعیت ۲ میلیونی این شهر دانست و گفت: «۲میلیون جمعیت ساکن شهر اصفهان نیاز به فضای طبیعی، تحرک و استفاده از فضای سبز و طبیعت دارند و اینها را همه باید در یک صحنه ببینیم.»
اشاره او به درختان کهنسال اصفهان، پیامی اخلاقی و انسانی برای تصمیمگیران است که تصریح کرده: «قرار است که حداقل در هر باری که رودخانه باز میشود یا در هر سالی، عددی را به شهر اصفهان اختصاص دهند، برای مادیهای شهر، توقف فرونشست و درختان کهنسالی که پیش از ما در این شهر زندگی میکردند و باید آنها را به نسل بعدی سالم تحویل دهیم.»
سامع تأکید کرد: «چقدر بد میشود اگر ما درختی که چند صد سال یا چندین دهه در این شهر زنده بوده، نتوانیم به نسل بعدی تحویل دهیم و دیگر چیزی جز شرمساری نخواهیم داشت.»
از تخصیص تقویمی تا توقف فرونشست
پس از سالها بلاتکلیفی، اکنون یک «برنامه تقویمی» برای تخصیص حقابه طراحی شده است. این سیستم، به جای رهاسازیهای ناگهانی و بدون برنامه، بر اساس یک تقویم مشخص عمل میکند تا هم کشاورزی و هم حیات شهری منتفع شوند.
سامع با توضیح جزئیات این طرح افزود: «در جلسات اخیر کارگروه سازگاری با کم آبی قرار شد هر بار که رودخانه برای کشاورزی غرب و شرق اصفهان بازگشایی میشود، عددی نیز برای مادیهای شهر اصفهان تخصیص داده شود تا بر اساس آن حقابه را طبق یک تقویمی داشته باشیم.»
وی نسبت به نتایج این هماهنگی ابراز امیدواری کرد و گفت: «امید است با جلساتی که با حضور مدیران استان و آب منطقهای و کشاورزان و مدیران شهری اصفهان برگزار شده و این تقویمها درآمده، هم کشاورزان عزیز بهره ببرند، هم محیطزیست زایندهرود و هم شهر اصفهان بتواند به حقابه خودش و به سهم خودش از آب برسد.»
در تحلیل فنی این طرح، اعداد و ارقام آورد رودخانه حائز اهمیت است که نایبرئیس شورای اسلامی شهر اصفهان با اشاره به این آمار افزود: «آورد رودخانه در سالهای خشکسالی نزدیک به ۷۰۰ صد تا ۸۰۰ میلیون مترمکعب است و در سالهای پرآب نزدیک هزارو ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعب است. عددی که شهر اصفهان را میتواند زنده نگه دارد، شامل درختان و مادیها حداقل ۵۰ تا ۶۰ میلیون مترمکعب در سال است.»
او به راهکار عملیاتی برای عبور از وضعیت موجود اشاره کرد و گفت: «بنابراین در هر دوره باز شدن آب، یک عدد ۵ میلیون مترمکعب تا ۱۰میلیون مترمکعب میتواند نیاز شهر، نیاز مادیها و توقف فرونشست را تأمین کند.»
رئیس کمیسیون سلامت، محیطزیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر اصفهان در پایان با شفافسازی اهداف مدیریت شهری بیان کرد: «ما آب را برای قایقرانی نمیخواهیم، ما آب را برای تفریح و لذتهای زودگذر نمیخواهیم. آب را برای حیات شهر اصفهان میخواهیم.»
این بیانیه به خوبی نشان میدهد؛ اولویت نخست، حفظ موجودیت این تمدن کهن است و سامع هم تأکید کرد: «یکی از افتخارات همه ما ایرانیان، شهرهای تاریخیمان است، از جمله شهر اصفهان که هویت کشورمان از نظر علم، تمدن، هنر، حکمت، دانش، صنعت، فناوری و کشاورزی است؛ از این رو وظیفه داریم که این شهر را زنده نگه داریم.»
بازگشت زایندهرود به جریان زندگی اصفهان، نیازمند عزمی راسخ در اجرای این توافقات است. اگر این برنامهریزی تقویمی به درستی و با نظارت دقیق اجرا شود، میتوان امیدوار بود که نه تنها فرونشست زمین متوقف شود، بلکه باغشهر اصفهان نفسی دوباره بکشد و برای نسلهای آینده باقی بماند. مسئولان استانی اکنون در برابر آزمونی بزرگ قرار دارند؛ آزمونی برای اثبات اینکه آیا میتوانند با تعامل، تاریخ را به نفع مردم و محیطزیست ورق بزنند یا خیر.
