جوان آنلاین: همزمـان با ضرورت ثبت مجاهدتهای مردمی در برابر جبهـه استکبار، فـراخوان بزرگ جمعآوری خاطـرات و تجربیـات مردمی از سـوی دفتـر مطالعـات جبهه فرهنگی انقـلاب اسلامـی (حسینیه هنـر) منتشـر شـده است. در اینباره با حسام مدحت، دبیـر اجرایی فراخوان روایتهـای مردمـی از دفاع مقدس و عضو تحریریه رسانه مردمی گنج گفتوگو کردهایم.
درباره فراخوان روایتهای مردمی از دفاع مقدس توضیح بفرمایید و اینکه چه ضرورتهایی منجر به انتشار این فراخوان شد؟
بخش مهمی از تاریخ ایران با خاطرات مردم در انقلاب اسلامی درآمیخته که بر خلاف تاریخ نخبگانی رایج، کمتر روایت شده است. توجه به این قسمت تاریخ، مهم، ضروری و فوری است.
سالها جریان روشنفکری و غربزده تلاش میکرد القا کند جامعه ایرانی از آرمانها و اهداف حاکمیت جداست؛ مردم یکسری دغدغه دارند و حاکمیت دغدغههایی متفاوت و در اصل پیوندی میان نگاه مردم و نگاه حاکمیت در عرصههای مختلف وجود ندارد. مقاومت انقلاب اسلامی در برابر استکبار جهانی را بهعنوان رفتاری حاکمیتی معرفی میکردند که مردم به آن تمایلی ندارند، اما با وقوع جنگ ۱۲ روزه و رمضان، ناگهان یک بعثت مردمی و حضور فعال گسترده عظیم توسط مردم در دفاع از جمهوری اسلامی شکل گرفت؛ مقاومتی که با رسیدن خبر شهادت امام شهید، حس و حالی عجیب در توده مردم، میان زن و مرد، شهری و روستایی، اصناف مختلف و گرایشهای سیاسی متنوع ایجاد کرد. این اتفاق، روایت جریان روشنفکری و غربزده از جامعه ایرانی را بهکلی برهم زد و خط بطلانی بر آن کشید. این جنس روایت میتواند عمق دلبستگی مردمی به انقلاب اسلامی و قهرمان بزرگشان را نشان دهد. ما باید برخلاف تصویری که رسانههای معاند از جامعه ایرانی پمپاژ میکنند، آن دلبستگی، همراهی، عشق، روحیه انقلابی و باور دینی مردم را در دل کنشها و خاطراتشان ثبت کنیم.
وقتی مقاومت و شهادت امام شهید اینگونه در زندگی مردم بروز پیدا میکند و آنها را دچار تغییر و تحول میکند، ثبت و ضبط این کنش، این همراهی و این قدردانی از شهید و نظام، نهتنها ضروری، بلکه جزو وظایف ماست. اگر این کار انجام نمیشد، باید از ما پرسیده میشد که چرا چنین واکنش ملی و چندلایهای از چشم یک نویسنده یا محقق حوزه آیینها پنهان مانده است.
وجه تمایز روایتهای مردمی با روایتهای نخبگانی چیست؟
روایتهای نخبگانی معمولاً از زاویه دید مسئولان، فرماندهان، شخصیتهای سیاسی و چهرههای شناختهشده بیان میشوند و بیشتر به تصمیمات کلان و روندهای رسمی میپردازند، اما روایتهای مردمی از دل زندگی روزمره مردم بیرون میآید و ابعاد اجتماعی، عاطفی و انسانی وقایع را بازتاب میدهد.
در واقع روایت مردمی نشان میدهد که یک رویداد تاریخی مانند انقلاب اسلامی یا جنگ رمضان چگونه در کوچه و خیابان، در خانوادهها، مدارس و مساجد تجربه شده است. این روایتها مکمل تاریخ رسمی هستند و تصویری کاملتر از واقعیت ارائه میدهند.
از طرفی روایت جمهور نظام باعث میشود تا عمق نفوذ و دلبستگی به انقلاب اسلامی در بین آحاد مردم و بطن زندگی آنها به خوبی نمایان شود.
چه ویژگی این روایتها را جذاب میکند؟
مهمترین ویژگی روایتهای مردمی صداقت و بیواسطه بودن آنهاست. مردم معمولاً بدون تکلف و از تجربه زیسته خود سخن میگویند. جزئیاتی که در روایتهای رسمی کمتر دیده میشود، در این خاطرات وجود دارد، از کنشها و دغدغههای روزمره گرفته تا صحنههای ایثار، همدلی و خلاقیتهای مردمی.
همین ویژگی باعث میشود مخاطب بتواند با روایتها همذاتپنداری کند. بسیاری از آثار موفق تاریخ شفاهی نیز به دلیل اتکا به همین تجربههای واقعی و ملموس مورد استقبال قرار گرفتهاند.
چه مخاطبشناسی برای این آثار در نظر گرفته شده است؟
این فراخوان طیف گستردهای از مخاطبان را در نظر گرفته است. از پژوهشگران گرفته تا نویسندگان، مستندسازان، هنرمندان، دانشجویان و عموم مردم. علاوه بر این، نسل جوان که تجربه مستقیمی از بسیاری از وقایع انقلاب و دفاع مقدس ندارد، یکی از مهمترین مخاطبان این آثار است.
هدف آن است که این روایتها علاوه بر ثبت تاریخی، به منبعی برای تولید آثار فرهنگی، هنری، ادبی و رسانهای تبدیل شوند و نسلهای آینده بتوانند از طریق تجربههای واقعی مردم با این مقاطع تاریخی ارتباط برقرار کرده و به عنوان الگویی برای آیندگان باشد.
همچنین این دست روایتها به خوبی نشاندهنده عمق علاقه و دلبستگی مردم به انقلاب اسلامی را در عرصههای بینالمللی بازتاب میدهد و خط بطلانی بر بسیاری از شایعات دشمنان است.
درباره آثار مشابه در گذشته چه تجربیاتی وجود دارد که چراغ راه آینده میشود؟
تجربه تاریخ شفاهی در ایران نشان داده است که ثبت خاطرات مردمی میتواند آثار ماندگار و تأثیرگذاری خلق کند. بسیاری از کتابها، مستندها و آثار پژوهشی موفق حوزه دفاع مقدس مانند کتاب حوض خون بر پایه روایتهای مردمی و خاطرات شفاهی شکل گرفتهاند. این تجربهها نشان داده که هرچه ثبت خاطرات به زمان وقوع رویداد نزدیکتر باشد، دقت و غنای آن بیشتر خواهد بود. همچنین تنوع راویان و توجه به اقشار مختلف جامعه، تصویری جامعتر از تاریخ به دست میدهد. به همین دلیل تلاش میکنیم روایتهای متنوعی از زنان، کودکان، نوجوانان، اصناف، هنرمندان، امدادگران، مهاجران، ایرانیان خارج از کشور و سایر اقشار جامعه گردآوری شود.
این فراخوان شامل چه مقطعی از دفاع مقدس مردم ایران میشود؟
این فراخوان علاوه بر توجه به خاطرات و تجربههای مرتبط با دفاع مقدس و فرهنگ مقاومت در سالهای گذشته، تمرکز ویژهای بر «دفاع مقدس دوم و سوم» و به طور خاص جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان دارد. هدف، ثبت ابعاد مردمی این رویدادها، از مشاهدات میدانی و پشتیبانی جنگ گرفته تا کنشهای اجتماعی، فرهنگی، رسانهای و جهادی مردم است تا این تجربهها در حافظه تاریخی کشور ماندگار شود.
جواد محرمی
