جوان آنلاین: یک وعده ششماهه برای ثابت نگهداشتن بخشی از هزینههای زندگی در پایتخت. این خلاصه طرحی است که شهرداری تهران برای کالاهای اساسی خانوار اجرا کرده. طرحی به نام «تورم صفر» که قرار است با تکیه بر شبکه توزیع شهری و حذف بخشی از واسطهها اجرا شود.
در حالی طرح تورم صفر روی میز مدیریت شهری قرار گرفته که سبد هزینههای روزمره خانوارها بیش از گذشته تحت تأثیر تغییرات قیمت قرار دارد. شهرداری تهران تلاش میکند تا با استفاده از ظرفیت میادین میوه و ترهبار، فروشگاههای شهروند و ارتباط مستقیم با تأمینکنندگان، مسیر تازهای برای عرضه کالاهای ضروری تعریف کند، مسیری که قرار است نتیجه آن نه فقط در قیمتهای اعلامشده، بلکه در میزان دسترسی مردم و هزینه واقعی خرید خانوارها سنجیده شود.
طرح تثبیت قیمت کالاها در پایتخت
صبح روز گذشته، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، در جریان بازدید از میدان میوه و ترهبار صادقیه، جزئیات طرح جامع مدیریت شهری در حوزه معیشت شهروندان را تشریح کرد، طرحی که به گفته او، مجموعهای از اقدامات برای تثبیت قیمت برخی کالاهای اساسی، کاهش هزینه خرید از فروشگاههای شهروند، حذف واسطهها و ایجاد مسیرهای مستقیم میان تولیدکننده و مصرفکننده را دربر میگیرد.
زاکانی هدف کلی این برنامه را «حرکت به سمت ارزانسازی زندگی در تهران» عنوان کرد: «تلاش ما این است که مشکلات مردم را گامبهگام حل کنیم و به سمت ایجاد رفاه، آسایش، شرایط مناسب برای زندگی در پایتخت و در نهایت ارزانسازی زندگی در تهران حرکت کنیم.»
محور نخست این طرح، اجرای برنامهای است که شهرداری تهران آن را «تورم صفر» برای بخشی از کالاهای اساسی سبد خانوار نامگذاری کرد. براساس توضیحات شهردار تهران، این برنامه در گام نخست با ۱۲ قلم کالا آغاز شده و قرار است قیمت این اقلام برای مدت شش ماه ثابت بماند.
برنج، گوشت، حبوبات، ماکارونی، سویا، خرما، شکر و روغن از جمله کالاهایی هستند که در این بسته قرار گرفتهاند. زاکانی درباره آغاز عرضه این اقلام گفت: «این کالاها از امروز بهصورت حضوری در ۱۰۸ میدان میوه و ترهبار در اختیار مردم قرار میگیرد و از شنبه نیز در ۱۸ فروشگاه شهروند عرضه خواهد شد.»
در کنار مراجعه حضوری، مسیر خرید غیرحضوری نیز برای شهروندان پیشبینی شده. به گفته شهردار تهران، خرید این کالاها از طریق سامانه «شهرزاد» امکانپذیر است و کالا میتواند درب منزل تحویل داده شود. قرار است دامنه این سبد در مرحله بعد افزایش پیدا کند. زاکانی اعلام کرد که در آبانماه سه قلم دیگر شامل مرغ، رب و پنیر به این مجموعه اضافه میشود و تعداد اقلام از ۱۲ به ۱۵ قلم میرسد.
خرید متناسب با تعداد اعضا
یکی از ویژگیهای اعلامشده برای بخش «تورم صفر»، تعیین سهم خرید براساس تعداد اعضای خانوار است. بر این اساس، سهم هر فرد برای کالاهای مختلف از پیش تعیین میشود.
زاکانی در توضیح این سازوکار گفت: «برای هر قلم کالا متناسب با بعد خانوار سهم مشخصی تعیین شدهاست.» به گفته او، برای نمونه، هر فرد میتواند ماهانه دو کیلوگرم برنج با قیمت ثابت خریداری کند و خانوار میان سه نوع برنج عرضهشده امکان انتخاب خواهد داشت. برای گوشت نیز سهم مشخصی در نظر گرفته شده، به طوری که برای هر فرد نیم کیلوگرم تعیین شده و خانوار میتواند میان گوشت گوسفندی و گوساله انتخاب کند. برای روغن نیز سهم ماهانه هر فرد ۴۰۰ گرم اعلام شدهاست. این سهمیهبندی قرار است از طریق زیرساختهای اطلاعاتی و سامانه شهرزاد مدیریت شود. زاکانی گفت میزان خرید هر خانوار «بر اساس کد ملی و زیرساختهای اطلاعاتی کشور» تعیین میشود.
۱۰۸ میدان ترهبار در مرحله نخست و بیش از ۲۰۰ مرکز در مرحله بعد
شهرداری تهران برای اجرای این طرح، در مرحله نخست ۱۰۸ میدان میوه و ترهبار را در نظر گرفته، اما براساس برنامه اعلامشده، این شبکه قرار است در آبانماه گسترش پیدا کند. زاکانی گفت: «در مرحله بعدی مراکز عرضه به بیش از ۲۰۰ میدان خواهد رسید و در کنار آن، فعالیت فروشگاههای شهروند نیز در این حوزه توسعه پیدا میکند.»
به گفته شهردار تهران، جمعیت حدود ۹ میلیون و ۵۰۰ هزار نفری پایتخت میتوانند متناسب با بعد خانوار خود از این ظرفیت استفاده کنند. او همچنین ابراز امیدواری کرد تجربه اجرای این طرح در تهران، در ادامه در سطح کشور نیز مورد استفاده قرار گیرد.
کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی در شهروند
بخش دوم طرح معیشتی شهرداری تهران به فروشگاههای شهروند مربوط میشود، بخشی که برخلاف طرح «تورم صفر»، محدود به سهمیه خانوار نیست. زاکانی اعلام کرد از شنبه، سود بازرگانی بیش از ۱۸ هزار قلم کالای عرضهشده در فروشگاههای شهروند ۵۰ درصد کاهش خواهد یافت. به گفته او، میزان سود بازرگانی کالاها یکسان نیست و بسته به نوع کالا از حدود سه درصد تا ۳۰ یا حتی ۴۰ درصد تغییر میکند. او درباره سازوکار این طرح توضیح داد: «در این طرح ۵۰ درصد سود بازرگانی هر کالا به خریدار بازگردانده خواهد شد.»
این بازگشت وجه از مسیر خرید آنلاین انجام میشود و مبلغ مربوط به ۵۰ درصد سود بازرگانی به کیف پول شهروند بازمیگردد. این بخش از طرح، به گفته شهردار تهران، محدودیت مربوط به کد ملی یا سهمیه خانوار ندارد و عموم شهروندان میتوانند از آن استفاده کنند.
تلاش برای کوتاهکردن زنجیره توزیع.
اما محور سوم برنامه شهرداری تهران به کاهش واسطهها اختصاص دارد، موضوعی که زاکانی آن را یکی از مسیرهای کاهش قیمت کالاها میداند.
او با اشاره به قیمت فعلی کالاها در میادین میوه و ترهبار گفت: «امروز اقلام عرضهشده در میادین میوه و ترهبار بهطور میانگین حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد پایینتر از قیمت بازار عرضه میشوند.»
زاکانی میگوید شهرداری در مرحله بعد قصد دارد با خرید قراردادی، سلفخری و مشارکت در تولید، فاصله میان قیمت عرضهشده و قیمت بازار را بیشتر کند. در این مدل، قرار است فروشگاههای شهروند نیز برای برخی کالاها به سمت خرید مستقیم و قراردادی از تولیدکنندگان حرکت کنند، رویکردی که هدف آن کوتاهکردن زنجیره تأمین و کاهش هزینههای ناشی از واسطهگری عنوان شدهاست. شهردار تهران در توضیح این بخش گفت: «تلاش ما این است که با حذف واسطهها، خرید قراردادی، سلفخری و مشارکت در تولید، این فاصله قیمتی را بیش از پیش افزایش دهیم و قیمت کالاها را باز هم کاهش دهیم.»
تجهیز هفت منطقه تهران برای عرضه مستقیم کالا
چهارمین محور طرح، ایجاد مراکز عرضه مستقیم کالا در هفت منطقه تهران است. براساس اعلام شهردار تهران، از هفته آینده مناطقی شامل ۲، ۴، ۵، ۱۵، ۱۷، ۲۰ و ۲۲ برای این منظور تجهیز خواهند شد.
قرار است در این مراکز، تولیدکنندگان از نقاط مختلف کشور محصولات خود را بدون واسطه عرضه کنند.
زاکانی درباره این بخش گفت: «در این مراکز، تولیدکنندگان سراسر کشور میتوانند بدون واسطه محصولات خود را مستقیماً در اختیار مردم تهران قرار دهند.» به گفته او، برای اجرای این بخش از ظرفیت تعاونیها و تولیدکنندگان استفاده شده و تفاهمنامههایی نیز با بخشی از آنها به امضا رسیدهاست. برخی تفاهمنامههای دیگر در حال نهاییشدن است و مکانهای در نظر گرفتهشده نیز در حال تجهیز هستند.
تثبیت قیمت برخی کالاها طی ۶ ماه
در میان اقلام مشمول طرح، روغن و شکر جایگاه مشخصی دارند. زاکانی اعلام کرد قیمت این دو کالا در نرخ مصوب فعلی برای شش ماه ثابت خواهد ماند: «حتی اگر نرخها در بازار تغییر کند، قیمت این اقلام در طرح تورم صفر تغییر نخواهد کرد.»
براساس توضیحات ارائهشده، برای سایر کالاهای این بسته نیز قیمت عرضه در زمان آغاز طرح، بین پنج تا ۵۰ درصد پایینتر از قیمت بازار خواهد بود و قرار است این قیمت برای دوره تعیینشده ثابت بماند.
منابع مالی با مشارکت مدیریت شهری و بانکها
اجرای چنین طرحی، علاوه بر شبکه توزیع، به منابع مالی نیز نیاز دارد. زاکانی در این زمینه از استفاده از ظرفیت مدیریت شهری و همکاری نظام بانکی خبر داد و گفت بانک شهر و بانک ملت در تأمین مالی این برنامه مشارکت دارند. به گفته او، مذاکرات برای استفاده از ظرفیت سایر بانکها نیز ادامه دارد تا منابع مورد نیاز برای استمرار طرح تأمین شود.
رصد خرید از سامانه شهرزاد
شهرداری تهران برای کنترل فرآیند توزیع و جلوگیری از انحراف منابع، بر استفاده از زیرساختهای اطلاعاتی اشاره کردهاست.
زاکانی گفت نیاز شهر تهران مبنای اجرای طرح قرار گرفته و برای خانوارهایی که از آن استفاده میکنند، در بستر سامانه شهرزاد چارچوب مشخصی تعریف شدهاست. به گفته او، میزان کالای تحویلشده به مراکز عرضه، میزان خرید مردم و نحوه توزیع کالا، چه در خرید حضوری و چه در خرید غیرحضوری، قابل ثبت و رصد خواهد بود. در بخش مربوط به فروشگاههای شهروند نیز محدودیتی برای میزان خرید اعلام نشدهاست. زاکانی توضیح داد که شهروندان میتوانند به فروشگاه مراجعه و به میزان نیاز خود خرید کنند و ۵۰ درصد سود بازرگانی کالاهای مشمول طرح، به کیف پول آنها بازگردانده خواهد شد.
۴ مسیر برای یک هدف.
اما آنچه شهرداری تهران از آن به عنوان «طرح جامع معیشتی» یاد میکند، در مجموع چهار مسیر را دنبال میکند، تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی در مرحله نخست و افزایش آن به ۱۵ قلم، کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی بیش از ۱۸ هزار قلم کالا در فروشگاههای شهروند، خرید مستقیم و قراردادی با هدف کاهش واسطهها و در نهایت ایجاد مراکز عرضه مستقیم کالا در هفت منطقه تهران.
زاکانی درباره این چهار محور گفت: «بخش نخست، «تورم صفر» برای ۱۲ قلم کالا است که مبتنی بر بعد خانوار در اختیار خانوادههای تهرانی قرار میگیرد»، بخش دوم به کاهش سود بازرگانی در شهروند مربوط میشود، بخش سوم خرید قراردادی و حذف واسطهها را دنبال میکند و بخش چهارم نیز به عرضه مستقیم محصولات توسط تولیدکنندگان اختصاص دارد. با این حال، میزان اثرگذاری این اقدامات بر هزینه واقعی خانوار، نحوه تأمین و استمرار منابع مالی، چگونگی تأمین کالا با قیمتهای اعلامشده و همچنین میزان استقبال شهروندان، از جمله موضوعاتی است که نتیجه عملی طرح را در ماههای آینده مشخص خواهد کرد.
مبنای قیمتگذاری و سنجش اثر طرح
در کنار توضیحات شهردار تهران درباره جزئیات اجرای طرح، عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران درباره مبنای قیمتگذاری کالاها، سازوکار تثبیت قیمت و نحوه ارزیابی نتایج این برنامه توضیح داد. او درباره اعلام عرضه برخی کالاها با قیمت پایینتر از بازار به «جوان» گفت: «مبنای مقایسه، قیمتهای موجود در بازار و دادههای رسمی قیمتگذاری است.»
محمدخانی با اشاره به شرایط تورمی، تصریح کرد: «هدف طرح صرفاً کاهش قیمت یک کالا نیست، بلکه جلوگیری از افزایش مداوم هزینه بخشی از سبد مصرفی خانوار است.» او درباره مفهوم «تورم صفر» توضیح داد: «قیمت کالاهای مشمول طرح برای یک دوره مشخص ثابت بماند تا خانوار در برابر افزایش قیمتها از یک بخش از هزینههای روزمره خود مصون بماند و در نتیجه، توان خرید مردم در شرایط تورمی حفظ و تقویت شود.» سخنگوی شهرداری تهران درباره مبنای اعلام قیمتها نیز گفت قیمت عرضهشده در شبکه شهرداری باید قابل سنجش باشد و در این طرح، ۱۲ قلم کالای اساسی برای مدت شش ماه با قیمت ثابت عرضه میشوند.
سازوکار تثبیت قیمتها چیست؟
یکی از سؤالات مطرح شده درباره اجرای طرح، نحوه تأمین هزینه تثبیت قیمتها در صورت افزایش هزینههای تولید، حملونقل یا تأمین کالا در طول دوره ششماهه است. محمدخانی در پاسخ به این سؤال به «جوان» گفت: «اجرای طرح بر استفاده از ظرفیتهای ایجادشده در ماههای گذشته، تأمین قبلی کالا، ذخیرهسازی و هماهنگی با دولت استوار است.» به گفته او، شهرداری تهران از ماهها قبل برای تأمین کالاهای اساسی برنامهریزی کرده و انبارهای تهران نیز برای این منظور تجهیز شدهاند. او اظهار داشت: «قرار نیست قیمت کالاهای مشمول طرح متناسب با نوسانات روزانه بازار تغییر کند و هدف، مهار اثر تورم در بخشی مشخص از سبد خانوار برای یک دوره ششماهه است.»
با این حال، محمدخانی درباره پرداخت مابهالتفاوت احتمالی افزایش هزینهها توضیح داد: «تاکنون رقم مشخصی بهعنوان یارانه نقدی یا اعتبار جداگانه برای جبران تمام افزایش احتمالی قیمتها اعلام نشدهاست.» او گفت: «منطق اقتصادی طرح این است که با تأمین مستقیم و حذف هزینههای غیرضروری در زنجیره توزیع، فاصله قیمت تمامشده تا قیمت مصرفکننده کاهش پیدا کند.»
معیارهای ارزیابی موفقیت طرح
سخنگوی شهرداری تهران در بخش دیگری از توضیحات خود، درباره چگونگی ارزیابی نتیجه اجرای طرح گفت: «صرف ثابت ماندن قیمت روی تابلو، تنها معیار سنجش نخواهد بود و میزان دسترسی مردم به کالا، حجم عرضه و اثر واقعی آن بر هزینه خرید خانوار نیز باید بررسی شود.»
به گفته محمدخانی، در پایان این دوره تعیینشده، میتوان میزان عرضه، تعداد استفادهکنندگان، قیمت عرضه و اختلاف آن با قیمت بازار را بهعنوان شاخصهای ارزیابی بررسی کرد.
او افزود: «یکی از معیارهای قابل سنجش، مقایسه هزینه تهیه یک سبد ثابت از کالاهای مشمول طرح در ابتدای اجرای برنامه و پایان دوره ششماهه است، مقایسهای که میتواند نشان دهد این طرح تا چه اندازه در حفظ قدرت خرید خانوار مؤثر بوده است.» محمدخانی توضیح داد: «اگر قیمت کالا در شبکه شهرداری ثابت بماند، اما مردم امکان دسترسی واقعی به آن را نداشته باشند، هدف طرح محقق نخواهد شد و میزان عرضه و دسترسی عمومی نیز در کنار قیمت اهمیت دارد.»
به گفته او، استفاده از ظرفیت میادین میوه و ترهبار، فروشگاههای شهروند و همکاری با دولت، با هدف کاهش فشار هزینههای معیشتی شهروندان دنبال میشود تا بخشی از کالاهای ضروری برای مدت مشخصی با قیمت مناسبتر و ثابت در اختیار مردم قرار گیرد.
