در حالی که امریکا و متحدانش همچنان از «آزادی دریانوردی» در تنگه هرمز سخن میگویند، آمارهای تازه از افزایش عبور کشتیها با هماهنگی ایران حکایت دارد؛ روندی که نشان میدهد تهران بهتدریج در حال نهادینهسازی نظم جدیدی بر مهمترین آبراه انرژی جهان است.
تنها در یک شبانهروز، ۳۵ فروند کشتی شامل نفتکشها، کانتینربرها و شناورهای تجاری، پس از اخذ مجوز و با هماهنگی نیروی دریایی سپاه پاسداران از تنگه هرمز عبور کردند؛ آماری که نسبت به روزهای گذشته رشد محسوسی داشته و بیانگر افزایش پذیرش سازوکار پیشنهادی ایران از سوی شرکتهای کشتیرانی و مالکان کشتیهاست. روابط عمومی نیروی دریایی سپاه اعلام کرده که این عبورها در شرایطی انجام شده که «ناامنی ناشی از تجاوز ارتش تروریستی امریکا» همچنان ادامه دارد، اما ایران توانسته یک «آبراه ایمن» برای استمرار تجارت جهانی ایجاد کند.
این تحول در حالی رخ میدهد که طی روزهای گذشته، مقامهای امریکایی بارها مدعی «کنترل کامل» تنگه شدهاند، اما واقعیت میدانی چیز دیگری را نشان میدهد. کشتیها اکنون برای عبور ایمن، بیش از گذشته به هماهنگی با نهادهای ایرانی روی آوردهاند؛ روندی که از نگاه بسیاری از ناظران، نشانه شکلگیری یک ساختار عملیاتی جدید در هرمز است. دادههای مؤسسه رهگیری دریایی «کپلر» نیز تأیید میکند که تعداد عبورهای ثبتشده در تنگه افزایش یافته و بخش عمده این ترددها با تأیید و هماهنگی ایران انجام شده است. این گزارش همچنین از شکلگیری «سیستم ترخیص رسمیتر تحت مدیریت سپاه» سخن گفته و تأکید میکند که دسترسی به تنگه همچنان «مشروط و تحت کنترل سیاسی» باقی مانده است.
در کنار مدیریت عبور کشتیها، موضوع اخذ عوارض نیز به محور اصلی مناقشه میان تهران و واشینگتن تبدیل شده است. محمد امیننژاد، سفیر ایران در فرانسه، اعلام کرده تهران و مسقط در حال رایزنی برای ایجاد یک «سیستم عوارض دائمی» هستند؛ سیستمی که به گفته او، کنترل و مدیریت ترافیک دریایی در هرمز را رسمیت خواهد بخشید. به گفته این دیپلمات ایرانی، ایران و عمان باید منابع خود را برای تأمین امنیت و مدیریت ناوبری به شکل مؤثرتری به کار گیرند.
این اظهارات، واکنش تند امریکا را به دنبال داشته است. واشینگتن همچنان تنگه هرمز را «آبراهی بینالمللی» میداند و هرگونه دریافت عوارض را رد میکند. با این حال، تشدید ناامنی و افزایش هزینههای بیمه کشتیها باعث شده بسیاری از شرکتهای حملونقل دریایی ترجیح دهند برای عبور، با سازوکار ایران هماهنگ شوند. سفیر ایران در فرانسه نیز تأکید کرده که هزینههای سنگین بیمه یکی از دلایل اصلی کاهش ترافیک آزاد دریایی در منطقه بوده است.
همزمان، امریکا و برخی اعضای ناتو تلاش میکنند ائتلاف تازهای برای حضور دریایی در هرمز شکل دهند. کانادا، استونی و سوئد از آمادگی خود برای مشارکت در مأموریت موسوم به «تضمین آزادی دریانوردی» خبر دادهاند و فرانسه نیز مدعی شده حضور نظامیاش در منطقه برای حمایت از متحدانش ضروری است. با این حال، تردید بسیاری از کشورهای اروپایی درباره ورود مستقیم به بحران هرمز، شکاف در مواضع غرب را آشکار کرده است؛ بهویژه آنکه دولت ترامپ اخیراً از مخالفت برخی متحدان اروپایی با اعزام نیرو به منطقه به شدت انتقاد کرده بود.
تبعات اقتصادی وضعیت جدید هرمز نیز نگرانیهای فزایندهای ایجاد کرده است. بلومبرگ هشدار داده ادامه اختلال در این آبراه میتواند جهان را در معرض رکودی مشابه بحران مالی ۲۰۰۸ قرار دهد. بر اساس گزارش گروه انرژی راپیدان، اگر شرایط فعلی تا تابستان ادامه پیدا کند، کاهش شدید عرضه نفت و افت ذخایر جهانی میتواند بازار انرژی را وارد مرحلهای بحرانی کند. آژانس بینالمللی انرژی و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نیز نسبت به پیامدهای این بحران بر قیمت مواد غذایی و زنجیره تجارت جهانی هشدار دادهاند.
