جوان آنلاین: تازهتریــن تحلیلهــای منتشر شده از ارزیابیهای اطلاعاتی دشمن امریکایی، بر ظرفیت اقتصادی کشورمان برای ادامه فعالیت در صورت اعمال فشارهای شدید دریایی تأکید دارد. شبکههای لجستیکی، مسیرهای تأمین و زیرساختهای حملونقل طی سالهای گذشته به گونهای توسعه یافتهاند که اقتصاد کشورمان فقط به یک مسیر محدود وابسته نمانده است. در این چارچوب، نقش کریدورهای زمینی و همکاریهای منطقهای در حفظ جریان تبادلات تجاری برجسته شده است و همزمان، موقعیت کشورمان در اتصال مسیرهای شرق و غرب آسیا به عنوان یک عامل تعیینکننده در پایداری تجارت خارجی مورد توجه است.
تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان، نقش تعیینکنندهای در جریان تجارت بینالمللی دارد، اما جنگطلبی «طبقه اپستین»، تنش در این منطقه را تشدید کرده و طبعاً آثار گستردهای بر بازارهای جهانی گذاشته است. سرکرده رژیم تروریستی امریکا، ترامپ، برای خلاص شدن از این وضعیت اقدام به آنچه محاصره دریایی ایران نامیده میشود کرده است، اما بررسی ظرفیتهای اقتصادی کشورها نشان میدهد سناریوهای فشار و محدودیت راه به جایی نخواهد برد. حتی روزنامه جنگطلب واشینگتنپست، آنطور که خبرگزاری میزان منتشر کرده، اذعان کرده است: «براساس گزارش محرمانه سازمان سیا به کاخ سفید، ایران میتواند ماهها در برابر محاصره دریایی امریکا مقاومت کند.» بنابراین ساختار اقتصادی کشورمان در سالهای گذشته به گونهای شکل گرفته که توان ادامه فعالیت در شرایط فشار دشمن را حفظ خواهد کرد. همچنین وابستگی اقتصاد کشورمان به مسیرهای سنتی دریایی کاهش یافته و در مقابل، شبکهای از مسیرهای جایگزین در حوزه حملونقل زمینی و ریلی توسعه یافته است و همین موضوع موجب شده که جریان تبادلات تجاری در شرایط محدودیت نیز امکان تداوم داشته باشد. توسعه زیرساختهای ترانزیتی به عنوان یکی از محورهای اصلی سیاستهای اقتصادی کشورمان است و این روند شامل بهبود مسیرهای ریلی، ارتقای ظرفیت جادهای و گسترش همکاریهای منطقهای با کشورهای همسایه بوده است. در نتیجه این اقدامات، شبکهای از کریدورهای ارتباطی شکل گرفته که امکان اتصال ایران به بازارهای منطقهای و فرامنطقهای را فراهم کرده است. طبعاً این شبکه در شرایط عادی نقش تسهیلکننده تجارت را ایفا میکند و در شرایط فشار، به عنوان مسیر جایگزین وارد عمل میشود. از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی کشورمان در نقطه اتصال شرق و غرب آسیا، ظرفیت ویژهای برای ایفای نقش ترانزیتی ایجاد کرده و باعث شده است که کشور در مسیرهای اصلی انتقال کالا و انرژی قرار گیرد و اهمیت ژئوپلتیکی آن در معادلات منطقهای افزایش یابد. در همین چارچوب، تحلیلهای بینالمللی نیز بر نقش ایران به عنوان حلقه واسط در شبکه تجارت منطقهای تأکید دارند. در حوزه امنیت انرژی نیز تنگه هرمز همچنان یکی از حساسترین نقاط جهان محسوب میشود، به طوری که بخش قابل توجهی از صادرات انرژی از این مسیر عبور میکند و مدیریت هوشمند آن پیامدهای گستردهای برای بازارهای جهانی ایجاد کرده است. با این حال، ساختار اقتصادی کشورمان به گونهای تنظیم شده است که بتواند در برابر سناریوهای فشار دریایی مقاومت داشته باشد و این موضوع ناشی از ترکیب عوامل زیرساختی، جغرافیایی و منطقهای است.
یکی از عوامل مهم در این زمینه، توسعه مسیرهای جایگزین تجاری است. این مسیرها شامل کریدورهای زمینی و ریلی هستند که امکان اتصال کشور به بازارهای منطقهای را فراهم میکنند. این مسیرها در سالهای گذشته به تدریج توسعه یافتهاند و اکنون بخشی از ساختار اصلی تجارت خارجی کشورمان را تشکیل میدهند و وجود این مسیرها موجب شده است که وابستگی کامل به مسیرهای دریایی کاهش یابد و انعطافپذیری اقتصاد افزایش پیدا کند.
در کنار این موضوع، همکاریهای منطقهای نیز نقش مهمی در تقویت تابآوری اقتصادی کشور داشته است. تعاملات حملونقلی با کشورهای همسایه، به ویژه در حوزه ترانزیت کالا، زمینهساز ایجاد مسیرهای پایدار برای تبادلات تجاری شده است. این همکاریها علاوه بر ایجاد مزیت اقتصادی، نقش مهمی در کاهش اثرپذیری از فشارهای خارجی ایفا میکنند. بنابراین کاهش وابستگی به یک مسیر خاص تجاری یکی از اصول مهم در افزایش تابآوری محسوب میشود و قاعدتاً اقتصادهایی که دارای تنوع مسیرهای تأمین و صادرات هستند، در برابر شوکهای خارجی مقاومت بیشتری از خود نشان میدهند. در این چارچوب، توسعه کریدورهای جایگزین در کشورمان را میتوان به عنوان اقدامی در جهت افزایش پایداری اقتصادی ارزیابی کرد.
همزمان با این تحولات، نقش فناوری و مدیریت زیرساختها نیز در افزایش بهرهوری شبکه حملونقل مورد توجه قرار گرفته است. بهبود سامانههای لجستیکی، کاهش زمان انتقال کالا و افزایش هماهنگی میان بخشهای مختلف حملونقل، از جمله اقداماتی است که در سالهای اخیر دنبال و موجب شده است که ظرفیت عملیاتی شبکه حملونقل کشور افزایش یابد.
در سطح منطقهای، رقابت برای تبدیل شدن به هاب ترانزیتی نیز شدت گرفته است، به طوری که کشورها تلاش میکنند با توسعه زیرساختهای حملونقل، سهم بیشتری از جریان تجارت جهانی را به خود اختصاص دهند. در این میان، موقعیت ایران به دلیل قرار گرفتن در مسیرهای اصلی ارتباطی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در مجموع، ترکیب موقعیت جغرافیایی و زیرساختهای در حال توسعه، ظرفیت قابل توجهی برای افزایش نقش کشورمان در تجارت منطقهای ایجاد کرده است و این ظرفیت در شرایط فشارهای خارجی اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا امکان حفظ جریان تبادلات اقتصادی را فراهم میسازد. تحلیل دادههای موجود نیز نشان میدهد که ساختار اقتصادی ایران در سالهای اخیر به سمت افزایش تابآوری و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود حرکت کرده است و این روند موجب شده که اقتصاد کشورمان در برابر سناریوهای فشار دریایی، توان ادامه فعالیت خود را حفظ کند. همین موضوع در ارزیابیهای بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته و به عنوان یک واقعیت اثرگذار در معادلات منطقهای مطرح شده است.
