در میانه روزهایی که کشور از متن یک جنگ پرهزینه به وضعیت آتشبس رسیده، شاید مهمترین میدان، دیگر امنیت در سایه آگاهی نه صرفاً میدان نبرد نظامی، بلکه میدان «حفظ انسجام اجتماعی» باشد؛ میدانی که اگرچه بیصداست، اما سرنوشتسازتر از هر خط مقدم دیگری عمل میکند. تجربه جنگ اخیر نشان داد دشمن، همزمان با حملات سخت، پروژهای پیچیده برای فرسایش روحی و ذهنی جامعه را نیز دنبال میکند؛ پروژهای که در دوران آتشبس، حتی پررنگتر و هدفمندتر ادامه مییابد.
آمارها، تصویری سنگین و تأملبرانگیز از این جنگ ترسیم میکنند؛ بیش از ۳هزارو۴۰۰ شهید که حدود هزارو۴۶۰ نفر از آنان را مردم عادی- زنان، مردان، کودکان و سالمندان- تشکیل میدهند. این یعنی جنگ، مستقیماً زندگی اجتماعی را هدف گرفتهاست. در کنار آن، بیش از ۳۴ هزار مجروح، که بخش قابلتوجهی از آنها بهصورت سرپایی درمان شدهاند و همچنان شماری در بیمارستانها بستریاند، نشاندهنده عمق آسیبهای انسانی این تقابل است. چنین جامعهای، در دوران پس از درگیری، بیش از هر زمان دیگری نیازمند «روایتسازی مسئولانه» و «حفظ همبستگی» است.
در این میان، رسانهها نقشی تعیینکننده دارند. اگر در زمان جنگ، انتقال سریع و دقیق خبر به معنای حفظ روحیه و آگاهی عمومی است، در دوران آتشبس، این کارکرد به سطحی عمیقتر ارتقا مییابد: جلوگیری از شکافهای اجتماعی. دشمن در این مرحله، بیش از آنکه به دنبال حمله فیزیکی باشد، به دنبال ایجاد تردید، ناامیدی و چنددستگی در جامعه است. انتشار شایعات، بزرگنمایی ضعفها، تحریف واقعیتها و القای احساس بیثباتی، بخشی از این سناریوست.
در برابر این وضعیت، رسانههای رسمی باید چند مأموریت کلیدی را به صورت همزمان دنبال کنند. نخست، «اطلاعرسانی دقیق، سریع و شفاف»؛ هر خلأ خبری، بلافاصله با شایعه پر میشود. دوم، «تقویت روایت ملی»؛ بازنمایی همبستگی مردم، ایستادگی نیروهای امنیتی و تداوم زندگی عادی در دل بحران، میتواند تصویر غالب جامعه را از آسیبپذیری به تابآوری تغییر دهد. سوم، «مدیریت افکار عمومی در مواجهه با اخبار تلخ»؛ جامعهای که هزاران شهید و دهها هزار مجروح را تجربه کرده، نیازمند زبانی است که هم حقیقت را بگوید و هم امید را حفظ کند.
از سوی دیگر، توجه به سرمایه اجتماعی نیز اهمیت حیاتی دارد. حضور میدانی مردم در هفتههای گذشته نشان میدهد بدنه اجتماعی کشور همچنان فعال، حساس و در صحنه است. این حضور، سرمایهای است که اگر به درستی دیده و تقویت نشود، ممکن است در اثر بیتوجهی یا روایتهای مخدوش، دچار فرسایش شود. رسانهها باید این مشارکت را بازتاب دهند، به آن معنا ببخشند و آن را به عنوان ستون اصلی امنیت ملی معرفی کنند. در نهایت باید پذیرفت امنیت، صرفاً محصول اقدامات میدانی نیست، بلکه برآیند «اعتماد عمومی»، «انسجام اجتماعی» و «روایت درست» است. در دوران آتشبس، این سه مؤلفه بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید قرار دارند. اگر رسانهها بتوانند با درک این موقعیت، نقش فعال و هوشمندانهای ایفا کنند، آتشبس نه به یک وقفه شکننده، بلکه به فرصتی برای بازسازی قدرت ملی و تقویت همبستگی اجتماعی تبدیل خواهد شد.
