جوان آنلاین: اواخر مراسم تجمعات شبانهای بود که نزدیک به دو ماه است هر شب در همه خیابانها و محلههای کشور در حال برپایی است. نوبت به ایستگاه صلواتی و چای نذری برای سلامتی همه ایرانیانی که چه در خیابان و چه در میدان آماده جانفدایی ایرانند، رسیدهبود و چایها را در لیوانهای یکبار مصرف میریختند تا بین مردم توزیع کنند. خانم میانسالی جلو رفت و لیوان بلور دستهدارش را از کیفدستیاش بیرون آورد و به طرف جوانی که داشت چایها را با کتری بزرگ هیئتیاش در لیوانهای یکبار مصرف میریخت، گرفت و گفت: «پسرم برای من در این استکان چای بریز. میخواهم به اندازه یک لیوان یکبار مصرف کمتر هم که شده برای محیطزیست و برای کمک به کشور قدم بردارم.»
ایده این مادر، اما ظرفیت آن را دارد که برایش یک پویش راه انداخت؛ پویش نه به پلاستیک و نه به ظروف یکبار مصرف که این شبها میتواند از دل موکبهای تجمعات خیابانی به شکلی جدیتر از همیشه دنبال شود.
نزدیک به دو ماه حضور شبانه و ثبتنام بیش از ۳۰ میلیون نفر در پویش جانفدایان ایران، تصویر روشنی از ملتی است که تمدنی چند هزار ساله ایرانی را با ارزشهای اسلامی در هم آمیخته و هویت ملی و مذهبیاش را به خوبی میشناسد. پس این ملت بزرگ که توانسته از پس این کارهای بزرگ بر بیاید در به ثمر رساندن پویشهای دیگر ملی میتواند شگفتانگیز عمل کند. در شرایط کنونی با توجه به حملات ددمنشانه امریکایی- صهیونیستی به زیرساختهای پتروشیمی و آسیب به بخشی از این زیرساختها در دل پویشهای ملی شکل گرفته در میان مردم فهیم کشورمان پویشهایی همچون نه به پلاستیک و پویش استفاده از لیوان شخصی در تجمعات را شاهد هستیم؛ پویشهایی که البته سالهاست فعالان محیطزیست به دنبال اجرایی کردن آنها هستند و هدف نهایی آن بسیار فراتر از کمک به زنجیره تولید و توزیع صنایع پتروشیمی و کنترل قیمت این محصولات است؛ هدف نهایی این پویشها کمک به زمین است تا بتواند با خیال راحت از شر پلاستیکها راحت شود و نفسی تازه کند!
فاجعه مصرف پلاستیکها برای طبیعت
فارغ از تمام اتفاقاتی که طی جنگ اخیر با آن مواجه بودیم، محیطزیست دنیا سالهاست با تبعات استفاده بیضابطه از پلاستیک و مواد و محصولات پتروشیمیها دست و پنجه نرم میکند، اما استفاده از کیسهها و ظرفهای پلاستیکی آنچنان با زندگی روزمره ما پیوند خورده است که نمیتوانیم روزی را بدون وجود آنها تصور کنیم. این محصولات از مواد سمی خطرناکی ساخته شدهاند که نهتنها به محیطزیست آسیب میزند، بلکه روی سلامتی انسان هم تأثیرات منفی بسیار زیادی دارد.
طبق برآوردهای اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت، هر سال بیش از ۴۰۰ میلیون تن پلاستیک در دنیا تولید میشود که حدود ۱۴ میلیون تن از آن به اقیانوسها وارد میشود. این آلودگیها، اکوسیستمها و حیات دریایی را نابود میکند، باعث مسدود شدن مسیرهای آبی میشود و بر جوامع انسانی به ویژه در آسیا و مناطق کمدرآمد با زیرساختهای ناکافی مدیریت پسماند تأثیر میگذارد.
کیسههای پلاستیکی که روزانه میلیونها عدد از آنها استفاده میشود، حدود ۲۰ سال برای تجزیهشدن نیاز دارند. فنجانهای قهوه با روکش پلاستیکی که در کافهها رایج هستند، طی ۳۰ سال تجزیه میشوند. اقلام مقاومتر مانند نیهای پلاستیکی، حلقههای قوطی نوشابه و بطریهای آب پلاستیکی بین ۲۰۰ تا ۴۵۰ سال زمان برای تجزیه نیاز دارند.
اقلام بهداشتی مانند مسواک و پوشکهای یکبارمصرف، همچنین یونولیت (استایروفوم)، حدود ۵۰۰ سال در طبیعت باقی میمانند.
محدودیت بازیافت پلاستیکها واقعیتی که نمیدانیم!
شاید بگویید میتوانیم با بازیافت پلاستیکها خطراتشان را برای محیطزیست کمتر کنیم، اما جالب است بدانید پلاستیک معمولاً تنها یک یا دو بار قابلیت بازیافت دارد، چراکه با هر بار بازیافت، کیفیت مواد کاهش مییابد. پس از چند بار بازیافت، پلاستیک دیگر قابلاستفاده نیست و سرانجام یا دفن میشود، یا سوزانده میشود، یا به آبهای آزاد راه مییابد.
دستهبندی و دور ریختن زبالهها یکی از کارهایی است که میزان بسیار زیادی کیسه پلاستیکی مصرف میکند. دفن زباله با این کیسهها آسیبهای جبرانناپذیری به محیطزیست میزند؛ آسیبهایی مثل خفگی حیوانات، آلودگی، مسدود شدن مجاری آب و رودخانهها. پس از مشاهده این آسیبها فعالان محیطزیست و قانونگذاران تا حدی روی گسترش فرهنگ کاهش مصرف کیسه پلاستیکی کار کردند.
ممنوعیت استفاده از پلاستیک در ۶۹ کشور دنیا
تبعات زیستمحیطی پلاستیکها موجبشده در برخی از کشورها دولتها با تدابیر و قوانینی استفاده از پلاستیک را محدود یا حتی ممنوع کنند! طبق گزارش سازمان ملل و چندین گزارش رسانهای، ۶۹ کشور جهان نوعی ممنوعیت کامل یا جزئی کیسههای پلاستیکی را تصویب کردهاند. در حالیکه ممنوعیت استفاده از کیسههای پلاستیکی به خصوص در آفریقا رواج دارد، در سایر نقاط جهان از جمله اروپا نیز ۳۲ کشور تصمیم گرفتهاند برای محدود کردن استفاده از کیسههای پلاستیکی جریمه (یا مالیات) دریافت کنند.
فرصتی از دل تهدیدها
محمد درویش، کارشناس محیطزیست درباره اینکه شرایط پیش آمده در کشور و آسیب به پتروشیمیها و گرانشدن پلاستیک میتواند یک فرصت برای اصلاح یک عادت اشتباه و آسیبزننده به محیطزیست باشد، میگوید: «یک دلیل مهم که دنیا در دهه ۷۰ میلادی به یکباره دوباره سراغ تغییر مبلمان شهری از خودرومحوری به بوممحوری رفت و کوشید تا تسهیلات بیشتری برای استفاده از دوچرخه و حمل و نقل پاک ارائه دهد و مسیرهایی ایمن و جذاب برای دوچرخه و پیادهروی بسازد، افزایش ناگهانی قیمتهای جهانی نفت بود! چالشی که با درایت، پیش از آنکه به بحران بدل شود، تبدیل به فرصتی خردمندانه برای تغییر سبک زندگی، کاهش بار آلایندگی و بهبود تحرکهای فردی در ترددهای درونشهری را فراهم کرد.»
از نگاه وی اینک هم آسیب به صنعت پتروشیمی در اثر جنگ اخیر و کمبود محسوس مواد پلیاتیلن، میتواند به یک فرصت برای احیای جنبشی محیطزیستی را فراهم کرده و بکوشیم از کیسههای پارچهای یا چندبار مصرف استفاده کنیم تا در نهایت، ردپای بومشناختی ایرانیان بر سرزمین کاهش یافته و با یک تیر دو نشان بزنیم.
