جوان آنلاین: بازار ارز و طلا که پناهگاهی امن برای حفظ ارزش پول کشورمان در برابر تورم طی چند سال گذشته محسوب میشد از زمان وقوع جنگ تحمیلی سوم، از ۹ اسفند ماه سال گذشته به نوعی این کارکرد خود را از دست داده است. نرخ طلا اگرچه در لحظات اولیه این تجاوز نظامی، با واکنش شدیدی نوسانات افزایشی گرفت، اما در ادامه آرایش سرمایهگذاری در این بازار تغییر و نقدینگیها به سمت مسیرهای کم. ریسکتر رفت. بسته شدن تنگه هرمز و افزایش شدید قیمت نفت از سویی و از طرف دیگر کاهش طلای جهانی، جریان نقدینگی را از همان روزهای ابتدایی جنگ از سمت طلا و ارز و صندوقهای طلا به سوی صندوقهای درآمد ثابت برد.
هرچند پیش از آتشبس دو هفتهای، چشماندازی در خصوص وضعیت آغاز به کار بازارها و قیمت آنها وجود نداشت، اما وضعیت معاملات در روز گذشته که به نوعی پایان فعالیت دورکاری بسیاری از مشاغل و آغاز فعالیت جدیتر بازارها بود، نشان داد بازار ارز و طلا علاقهای به افزایش قیمت ندارند.
بیمیلی بازار به افزایش نرخ دلار و طلا
روز گذشته (۲۲ فروردینماه) همزمان با کاهش ۴۴دلاری اونس جهانی طلا و کاهش قیمت ارز در بازار، شاهد عقبنشینی قیمت طلا و سکه در بازار داخلی بودیم و در لحظه آغاز به کار بازار طلا هر گرم طلا ۱۸ عیار ۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار، هر گرم طلای ۲۴ عیار ۲۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان، هر قطعه تمام سکه طرح جدید ۱۸۱ میلیون تومان، هر قطعه تمام سکه طرح قدیم ۱۷۵ میلیون تومان، هر قطعه نیم سکه ۹۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، هر قطعه ربع سکه ۵۵ میلیون تومان و هر قطعه سکه یک گرمی بانک مرکزی ۲۷ میلیون تومان قیمتگذاری و معامله شد. نرخ دلار نیز در معاملات بازار آزاد روز گذشته با کاهش به ۱۵۵ هزار تومان رسید. در اکثر روزهای معاملاتی سال جدید نرخ دلار در همین حدود بود و تنها در یک روز معاملاتی نرخ دلار به ۱۶۳ هزار تومان رسید، اما بلافاصله عقبنشینی کرد.
افزایش تقاضا برای سرمایهگذاری در بخشهای کمریسک
بسیاری از کارشناسان پیشبینی میکنند که با توجه به بار ناشی از جنگ بر اقتصاد، جریان نقدینگی به جای توجه به سودآوری و فعالیتهای سفتهبازی، به دنبال مدیریت نقدینگی در این شرایط است.
در هفتههای گذشته صندوقهای طلا با خروج سنگین پول در تمامی روزهای معاملاتی هفته مواجه شدند، در حالی که صندوقهای درآمد ثابت با ورود قابلتوجه نقدینگی همراه بودند. این جابهجایی نشان میدهد که تصمیمات سرمایهگذاران بیش از آنکه مبتنی بر تحلیلهای کلاسیک بازده و ریسک باشد، تحت تأثیر مدیریت نقدینگی قرار گرفته است، جایی که داراییها از نقش سرمایهگذاری صرف خارج شده و به ابزاری برای تنظیم جریان نقدی و پاسخ به مسائل اقتصادی تبدیل میشوند.
تداوم خروج پول از صندوقهای طلا
در هفته گذشته، صندوقهای طلا در هر پنج روز معاملاتی با خروج پول حقیقی همراه شدند؛ برآیند معاملات هفته گذشته این صندوقها، خروج ۵ هزار و ۴۹۷میلیارد تومان پول حقیقی در مقیاس هفتگی بود. در مقیاسی بزرگتر، این صندوقها در دوران جنگ، ۱۴ روز معاملاتی را تجربه کردهاند و در این ۱۴ روز که خروج پول بیوقفه از این صندوقها رخ داده، ۱۲ هزار و ۵۱۸میلیارد تومان پول حقیقی از این صندوقها خارج شده است. در دورههای بحرانهای ژئوپلیتیک، رفتار سرمایهگذاران در بازارهای مالی معمولاً از منطق صرفاً بازدهیمحور فاصله میگیرد و بیشتر تحتتأثیر نیاز به نقدینگی و تأمین معیشت قرار میگیرد. یکی از نمونههای روشن این وضعیت، افزایش خروج پول از صندوقهای طلا در دوره جنگ و تنش نظامی اخیر است. پدیدهای که در ظاهر ممکن است با منطق سنتی سرمایهگذاری در تضاد به نظر برسد، اما در سطح خرد خانوارها کاملاً قابل توضیح است.
چرخش نقدینگی به صندوقهای درآمد ثابت
صندوقهای درآمد ثابت در هفته گذشته، سه روز ورود پول و دو روز خروج پول حقیقی را تجربه کردند. برآیند معاملات هفته گذشته، ورود هزار و ۵۴۶میلیارد تومان پول حقیقی به گردونه معاملات این صندوقها بود. بررسی معاملات این صندوقها در دوران جنگ نیز گویای ورود ۱۵ هزار و ۱۰میلیارد تومان پول حقیقی در ۱۸ روز معاملاتی است. در دوره تنش نظامی، رفتار سرمایهگذاران معمولاً به سمت کاهش ریسکپذیری و افزایش نقدشوندگی جهتدار میشود. در این شرایط خانوارها معمولاً بخشی از دارایی خود را بهصورت نقد یا شبهنقد نگه میدارند تا در مواجهه با شوکهای غیرمنتظره مانند کاهش درآمد، افزایش هزینههای درمانی یا اختلال در جریان درآمدی بتوانند از آن استفاده کنند.
بورس چشمانتظار بازگشایی
یکی از بازارهایی که در جریان جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، بسته شد بازار سرمایه است. در شرایطی که اقتصاد با شوک مواجه میشود، نخستین پرسش این است که آیا بازار سرمایه باید باز بماند یا برای مدتی متوقف شود. در چنین موقعیتهایی توقف کوتاه مدت بازار میتواند بهعنوان ابزاری برای مدیریت شوک اولیه قابل توجیه باشد. به همین دلیل بسته شدن کوتاه مدت بازار در لحظه آغاز بحران تصمیمی قابل درک است. با این حال کارشناسان تأکید دارند که سیاستگذار باید به عنصر نقدشوندگی بازار نیز توجه لازم را داشته باشد.
تداوم این وضعیت و طولانی شدن تعطیلی بازار، بهویژه در شرایطی که بخش مهمی از دارایی مردم در بازار سرمایه نگهداری میشود، بهتدریج از یک اقدام احتیاطی به یک خطای سیاستی تبدیل میشود. بازار سرمایه تنها یک محل دادوستد سهام نیست، بلکه بخشی از سازوکار تخصیص منابع در اقتصاد محسوب میشود. زمانی که این سازوکار برای مدت طولانی متوقف میشود، در واقع بخش قابلتوجهی از دارایی جامعه در حالت تعلیق قرار میگیرد.
کارشناسان تأکید دارند که به جای بستن کامل بازار، از ابزارهای تنظیمی برای مدیریت نوسان استفاده کرد؛ ابزارهایی مانند کاهش دامنه نوسان، فعالسازی صندوقهای تثبیت، تقویت بازارگردانی یا ایجاد پنجرههای معاملاتی محدود برای سرمایهگذاران خرد میتواند این اهداف را تأمین کند.
بیتوجهی نفت به مذاکرات!
در کنار گزارشی از وضعیت بازارهای داخلی، گزارشها از قیمت جهانی نفت نیز نشان میدهد که فعلاً قیمتها در این بازار تمایلی به کاهش ندارند. روز گذشته قیمت نفت برنت در آستانه مذاکرات ایران و امریکا با کاهش کمتر از یک دلار به ۹۵ دلار و ۲۰ سنت رسید. نفت سبک امریکا نیز با ۱/ ۳۳ درصد به ۹۶/۵۷دلار در هر بشکه رسید. قیمت جهانی نفت از زمان اعلام آتشبس در منطقه افت قابل توجهی نداشته است که به گفته تحلیلگران اصرار رژیم صهیونیستی بر جدا کردن جبهه لبنان از مذاکرات و تداوم جنگافروزی در این کشور یکی از علل این موضوع بوده است. کارشناسان وضعیت فعلی را بزرگترین اختلال در تاریخ بازارهای جهانی نفت توصیف میکنند و معتقدند بازگشت قیمت انرژی به سطح قبل جنگ ماهها زمان میبرد و البته نیازمند همکاری نه فقط قدرتهای بزرگ مانند امریکا، چین و روسیه، بلکه کشورهای منطقه از جمله امارات، عربستان، هند و پاکستان است. در مجموع برای داشتن چشمانداز شفاف از جهتگیری بازارهای داخلی، نباید تنشها و همچنین قیمت نفت را از تحلیلها نادیده گرفت. افزایش قیمت نفت رابطه مستقیمی با کاهش نرخ طلای جهانی و طلا و دلار در داخل دارد.
