جوان آنلاین: آرش معیریان، کارگردان شناختهشده که پیش از این با آثاری، چون کما و شارلاتان عمدتاً در قلمرو کمدی درخشیده، با فیلم «غبار میمون» گامی جسورانه به سوی ژانر سیاسی جاسوسی برداشته است. این ژانر در سینمای ایران به دلیل محدودیتهای فرهنگی و تولیدی کمتر مورد کاوش قرار گرفته است. این تغییر نه تنها نشاندهنده تنوعطلبی معیریان است، بلکه تلاشی برای غنیسازی روایتهای امنیتی در بستر فرهنگ ملی نیز به شمار میآید.
داستان فیلم حول محور یک مأمور ارشد امنیتی میچرخد که به شناسایی یک دانشمند برجسته خارجی که جذب سرویس اطلاعاتی ایران شده است در انگلستان پی میبرد و مأموریت بازگرداندن او به وطن را بر عهده میگیرد. این مأموریت در کشوری خارجی با چالشهای غیرمنتظرهای مواجه میشود و لایههایی از تنش جاسوسی را نمایان میسازد. ایده اولیه که ریشه در دغدغههای فرهنگی- سیاسی معاصر ایران دارد، ظرفیت بالایی برای ایجاد هیجانی فرهنگی و هویتی نشان میدهد. با این حال، فیلمنامه با پرداخت ناکافی این ظرفیت را نابود میکند: شخصیتپردازی سطحی، قهرمان را به یک تیپ کلیشهای تقلیل داده است و دیالوگهای شعاری عمق دراماتیک را فدای سادگی میکنند. در نتیجه، تنش روایی کاهش مییابد و مخاطب که انتظار تعلیق لازم برای یک فیلم جاسوسی را دارد، کمتر با جهان فیلم همذاتپنداری میکند. این ضعفها نمایانگر چالشهای فرهنگی سینمای ما در تعادل بین ایدئولوژی و هنر روایی است.
از منظر فنی، موسیقی متن فیلم به عنوان نقطهای بحثبرانگیز محسوب میشود. در حالی که انتظار میرفت آهنگسازی فضایی پرتعلیق و همخوان با تم فرهنگی- امنیتی ایجاد کند، در صحنههای گفتوگویی، موسیقی بیش از حد غالب و حتی مزاحم میشود و تعادل بصری شنیداری را برهم میزند. در مقابل، جلوههای ویژه بصری و میدانی جزو نقاط قوت برجسته فیلم به شمار میروند. این عناصر با کیفیت حرفهای به استانداردهای ژانر جاسوسی نزدیک شده و نشاندهنده سرمایهگذاری هوشمندانه تیم تولید بر جنبههای فنی است. این دستاوردها نویدبخش ظرفیت سینمای ایران در رقابت با تولیدات جهانی ژانر هستند، به ویژه در زمینهای که فرهنگ بومی را با عناصر اکشن پیوند میزند. در نهایت، غبار میمون تجربهای جسورانه، اما ناقص از معیریان است؛ فیلمی که در مسیر کاوش ژانرهای نوظهور در سینمای ایران حرکت میکند و به رغم کاستیهای روایی، میتواند جرقهای برای تولیدات پختهتر و عمیقتر در آینده باشد. این اثر دعوتی فرهنگی است برای بازنگری در مرزهای ژانری ما؛ جایی که جسارت در روایتهای امنیتی میتواند به غنای هویت سینماییمان بیفزاید.
