جوان آنلاین: به اعتقاد یک روانشناس، متخصص و مدرس در حوزه خانواده آنچه مورد نیاز امروز جوان است و در صورت کسب آن حامی اجتماع میشود، مقبولیت است. اگر کسی بتواند راز مقبولیت یک جوان را در جامعه بشناسد، یک جوان عادی را به «جریان ساز مثبت» تبدیل خواهد کرد.
دکتر مسلم داوودینژاد، روانشناس و متخصص و مدرس در حوزه خانواده در گفتوگو با «جوان» با ورود به یکی از مهمترین چالشهای نسل جوان که امروز با آن مواجه است، گفت: نظارت درونی و خودعقلی یکی از مهمترین چالشهاست.
وی با ورود دقیق به این کلمه آن را مورد بررسی قرار داد و گفت: ما دو نوع نظارت داریم که یکی بیرونی و دیگری درونی است. در نظارت درونی یعنی من خود مراقب خودم باشم، اما درنظارت بیرونی، یعنی من از چراغ قرمز حتی در زمان خلوت هم عبور نمیکنم، به دلیل اینکه دوربین ناظر بر رفتار من خواهد بود. در نظارت بیرونی با همه بازدارندگیها یک نفاق مخفی وجود دارد، یعنی پسر مقابل پدر سیگار نمیکشد، اما در خفا سیگار میکشد. در نظارت بیرونی ما مسئولیتپذیر هستیم چراکه دوربین، قانون و افراد ما را کنترل میکنند، اما در نظارت درونی یک خود کنترلی وجود دارد.
به اعتقاد حجتالاسلام داووینژاد حلقه مفقوده امروز تربیت جوانان نظارت درونی است، او درباره آن یادآور شد: امروز والدین روی دختر خانواده برای تربیت و رفت و آمدکنترل ندارند یا مسلط نیستند و این کنترل در مورد پسران کمتر هم است. بعد دیگری که وی «نظارت درونی» را مورد بررسی قرار داد به لحاظ دینی بود و درباره آن اضافه کرد: نظارت درونی در نگاه روانشناسان همان خود فرمانی عقلی است، اما مبلغان دین به آن تقوای حضور میگویند. ما دو مدل تقوا داریم؛ یکی تقوای «پرهیز» و دیگری تقوای «حضور». در تقوای پرهیز جلوت و خلوت من با یکدیگر فرق دارد، به این معنی که در برابر چشم شما مراعات دارم و در نبود شما خود را موظف به رعایت نمیدانم.
دکتر داوودینژاد ادامه داد: در تقوای حضور و خود عقلی نظارت درون انسان میگوید من خودم مراقب خودم هستم، به عنوان مثال خودم تصمیم دارم سیگار نکشم، به مغازه مردم آسیب نزنم، دزدی نکنم که ما در این زمینه کم کار کردیم و نیاز به جهانبینی، ایدئولوژی و تغییر رفتار دارد. ما صرفاً فقط خواستیم برای جوان تغییر رفتار ایجاد کنیم، در حالی که روی تغییر نگرش، باور و ایدوئولوژی او کار نکردیم. در نگاه این روانشناس امروز حلقه مفقوده جوانان نظارت درونی و خود فرمانی عقلی است که نیازمند یک مسیر تربیتی است.
وی در توضیح بیشتر این مسیر تربیتی برای نیل به «خود نظارتی» تصریح کرد: سالهاست روانشناسان دعوا دارند که میان ژنتیک، محیط و همت افراد کدامیک مؤثر است. برخی اساس انسان را ژنتیک میدانند، رفتارگراها معتقد به تربیت از طریق محیط هستند، برخی نیز معتقد به اراده هستند و اراده را منجر به تغییر میدانند، اما اسلام هم به ژنتیک و هم به محیط اعتقاد دارد.
دکتر داوودینژاد در توضیح دقیق نگاه اسلام به این مسیر تربیتی گفت: آیتالله مظاهری عالم و مرجع که متخصص در حوزه تربیتی- اخلاقی هستند، معتقدند محیط و ژنتیک، جاده و همت حرکت است. در واقع به اعتقاد این عالم قدرت همت از همه چیز بیشتر است، چنانچه یک بچه خوب را در یک خانواده بد تبدیل به بچهای بد کند و یک بچه بد را در خانوادهای خوب تبدیل به بچهای خوب کند.
وی تأکید کرد: اساساً ژنتیک هم بسیار مهم است و امروز خانوادهای که به ژنتیک اهمیت نداده، ثمره آن را کف خیابان میبیند. والدینی که محیط، محل زندگی، رشد و تربیت فرزندشان برای آنها مهم نیست، نتیجه عملی آن را بعدها شاهد خواهد بود.
وی با ورود به بحث تغییر رفتار توضیح داد: اراده نیاز به یک جهانبینی دارد، نهی از منکر یعنی تغییر رفتار و تمام نیروهای امر به معروف و نهی از منکر روی تغییر رفتار کار میکنند. ما به جوان ۲۰ ساله میگوییم رفتارت را بر اساس باور من تغییر بده، در حالی که باور او چیز دیگری است. ما در حوزه باور، جهانبینی و ایدوئولوژی خوب عمل نکردهایم. غرب روی رفتار کار میکند، در حالی که ما درصدد تغییر هستیم. در واقع آنها روی احساس کار میکنند تا منتج به تغییر رفتار شود، اما ما باید روی باور نوجوان و جوانان و جهانبینی آنها کار کنیم.
وی با ورود به نقش خانواده در تربیت نسل جوان ادامه داد: پدر و مادر باید بتوانند «نور» را به مسیر تربیتی فرزند خود وارد کنند که هر کدام از اجزای این کلمه یک مسیر است.
وی با رمزگشایی از یکیک کلمات «نور» ادامه داد: «نون» یعنی نظارت که هم درونی و هم بیرونی است. برای یاد دادن نظارت درونی از مسیر قرآن باید وارد شوند چنانچه قرآن میفرماید: لَا إِکرَاهَ فِی الدِّینِ، قَد تَّبَینَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَی یعنی در دین هیچ اجباری نیست، اما اگر بد شدی بیچاره میشوی. به این روش قرآن در روانشناسی میگویند روش «جهتدار انتخابی»، یعنی ظاهراً حق انتخاب دارد، اما در خفا و پشت ذهن راه درست را به او نشان میدهد.
وی «واو» در کلمه دوم نور را مبتنی بر وزارت دانست و تأکید کرد: وزیر یعنی باید نظر جوان و نوجوان را جویا شد. جوانی که در جمع دوستان پذیرش دارد و نظرش را ارج میدهند، اما در خانه تا حرف میزند، میگویند «تو حرف نزن»، «تو نظر نده» در نتیجه احساس میکند جایگاه مقبول و مناسبی ندارد، اما لزوماً مشورت کردن به معنی اطاعت نیست. اگر نظرش خوب بود استفاده میکنیم اگر هم نبود، در واقع به او مهم بودن را اعطا کردهایم.
دکتر داوودینژاد «ر» در کلمه نور را رفاقت معرفی و بیان کرد: باید با جوان رفیق بود. جوان امروزی با هیچ کس جز رفیق مشورت نمیکند و حرف نمیزند. جوان امروز با مشاور و مبلغی حرف میزند که رفیق او باشد.
وی مهمترین گامی که والدین برای نزدیک شدن به فرزندان بردارند را مورد اشاره قرار داد و گفت: بعد مشورتی یا همان وزارت مهمترین بعد است. اگر وزارت و رفاقت اتفاق افتد، نظارت آسان خواهد شد، یعنی اگر کاری در خانه میخواهید انجام دهید با جوان خود مشورت کنید. اینکه برخی جوانان در جامعه رفتار ناهنجار دارند یا ناخودآگاه میخواهند عرضاندام کنند، برخاسته از همین عدممقبولیت در خانواده است.
وی با ورود به حوادث اخیر در کشور یادآور شد: در همین اغتشاشات اخیر داشتیم جوانانی که یک شبه میخواستند پول به دست آورند، در نتیجه این پول صرفاً یک درآمد نیست بلکه یک «قدرت» و به دست آوردن یک «جایگاه» است، در حالی که اگر این جایگاه در خانواده و خانه به جوان داده میشد، کمتر شاهد بروز چنین رفتارهایی بودیم. اگر با جوان رفیق باشیم به مرحله نظارت هم خواهیم رسید.
این متخصص و مدرس در حوزه خانواده در مورد نیاز و مطالبه اصلی امروز جوانان با عبور از مصادیقی مثل شغل و ازدواج ادامه داد: آنچه مورد نیاز امروز جوانان است و در صورت به دست آوردن حامی اجتماع هم خواهد شد «مقبولیت» است. قدرت مقبولیت بخشی مربوط به درد نان و بخش دیگر فراتر از درد نان است. گاهی فرد حتی درآمد و کسب و کار خوبی هم دارد، اما چون بین اطرافیان مقبولیت ندارد در مسائل اقتصادی احساس درد میکند.
به اعتقاد دکتر داوودینژاد اگر کسی بتواند راز مقبولیت یک جوان را در جامعه بشناسد یک جوان عادی را به جریان ساز مثبت تبدیل خواهد کرد.
وی تأکید کرد: اگر در کنار نیازهای ظاهری مثل اشتغال، ازدواج و مسکن قدرت خلق موارد ذکر شده را برای جوان ایجاد کنیم، جوان امروزی به رشد و بالندگی میرسد. مقبولیت و جایگاه اگر از سوی خانواده و جامعه برای جوان ایجاد میشود او را به هنجار تبدیل خواهد کرد.
وی در پایان اظهارات خود دو توصیه داشت که یکی خطاب به والدین و خانوادهها و دیگری به مسئولان بود. این روانشناس و متخصص حوزه خانواده خاطر نشان کرد: به خانوادهها میگویم جوان شما جوان خوبی است و نمره جوان شما یک شبه صفر نمیشود. دکتر داوودینژاد در توضیح بیشتر خطاب به خانوادهها به خصوص والدین گفت: والدین باید بدانند با هر خطای جوان صرفاً یک نمره منفی داده شود نه اینکه او را از گردونه خارج کنیم، چه بسا حتی کسانی بودند که مردود شدند و برگشتند، در نتیجه به هر اندازه جوان را خوب ببینیم خوب میشود چراکه روانشناسان معتقدند شخصیت افراد بر اساس نگاه افراد به آنها شکل میگیرد. هر اندازه جوانان را بد ببینیم بیشتر سمت بدی میروند و هر اندازه خوب ببینیم گرایش به سمت خوبی و خیر خواهند داشت. وی در خطاب مستقیم به والدین گفت: امیدوار باشید، برای او دعا کنید و قدم خیر بردارید چراکه امام صادق (ع) فرمودند، هرگاه نگران عاقبت بخیری فرزندانت شدی یک سال روزی ۵۰ آیه قرآن برای او بخوان تا برگردد.
این روانشناس در توصیه دوم خود خطاب به مسئولان متذکر شد: معدل جمهوری اسلامی ایران در کشور در مورد جوانهای خوب بسیار بالاست و نجاست داخل اقیانوس یک اقیانوس را نجس نمیکند، چنانچه رهبر انقلاب هم به جوانان اعتماد دارند در نتیجه به جوانها اعتماد کنید، برای آنها قدم بردارید و جایگاه بیشتری برای حضور و میدانداری به آنها بدهید.
