غفلت از فلسفه برای کودک

جوان آنلاین: حجت‌الاسلام احمدحسین شریفی در کانال تلگرامی خود نوشت: رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی، مشخصاً از سال ۱۳۷۸ درباره نقش آموزش تفکر و تعقل بر پایه اندیشه و فکر اسلامی به کودکان تأکید کرده‌اند. از جمله در دی‌ماه سال ۱۳۸۲ نیز برای چندمین بار می‌فرمایند: «یکی از رشته‌های تألیف و کار فلسفی، نوشتن فلسفه برای کودکان است. کتاب‌های فلسفی متعددی برای کودکان نوشته‌اند و ذهن آنان را از اول با مبانی فلسفی‌ای که امروز مورد پسند لیبرال دموکراسی است، آشنا می‌کنند... ما از این کار غفلت داریم. من به دوستانی که در بنیاد ملاصدرا مشغول کار هستند، سفارش کردم، گفتم بنشینید برای جوانان و کودکان کتاب بنویسید. این کاری است که قم می‌تواند بر آن همت بگمارد. بنابراین از جمله کار‌های بسیار لازم، بسط فلسفه است البته با مبانی مستحکم و ادبیات خوب و جذاب.»
هر چند در این زمینه کار‌های پراکنده‌ای از سوی بخش‌های مختلف پژوهشی کشور انجام گرفته است، اما مع‌الأسف کاری در خور و شایسته انجام نگرفته است... برخی از محققان با تکیه بر مطالعات تجربی پاره‌ای از روانشناسان مثل ژان پیاژه و پیروان وی، مدعی‌اند که آموزش مضامین و مفاهیم و آموزه‌های فلسفی به کودکان، ناممکن و ناشدنی است! اساساً کودکان یعنی تا سن حدود ۱۰ سالگی امکان درک مفاهیم و حقایق فلسفی را ندارند! البته اینان مخالف «فلسفه برای کودکان» نیستند بلکه مدعی هستند منظور از آموزش فلسفه به کودکان، آموزش «فرآیند فلسفه‌ورزی» است یعنی «آموزش تفکر و تعقل».
اما برخی دیگر از محققان مدعی‌اند می‌توان و باید «آموزه‌ها و فرآورده‌های فلسفی» را نیز به زبان کودکی و برای کودکان آموزش داد. فی‌المثل، می‌توان پاره‌ای از آموزه‌های فلسفه صدرایی مثل اصالت وجود، تشکیک در وجود، عین ربط بودن هستی به علت حقیقی و امثال آن را به کودکان نیز آموزش داد.
به نظر می‌رسد رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی به عنوان یکی از پیشگامان طرح ضرورت آموزش فلسفه اسلامی به کودکان، هر دو نوع آموزش را شدنی و ممکن می‌دانند. به عنوان نمونه در جایی می‌فرمایند:
«امروز در دنیا به زبان کودکی به کودکان فلسفه می‌آموزند، یعنی چیزی که از نظر بعضی از طراحان کشور ما بی‌معنی است؛ فکر می‌کنند فلسفه مخصوص آدم‌های ریش و سبیل‌دار و کسانی است که سنی از آن‌ها گذشته باشد. نگاه مدرن به مسائل حیات، امروز پیشروان علمی دنیا را به اینجا رسانده که باید فلسفه را از دوره دبستان به کودکان تعلیم داد البته با زبان کودکی» (۱۲ اردیبهشت ۱۳۸۵)؛ و در جایی دیگر از ضرورت آموزش فلسفه به معنای فرآیند فلسفه‌ورزی به کودکان سخن می‌گویند و می‌فرمایند:
«امروز در کشور‌های پیشرفته مادی دنیا، یکی از کار‌های اساسی و یک رشته مهم، تدریس فلسفه برای کودکان است. خیلی‌ها در جامعه ما اصلاً تصور نمی‌کنند که برای کودک هم فلسفه لازم است. برخی تصور می‌کنند فلسفه به معنای یک چیز قلمبه سلمبه‌ای است که عده‌ای در سنین بالا به آن توجه می‌کنند؛ این نیست. فلسفه شکل دادن فکر است، یاد دادن فهم کردن است، ذهن را به فهمیدن و تفکر کردن عادت دادن است؛ این از اول باید به وجود بیاید. قالب مهم است. اگرچه محتوا هم در همین فلسفه کودکان حائز اهمیت است، اما عمده شیوه است، یعنی کودک از اول کودکی عادت کند به فکر کردن، عادت کند به خردورزی؛ این خیلی مهم است.» (۲۰ مهر ۱۳۹۱)