سن نوجوانی دوران بسیار حساسی است که بین دوران کودکی و جوانی یا بزرگسالی قرار دارد و بر همین اساس دوران سلسله هیجانات و تغییرات گوناگون در نوجوانان محسوب میشود. به نظر میرسد در زمینه فراهم آوردن مقدماتی برای نوجوانان کشور ما کوتاهیهای فراوانی صورت گرفته است تا جایی که میتوانیم بگوییم سازمانها و وزارتخانههای متولی هنوز برنامه اصولی و گستردهای در این زمینه ارائه نکردند. با توجه به پهناوری کشور ما و شمار بسیار فراوان نوجوانان به نظر میرسد که باید در این زمینه حساسیت و برنامهریزی دقیق و هوشمندانهای تدارک دیده شود.
با توجه به امکانات موجود بدیهی است بسیاری از نوجوانان کشور ما که در دیگر نقاط زندگی میکنند، از بسیاری امکانات آموزشی و اجتماعی بیبهره یا کمبهره هستند و همین مسئله میتواند چالش بزرگی باشد و به مشکلات متعددی در آینده ختم شود، لذا به نظر میرسد باید برای این مسئله تدابیر اساسی اندیشید و با استفاده از نظرات کارشناسان و صاحبنظران و اختصاص بودجههای مناسب، فضای بهتری را برای این عزیزان فراهم آورد.
مسئولان ما در حالی از رویکرد نوجوانان به فضای مجازی ابراز نگرانی میکنند که در ایجاد کتابخانههای عمومی در سطح کشور دچار کوتاهی و قصور هستند. در بسیاری از نقاط کشور ما کتابخانههای عمومی به شکل فراگیر هنوز وجود ندارد، بنابراین نوجوانان ناگزیر هستند وقت خود را با پرسهزدن در فضای مجازی سپری کنند. در کنار این مسئله لازم است مراکز فرهنگی- هنری و مؤسسات آموزشی با برنامههای جذاب در نقاط مختلف کشور ایجاد شود تا خانوادهها و نوجوانان با در نظر گرفتن استطاعت مالی از برنامههای فرهنگی استفاده کنند.
سن نوجوانی دوره مناسبی برای کشف و پرورش استعدادهای این قشر از جامعه است و باید بستر مناسبی فراهم شود تا نوجوانان بتوانند استعدادهای خود را به ظهور برسانند و در این زمینه به آنها یاری رسانده شود که این کار خدمت بزرگی به آینده کشور است و میتواند ثمرات بسیار فراوانی داشته باشد.
در کنار بحث تأثیرپذیری نوجوانان از همسالان خود و همچنین از محیط، تأثیرپذیری از خانواده موضوع مهمی است که باید نسبت به اهمیت آن توجه کافی مبذول شود. لازمه این مسئله این است که به خانوادهها نیز آموزش داده شود که چگونه با نوجوانان خود برخورد مثبت و منطقی داشته باشند، در غیر این صورت برخوردهای ناصواب و منفی، نوجوانان را از محیط خانواده رویگردان خواهد کرد. این مسئله ناهنجاریهای این دوران را تشدید میکند و عاملی برای دنبال کردن نیازهای روحی، فکری، عاطفی نوجوانان در محیطی خارج از خانواده سالم است. چنین موضوعی رضایتبخش نیست و چه بسا بر زندگی آینده نوجوانان و نحوه تعامل آنها با نسل آینده نیز تأثیرگذار است. آلبرت انیشتین جمله معروفی دارد و میگوید: «انسانها اگر ارزش زمان را میدانستند، هیچ گاه کفشبندی نمیخریدند.» وقتی به زندگی مفاخر و بزرگان نگاه میکنیم متوجه خواهیم شد دلیل رسیدن این بزرگان به مدارج بالا درک زمان و اهمیت وقت است. این مسئله باید به نوجوانان آموزش داده شود و آموزش مستلزم ایجاد هدف برای آنان است، یعنی اگر استعداد نوجوان کشف و در مسیر درستی هدایت شود، طبعاً شور و علاقه موجب خواهد شد وقتش را صرف پرورش و تکامل خود و هدفش کند. این استعدادها زمینههای مختلفی مثل هنر، ورزش و موسیقی دارد که هر کدام از این زمینهها میتواند به نوجوان برای صرف کردن اوقات فراغت بهتر کمک کند و نتیجه این مسئله را هم ببیند. اگر نوجوانی وارد رشته ورزشی شود با گذشت زمان به مدارج بالاتری دست پیدا میکند و این را در نهایت خود حس و درک میکند. غالب نوجوانان بیهدفی را دنبال میکنند و از سر بیکاری گرفتار ناهنجاریهای اجتماعی میشود، اما اگر برای نوجوانان زمینه مناسب و مساعدی فراهم شود تا استعدادهای خود را در آن زمینه به کار گیرند و هدف بلند و متعالی داشته باشند، دیگر سرگردان نخواهند بود، ارزش زمان را بیشتر حس میکنند و آینده روشنتری خواهند داشت. این مسئله روی آینده جامعه نیز تأثیرگذارتر است. بسیاری از خانوادههای ما با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند و این مشکل روی روابط والدین و نوجوان تأثیر میگذارد و نوجوانان هم توقعاتی دارند که خواهان برآوردهشدن هستند، بنابراین از خانوادهها انتظار میرود نوجوانان را بیشتر درک کنند و نوجوانان نیز مشکلات خانواده و حساسیت سن خود را درک کنند تا در آینده فرد بهتری برای جامعه باشند و حسرت فرصتهای از دست رفته را نخورند.
* نویسنده و پژوهشگر فرهنگ و رسانه
